«Διαβήτης Τύπου 5» ονομάστηκε το ιατρικό μυστήριο που διχάζει τους ειδικούς

Για πάνω από επτά δεκαετίες, οι γιατροί κατέγραφαν περιστατικά διαβήτη που δεν εξηγούνταν πλήρως από τις δύο καθιερωμένες μορφές της νόσου. Πολλοί ασθενείς ήταν νέοι και αδύνατοι, συχνά με ιστορικό υποσιτισμού, και είχαν αυξημένο σάκχαρο στο αίμα χωρίς τα συνήθη χαρακτηριστικά του διαβήτη τύπου 1 ή τύπου 2. Τον Απρίλιο του 2025, η Διεθνής Ομοσπονδία Διαβήτη (International Diabetes Federation – IDF) αναγνώρισε αυτή την κλινική εικόνα ως διαβήτη τύπου 5, σηματοδοτώντας μια νέα κατεύθυνση στην κατανόηση της νόσου.

Η αναγνώριση θεωρήθηκε ουσιαστικό βήμα για μια κατάσταση που ενδέχεται να αφορά εκατομμύρια ανθρώπους, κυρίως σε περιοχές της Ασίας και της Αφρικής. Παράλληλα, η καθιέρωση της ονομασίας δεν έχει επιλύσει τα επιστημονικά ζητήματα. Τα κριτήρια διάγνωσης εξακολουθούν να διαμορφώνονται, και οι ειδικοί διαφωνούν ως προς το αν τα υπάρχοντα δεδομένα αρκούν για να τεκμηριώσουν έναν ξεχωριστό τύπο διαβήτη.

Μια παλαιότερη παρατήρηση που απέκτησε νέα ονομασία

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 εντοπίζεται η ιστορία του διαβήτη τύπου 5: ο Βρετανός γιατρός Philip Hugh-Jones παρουσίασε περιστατικά ασθενών από κλινική διαβήτη στην Τζαμάικα. Επρόκειτο για νέους, αδύνατους ανθρώπους, χωρίς διαβητική κετοξέωση —μια επιπλοκή που μπορεί να απειλήσει τη ζωή, προκαλείται από συσσώρευση οξέων στο αίμα και συνδέεται συχνά με τον διαβήτη τύπου 1.

Το 1955, η περιγραφή των περιστατικών δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet. Τα ευρήματα έθεσαν το ενδεχόμενο μιας μορφής διαβήτη με μεταβολικά γνωρίσματα διαφορετικά από όσα ήταν γνωστά έως τότε.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) πρόσθεσε το 1985 στην ταξινόμηση της νόσου τον διαβήτη που σχετίζεται με τον υποσιτισμό. Η κατηγορία, όμως, αφαιρέθηκε το 1999, επειδή δεν υπήρχε επαρκής συναίνεση για το αν ο υποσιτισμός προκαλούσε πράγματι μια ξεχωριστή μορφή διαβήτη ή αν εμφανιζόταν μαζί με άλλους παράγοντες.

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, παρόμοια περιστατικά αναφέρθηκαν σε χώρες όπως η Ινδία, το Μπανγκλαντές, η Αιθιοπία, η Νιγηρία και η Ουγκάντα. Οι συσσωρευμένες κλινικές παρατηρήσεις, σε συνδυασμό με νεότερες μεταβολικές μελέτες, έφεραν ξανά το ζήτημα στο προσκήνιο.

Τον Ιανουάριο του 2025, ειδικοί συναντήθηκαν στο Βελόρ της Ινδίας και εισηγήθηκαν να καθιερωθεί ο όρος «διαβήτης τύπου 5». Τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς, η IDF υιοθέτησε την ονομασία στο Παγκόσμιο Συνέδριο Διαβήτη, που πραγματοποιήθηκε στην Μπανγκόκ, και δημιούργησε ομάδα εργασίας με αντικείμενο τα διαγνωστικά κριτήρια και τις θεραπευτικές κατευθυντήριες οδηγίες.

Διαβήτης τύπου 5: Χαρακτηριστικά και διαφορές από άλλους τύπους

Στον διαβήτη τύπου 5, το πάγκρεας δεν παράγει επαρκή ποσότητα ινσουλίνης ώστε να διατηρούνται φυσιολογικά τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Ωστόσο, δεν είναι απαραίτητο να συνυπάρχει αυτοάνοση καταστροφή των κυττάρων που παράγουν την ορμόνη ή η έντονη αντίσταση στην ινσουλίνη, η οποία παρατηρείται σε πολλές περιπτώσεις διαβήτη τύπου 2.

Η διαφορά ανάμεσα στις μορφές αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο το σώμα αξιοποιεί την ινσουλίνη.

• Διαβήτης τύπου 1: Η επίθεση του ανοσοποιητικού συστήματος στα βήτα κύτταρα του παγκρέατος οδηγεί σε πολύ περιορισμένη παραγωγή ινσουλίνης ή στην πλήρη απουσία της.
• Διαβήτης τύπου 2: Συνήθως τα κύτταρα δεν αποκρίνονται αποτελεσματικά στην ινσουλίνη, κατάσταση που ονομάζεται αντίσταση στην ινσουλίνη. Η παραγωγή της μπορεί επίσης να μειωθεί με την πάροδο του χρόνου.
• Διαβήτης τύπου 5: Με βάση τα έως τώρα στοιχεία, παρατηρείται κυρίως ανεπαρκής παραγωγή ινσουλίνης, ενώ η ευαισθησία των ιστών στη δράση της φαίνεται να διατηρείται σχετικά.

Η μορφή αυτή έχει συνδεθεί με μακροχρόνιο υποσιτισμό και ενδεχόμενες διαταραχές στην ανάπτυξη του παγκρέατος. Μια πιθανή εξήγηση είναι πως η έλλειψη θρεπτικών συστατικών κατά την ανάπτυξη, ακόμη και πριν από τη γέννηση, μπορεί να επηρεάζει τον αριθμό ή τη λειτουργία των βήτα κυττάρων που παράγουν ινσουλίνη.

Η εξήγηση αυτή αποτελεί υπόθεση για έναν πιθανό μηχανισμό και δεν συνιστά αποδεδειγμένη αιτιώδη σχέση.

Διαβήτης τύπου 5: Ποιοι ενδέχεται να επηρεάζονται

Η προτεινόμενη κλινική εικόνα αφορά κατά κύριο λόγο νέους με χαμηλό βάρος και ιστορικό υποσιτισμού. Η περίληψη της διεθνούς συναινετικής επιστημονικής έκθεσης αναφέρει ενδεικτικά ανθρώπους κάτω των 30 ετών, με δείκτη μάζας σώματος (BMI) μικρότερο από 18,5.

Για να υπολογιστεί ο δείκτης μάζας σώματος, διαιρείται το βάρος σε κιλά με το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα. Στους ενήλικες, τιμή κάτω από 18,5 χρησιμοποιείται συνήθως ως όριο για τον χαρακτηρισμό του λιποβαρούς.

Το χαμηλό βάρος δεν αρκεί από μόνο του για να διαγνωστεί διαβήτης τύπου 5. Ένα άτομο μπορεί να είναι αδύνατο εκ φύσεως, να έχει μειωμένο σωματικό βάρος για πολλούς λόγους ή να εμφανίζει διαφορετικό τύπο διαβήτη.

Για να αξιολογηθεί μια πιθανή περίπτωση, εξετάζονται μαζί το ιστορικό διατροφής, οι μεταβολικές εξετάσεις και η λειτουργία του παγκρέατος. Παράλληλα, συνεκτιμώνται στοιχεία που βοηθούν να αποκλειστούν άλλες αιτίες, μεταξύ των οποίων ο αυτοάνοσος και ο κληρονομικός διαβήτης.

Γιατί αμφισβητούν ορισμένοι επιστήμονες τη νέα κατηγορία;

Παρότι η IDF έχει αναγνωρίσει την κατηγορία, οι επιστημονικές απόψεις εξακολουθούν να συζητούνται.

Σε ανασκόπηση του 2025 που δημοσιεύτηκε στο Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews, οι Anoop Misra, Shashank Joshi και Ambrish Mithal ανέφεραν ότι τα έως τώρα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για να δικαιολογήσουν την επαναφορά του διαβήτη που συνδέεται με τον υποσιτισμό ως ξεχωριστής κατηγορίας.

Οι κύριες επιφυλάξεις που διατύπωσαν περιλαμβάνουν τα εξής:

• Ο χαμηλός δείκτης μάζας σώματος δεν αποτελεί αξιόπιστο μέτρο υποσιτισμού για όλους τους πληθυσμούς.
• Τα χαρακτηριστικά του διαβήτη τύπου 5 μπορεί να συμπίπτουν με εκείνα άλλων τύπων, ιδίως του αυτοάνοσου διαβήτη.
• Δεν έχει τεκμηριωθεί ξεκάθαρα ότι ο υποσιτισμός προκαλεί τη νόσο και δεν αποτελεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνέπειά της.
• Οι διαθέσιμες μελέτες είναι σχετικά μικρές και ετερογενείς, ενώ δεν περιλαμβάνουν επαρκή μακροχρόνια παρακολούθηση.

Οι επικριτές σημειώνουν ακόμη ότι η συχνότητα και τα χαρακτηριστικά του υποσιτισμού διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Προειδοποιούν επίσης πως αν η διάγνωση στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο βάρος, υπάρχει πιθανότητα να ταξινομηθούν λανθασμένα ασθενείς.

Η συζήτηση παρέμεινε ενεργή και το 2026, μέσα από επιστολές και απαντήσεις στο The Lancet Global Health. Το κεντρικό ζήτημα είναι αν τα στοιχεία δείχνουν ότι πρόκειται για μία ξεχωριστή και ενιαία νόσο ή αν αποτυπώνουν διαφορετικές καταστάσεις με ορισμένα κοινά γνωρίσματα.

Πόσο συχνός είναι ο διαβήτης τύπου 5;

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της IDF και του Global Diabetes Institute του Albert Einstein College of Medicine, περίπου 20 έως 25 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο μπορεί να έχουν διαβήτη τύπου 5.

Ο αριθμός χρειάζεται, ωστόσο, προσεκτική ερμηνεία: είναι εκτίμηση και όχι αποτέλεσμα παγκόσμιας καταγραφής ανθρώπων με επιβεβαιωμένη διάγνωση βάσει κριτηρίων που γίνονται καθολικά αποδεκτά.

Η ακριβής καταγραφή της συχνότητας δυσχεραίνεται από την απουσία κοινών διαγνωστικών κανόνων, την περιορισμένη δυνατότητα πρόσβασης σε εξειδικευμένες εξετάσεις και την πιθανή σύγχυση με άλλους τύπους διαβήτη.

Μεταξύ των στόχων της αναγνώρισης του τύπου 5 είναι να ενισχυθεί η έρευνα και να εντοπίζονται καλύτερα ασθενείς που ίσως δεν λαμβάνουν κατάλληλη αντιμετώπιση, όταν η διάγνωση στηρίζεται αποκλειστικά στα γνωρίσματα του τύπου 1 ή του τύπου 2.

Πώς αντιμετωπίζεται ο διαβήτης τύπου 5;

Η αντιμετώπιση με θεραπεία είναι ένας τομέας για τον οποίο χρειάζονται περισσότερα ερευνητικά δεδομένα.

Η IDF αναφέρει ότι ορισμένοι ασθενείς ίσως μπορούν να λάβουν αντιδιαβητικά φάρμακα από το στόμα, χωρίς να ξεκινήσουν εξαρχής ινσουλίνη. Αυτό, ωστόσο, δεν καθιστά την ίδια μέθοδο κατάλληλη για κάθε ασθενή.

Η θεραπευτική επιλογή καθορίζεται από τη γλυκόζη στο αίμα, τον βαθμό ανεπάρκειας ινσουλίνης, τη γενική υγεία και τις διατροφικές ανάγκες του ασθενούς. Αν χορηγηθεί ινσουλίνη χωρίς να προσαρμοστεί κατάλληλα η διατροφή και να ληφθούν υπόψη οι συνθήκες διαβίωσης, μπορεί να προκύψει υπογλυκαιμία, δηλαδή επικίνδυνη μείωση του σακχάρου.

Γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία να γίνει σωστή διάγνωση. Η επιλογή θεραπείας χρειάζεται εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να καθορίζεται αποκλειστικά από την ηλικία ή το σωματικό βάρος.

Επιπλέον, σημαντικό μέρος της συνολικής φροντίδας μπορεί να είναι η αποκατάσταση διατροφικών ελλείψεων και η διασφάλιση σταθερής, επαρκούς πρόσληψης τροφής.