Καρκίνος του παγκρέατος: Όλες οι εξελίξεις στην αντιμετώπιση ενός από τους πιο δύσκολους καρκίνους

Ο Νοέμβριος είναι ο Μήνας Ενημέρωσης για τον Καρκίνο του Παγκρέατος και αποτελεί αφορμή να στρέψουμε την προσοχή μας στην πρόοδο που έχει καταγραφεί.

Η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του παγκρέατος είναι δύσκολη, καθώς πρόκειται για έναν από τους καρκίνους που αντιμετωπίζονται δυσκολότερα. Συχνά δεν εκδηλώνονται συμπτώματα και, όταν εμφανιστούν, μπορεί να αποδίδονται σε καλοήθεις παθήσεις.

«Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια βάρους, απώλεια όρεξης, πόνο στην πλάτη ή στην κοιλιά, ίκτερο, διόγκωση της χοληδόχου κύστης», σημειώνει ο Νικόλαος Μπενετάτος, Χειρουργός Ήπατος – Χοληφόρων – Παγκρέατος, Επιμελητής A΄ της Β’ Χειρουργικής Κλινικής του Metropolitan General.

Έχουν γίνει ορισμένα βήματα προόδου τα τελευταία χρόνια, μεταξύ άλλων με την εισαγωγή στοχευμένων θεραπειών για κάποιους τύπους καρκίνου του παγκρέατος. Παρ’ όλα αυτά, απομένει ακόμη πολλή δουλειά.

Στην αντιμετώπιση προστίθεται η δυσκολία ότι τα αίτια της νόσου δεν έχουν γίνει πλήρως κατανοητά. Έχουν, ωστόσο, εντοπιστεί παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία και η χρόνια παγκρεατίτιδα.

Με αφορμή τον Μήνα Ενημέρωσης για τον Καρκίνο του Παγκρέατος -Light It Purple: Standing Together for Pancreatic Cancer Awareness- αξίζει να αναδειχθεί η πρόοδος που έχει επιτευχθεί. Η συστηματική έρευνα και ανάπτυξη δημιουργεί περιθώρια αισιοδοξίας.

Πώς να αποφύγετε τις παγίδες

Οι ισχυρισμοί για αυτόματη ύφεση της νόσου μπορεί εύκολα να παρασύρουν. Συχνά προτείνονται «λύσεις» όπως μια συγκεκριμένη δίαιτα, κάποιο φυτικό σκεύασμα ή ένα ισχυρό συμπλήρωμα, ενώ παρόμοιες προτάσεις δεν σταματούν εκεί.

Ορισμένες στρατηγικές που μπορεί να φανούν χρήσιμες:

• Απευθυνθείτε στον γιατρό σας: Άτομα σε διαδικτυακές κοινότητες, συγγενείς και φίλοι με καλή πρόθεση, ακόμη και άγνωστοι, μπορεί να σας προτείνουν εναλλακτικές θεραπείες. Κάποιες από αυτές όχι μόνο δεν είναι αποτελεσματικές, αλλά ενδέχεται να προκαλέσουν βλάβη.
• Αντιμετωπίστε με επιφύλαξη τους εντυπωσιακούς χαρακτηρισμούς: Στα μέσα ενημέρωσης, αλλά και από γιατρούς, χρησιμοποιούνται συχνά όροι όπως «καινοτομία», «θαυματουργή θεραπεία», «επαναστατική» και «game changer» για τις εξελίξεις στην έρευνα του καρκίνου. Παρά τις ιδιαίτερα υποσχόμενες εξελίξεις στην ανοσοθεραπεία, τις στοχευμένες θεραπείες και τις γενετικές εξετάσεις, τέτοιοι υπερθετικοί χαρακτηρισμοί συχνά παραπλανούν.
• Να είστε προσεκτικοί στις διαδικτυακές κοινότητες: Προσφέρουν έναν πολύ καλό τρόπο επικοινωνίας με άλλους ασθενείς και ανταλλαγής εμπειριών. Oι ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος υπερασπίζονται ενεργά τον εαυτό τους, καθώς ξέρουν ότι έχουν απέναντί τους έναν ισχυρό «εχθρό». Στις ογκολογικές κλινικές ακούν πληροφορίες που είναι αληθινές, αλλά ταυτόχρονα ιδιαίτερα αποθαρρυντικές. Είναι φυσικό οι ίδιοι και οι οικείοι τους να αναρωτιούνται: «Υπάρχει κάτι καλύτερο;».

Οι θεραπευτικές επιλογές

«Η μεγαλύτερη επιβίωση συνδέεται με τη χειρουργική επέμβαση σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία. Οι επεμβάσεις περιλαμβάνουν την παγκρεατεκτομή κατά Whipple για όγκους στην κεφαλή του παγκρέατος, την περιφερική παγκρεατεκτομή ή RAMPS για όγκους στο σώμα ή την ουρά και την ολική παγκρεατεκτομή για διάχυτους όγκους. Η προσέγγιση αφορά κυρίως ασθενείς με εντοπισμένη νόσο (στάδιο 1–2) και καλή λειτουργική κατάσταση. Η πρόοδος στις νεοεπικουρικές θεραπείες και η υιοθέτηση πιο ριζικής χειρουργικής προσέγγισης έχουν καταστήσει δυνατή τη δυνητική ωφέλεια από τη χειρουργική εκτομή.

Ωστόσο, οι επεμβάσεις στο πάγκρεας παρουσιάζουν νοσηρότητα 22–40% και περιεγχειρητική θνητότητα 2–9%. Γι’ αυτό, ο σχεδιασμός της χειρουργικής θεραπείας χρειάζεται να είναι προσεκτικός και εξατομικευμένος.

Μελέτες έχουν καταδείξει ότι, στο σύνολο των ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος, τα υψηλότερα ποσοστά χειρουργικής εκτομής συνδέονται με μεγαλύτερη επιβίωση», εξηγεί.

Καρκίνος παγκρέατος: επιβίωση, προσδόκιμο ζωής και πρόγνωση

Τα στοιχεία επιβίωσης αποτυπώνουν την πορεία μεγάλων ομάδων ανθρώπων που διαγνώστηκαν πριν από χρόνια. Μπορούν να προσφέρουν χρήσιμο πλαίσιο, όχι όμως να προβλέψουν την εξέλιξη της νόσου σε ένα συγκεκριμένο άτομο. Η επιβίωση έπειτα από θεραπεία για καρκίνο του παγκρέατος ενδέχεται να διαφέρει με βάση το στάδιο και τα χαρακτηριστικά του όγκου, τη γενική κατάσταση της υγείας και την ανταπόκριση στη θεραπεία. Έτσι, η ατομική πρόγνωση μπορεί να αλλάξει καθώς προκύπτουν νεότερες πληροφορίες.

Πώς ερμηνεύονται τα ποσοστά επιβίωσης στον καρκίνο του παγκρέατος

Το στοιχείο που αναφέρεται πιο συχνά είναι η σχετική επιβίωση στην πενταετία. Σύμφωνα με ανάλυση του 2025, το ποσοστό για το σύνολο των ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος που είχαν διαγνωστεί έως το 2015 έφτανε το 12%, έναντι 6% για όσους είχαν διαγνωστεί το 2004. Η άνοδος, ωστόσο, διέφερε ανάλογα με την έκταση της νόσου: στην εντοπισμένη μορφή το ποσοστό ανέβηκε από 24% σε 46%, ενώ στην απομακρυσμένη, μεταστατική νόσο αυξήθηκε από 2% σε 3%.

Για την αποτίμηση της επιβίωσης χρησιμοποιούνται διαφορετικοί δείκτες, καθένας από τους οποίους απαντά σε ξεχωριστό ερώτημα:

• Ποσοστό σχετικής επιβίωσης πέντε ετών: συγκρίνει την επιβίωση των ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση με εκείνη που αναμένεται για αντίστοιχα άτομα στον γενικό πληθυσμό, συνήθως με βάση χαρακτηριστικά όπως η ηλικία και το φύλο.
• Διάμεση επιβίωση: ο χρόνος κατά τον οποίο οι μισοί άνθρωποι μιας ομάδας έχουν πεθάνει, ενώ οι υπόλοιποι μισοί παραμένουν στη ζωή.
• Ατομικός χρόνος επιβίωσης: το διάστημα που ζει ένας συγκεκριμένος ασθενής από τη στιγμή της διάγνωσης.
• Προσδόκιμο ζωής: υπολογισμός του χρόνου ζωής που απομένει, βασισμένος σε στοιχεία από ομάδες ασθενών και όχι σε άμεση μέτρηση.

Οι δύο αυτοί περιορισμοί σημαίνουν ότι κανένας στατιστικός δείκτης δεν μπορεί να εφαρμοστεί ως συγκεκριμένη πρόβλεψη για ένα άτομο.

«Η πλήρης χειρουργική αφαίρεση του όγκου αποτελεί σημαντικό παράγοντα που συνδέεται με τη μακροχρόνια επιβίωση στον εξαιρέσιμο καρκίνο του παγκρέατος. Σε μετα-ανάλυση 25 μελετών, οι οποίες περιλάμβαναν 27.091 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε χειρουργική εκτομή, το διάμεσο ποσοστό των ασθενών που επιβίωσαν για πέντε ή περισσότερα χρόνια ήταν 18,3%. Επομένως, η μακροχρόνια επιβίωση είναι εφικτή μετά από χειρουργική εκτομή», επισημαίνει.

Τι επηρεάζει την επιβίωση μετά την επέμβαση

«Μετά τη χειρουργική επέμβαση, η τελική ιστοπαθολογική έκθεση συμβάλλει ουσιαστικά στην ακριβέστερη εκτίμηση της πρόγνωσης. Μεταξύ των ευρημάτων που έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα είναι:

• Το οριστικό παθολογοανατομικό στάδιο, το οποίο μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να μην είναι ίδιο με το κλινικό στάδιο που είχε εκτιμηθεί πριν από την επέμβαση.
• Η κατάσταση των λεμφαδένων και το ποσοστό των λεμφαδένων που εξετάστηκαν και βρέθηκαν να περιέχουν καρκινικά κύτταρα.
• Τα χειρουργικά όρια, δηλαδή αν υπάρχουν καρκινικά κύτταρα στο κομμένο άκρο του χειρουργικού παρασκευάσματος.
• Ο βαθμός διαφοροποίησης του όγκου (tumour grade), αλλά και το αν υπάρχει λεμφαγγειακή ή περινευρική διήθηση.
• Η πραγματική έκταση της νόσου που εντοπίστηκε στο χειρουργείο, μαζί με ευρήματα που δεν είχαν φανεί στις απεικονιστικές εξετάσεις.

Όλοι αυτοί οι παράγοντες σχετίζονται με τη μακροχρόνια επιβίωση, χωρίς όμως κανένας να αρκεί από μόνος του για να την προβλέψει», σημειώνει.

Η μακροχρόνια πορεία μετά από χειρουργείο για καρκίνο παγκρέατος

Σημαντικό ποσοστό ασθενών πετυχαίνει μακροχρόνιο έλεγχο της νόσου. Η επιβίωση πέντε ετών μετά τη χειρουργική εκτομή καταγράφεται πλέον αρκετά συχνά, ώστε να αποτελεί ξεχωριστό αντικείμενο κλινικής μελέτης.

«Η μάχη με τον καρκίνο του παγκρέατος είναι δύσκολη, όμως κάθε ημέρα αποτελεί μια νέα ευκαιρία για δύναμη, ελπίδα και προσπάθεια. Η ιατρική επιστήμη εξελίσσεται συνεχώς, οι θεραπευτικές επιλογές διευρύνονται και η έρευνα ανοίγει νέους δρόμους για τους ασθενείς», καταλήγει ο κ. Μπενετάτος.