Θερμίδες: Το έντερο επηρεάζει πόση ενέργεια παίρνουμε από το φαγητό

Η ετικέτα με τις θερμίδες μάς δίνει μια εκτίμηση για την ενέργεια ενός τροφίμου, όχι μια ακριβή εικόνα του πόση θα αξιοποιήσει ο οργανισμός. Η τελική ποσότητα εξαρτάται και από την πέψη, στην οποία συμμετέχουν οι μικροοργανισμοί του εντέρου.

Ερευνητές από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αριζόνα δημιούργησαν ένα μαθηματικό μοντέλο για να περιγράψουν αυτή τη σύνθετη διαδικασία. Το DAMM καταγράφει τι συμβαίνει στην τροφή: ποια συστατικά απορροφά απευθείας το σώμα, ποια φτάνουν στα μικρόβια του παχέος εντέρου και πόση ενέργεια επιστρέφει στον οργανισμό μέσω της δράσης τους. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο PLOS One.

Όσα δεν αποτυπώνει ένας αριθμός

Οι συνηθισμένοι υπολογισμοί θερμίδων χρησιμοποιούν μέσες τιμές για την ενέργεια από λιπαρά, πρωτεΐνες και υδατάνθρακες. Παρότι είναι χρήσιμοι, δεν δείχνουν με λεπτομέρεια πώς η σύνθεση και η επεξεργασία των τροφών, καθώς και η δράση των μικροβίων, διαμορφώνουν το τελικό ενεργειακό αποτέλεσμα.

Ορισμένα συστατικά, όπως κάποιες φυτικές ίνες και το ανθεκτικό άμυλο, δεν διασπώνται στο λεπτό έντερο και συνεχίζουν προς το παχύ έντερο. Εκεί τα μεταβολίζουν οι μικροοργανισμοί, παράγοντας, μεταξύ άλλων, λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου. Τα μόρια αυτά μπορούν να απορροφηθούν και να αξιοποιηθούν από τον οργανισμό ως καύσιμο.

Η απόκλιση των 116 θερμίδων

Για την αξιολόγηση του μοντέλου, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στοιχεία από παλαιότερη κλινική δοκιμή, που δημοσιεύτηκε το 2023 στο Nature Communications. Στη μελέτη έλαβαν μέρος 17 υγιείς ενήλικες, οι οποίοι δοκίμασαν διαδοχικά, με τυχαία σειρά, δύο διατροφικά προγράμματα ίσης θερμιδικής αξίας.

Το πρώτο πρόγραμμα περιλάμβανε περισσότερες φυτικές ίνες και ανθεκτικό άμυλο, καθώς και λιγότερο επεξεργασμένες τροφές. Το δεύτερο ήταν πιο κοντά στη συνηθισμένη δυτικού τύπου διατροφή και είχε λιγότερες ίνες. Οι ερευνητές έλεγχαν την πρόσληψη ενέργειας και τη σωματική δραστηριότητα για πιο αξιόπιστη σύγκριση. Με το πρόγραμμα που είχε περισσότερες ίνες, περίπου 116 επιπλέον θερμίδες ημερησίως αποβάλλονταν αντί να παραμένουν στο σώμα, χωρίς οι συμμετέχοντες να αναφέρουν αυξημένη πείνα.

Περισσότερες ίνες για τα μικρόβια, λιγότερη διαθέσιμη ενέργεια;

Με τη διατροφή που ήταν πλουσιότερη σε φυτικές ίνες αυξήθηκαν τόσο η δραστηριότητα των μικροβίων όσο και η παραγωγή ενεργειακών μορίων. Παρ’ όλα αυτά, η συνολική ενέργεια που ήταν διαθέσιμη στον οργανισμό παρέμενε χαμηλότερη.

Οι ερευνητές αποδίδουν το αποτέλεσμα στο συνολικό ενεργειακό ισοζύγιο. Παρότι μεγαλύτερη ποσότητα τροφής έφτανε στο παχύ έντερο, δεν μετατρεπόταν ολόκληρη σε ενέργεια που μπορούσε να απορροφηθεί από τον οργανισμό. Ένα μέρος έμενε αδιάσπαστο ή χρησιμοποιούνταν για την ανάπτυξη των μικροβίων και στη συνέχεια αποβαλλόταν.

Το μοντέλο DAMM λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές αυτές πορείες. Στα στοιχεία που αναλύθηκαν, περιόρισε τη συστηματική διαφορά ανάμεσα στις συμβατικές εκτιμήσεις και στις μετρήσεις.

Πέρα από την καταμέτρηση θερμίδων

Προς το παρόν, το μοντέλο αποτελεί ερευνητικό εργαλείο. Απαιτούνται επιπλέον μελέτες για να αξιολογηθεί η λειτουργία του σε διαφορετικούς ανθρώπους και διατροφικά πρότυπα, προτού χρησιμοποιηθεί για εξατομικευμένες συστάσεις.

Τα αποτελέσματα δείχνουν γιατί ο αριθμός των θερμίδων δεν περιγράφει πάντοτε ολόκληρη την εικόνα. Διατροφές με παρόμοια θερμιδική αξία σύμφωνα με τις ετικέτες μπορεί να έχουν διαφορετική απορρόφηση ενέργειας, ανάλογα με τα συστατικά τους και το πόσο έχουν υποστεί επεξεργασία. Σημασία έχει η ποσότητα, αλλά και η πορεία της τροφής μέσα στον οργανισμό.