Ροή ειδήσεων
ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ
© 2026 ygeiax.gr

Αναζήτηση

Πατήστε Enter ή κάντε κλικ στο εικονίδιο αναζήτησης

ΥΓΕΙΑ

Μικροπλαστικά: Πώς η επαφή τους με το νερό μπορεί να βλάψει τα κύτταρα

Η αύξηση της επιφάνειας των μικροσκοπικών σωματιδίων μπορεί να οδηγεί στην παραγωγή δραστικών ειδών οξυγόνου, που ενδέχεται να συμβάλλουν σε βιολογική βλάβη

Μικροπλαστικά: Πώς η επαφή τους με το νερό μπορεί να βλάψει τα κύτταρα

Τα μικροπλαστικά μπορεί να μην είναι απλώς αδρανή κομμάτια πλαστικού: νέα έρευνα δείχνει ότι, όταν έρχονται σε επαφή με το νερό, μπορούν να παράγουν ιδιαίτερα δραστικά μόρια, τα οποία ενδέχεται να βλάψουν ζωντανά κύτταρα.

Το πλαστικό χρησιμοποιείται σε συσκευασίες τροφίμων, μπουκάλια νερού και παιδικά παιχνίδια, μεταξύ άλλων, επειδή θεωρείται χημικά σταθερό και απίθανο να αντιδράσει με το περιβάλλον του. Ωστόσο, αυτή η παραδοχή μπορεί να μην ισχύει όταν το πλαστικό διασπάται σε εξαιρετικά μικρά σωματίδια.

Καθώς τα μεγαλύτερα αντικείμενα πλαστικού διασπώνται σε μικροπλαστικά και ακόμη μικρότερα νανοπλαστικά, η εκτεθειμένη επιφάνειά τους αυξάνεται σημαντικά. Ερευνητές του Columbia University και του University of California, Berkeley εντόπισαν τις χημικές διεργασίες που μπορεί να εξηγούν πώς αυτές οι επιφάνειες αλληλεπιδρούν με το νερό και παράγουν δραστικά μόρια. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Nature και αμφισβητούν την αντίληψη ότι τα μικροπλαστικά είναι απλώς αδρανή θραύσματα.

«Καθώς το πλαστικό διασπάται σε όλο και μικρότερα σωματίδια, η επιφάνειά του αυξάνεται πάρα πολύ. Στη συνέχεια, τα μικροπλαστικά αλλάζουν το νερό γύρω τους, παράγοντας δραστικές ρίζες υψηλής ενέργειας (δραστικά είδη οξυγόνου, ROS), οι οποίες είναι πολύ πιθανό να συμβάλλουν στη βιολογική βλάβη που παρατηρούμε στα ζώα και, ενδεχομένως, στους ανθρώπους ως αποτέλεσμα της έκθεσης σε μικροπλαστικά», δήλωσε ο Wei Min, καθηγητής Χημείας και Βιοϊατρικής Μηχανικής στο Columbia.

Γιατί τα μικροπλαστικά μπορεί να είναι επικίνδυνα στον οργανισμό

Η ανακάλυψη εγείρει ερωτήματα για το τι συμβαίνει όταν τα μικροπλαστικά εισέρχονται στο ανθρώπινο σώμα. Το αίμα και τα κύτταρα περιέχουν μεγάλες ποσότητες νερού, δημιουργώντας συνθήκες στις οποίες τα μικροσκοπικά σωματίδια θα μπορούσαν να συνεχίσουν να συμμετέχουν σε χημικές αντιδράσεις.

Αντί να παραμένουν αδρανή, τα μικροπλαστικά ενδέχεται να παράγουν δραστικά είδη οξυγόνου, γνωστά ως ROS. Αυτά τα ιδιαίτερα δραστικά μόρια μπορούν να βλάψουν βιολογικές δομές, μεταξύ των οποίων συστατικά των κυττάρων και των ιστών. Τα ευρήματα προσφέρουν μια πιθανή εξήγηση για ορισμένες από τις βλαβερές επιδράσεις που έχουν συνδεθεί με την έκθεση σε μικροπλαστικά, χωρίς όμως να αποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη διεργασία προκαλεί συγκεκριμένες ασθένειες στους ανθρώπους.

Η έρευνα βασίζεται σε προηγούμενη εργασία του εργαστηρίου του Min, η οποία συνέβαλε στην αποκάλυψη της έκτασης της μικροσκοπικής ρύπανσης από πλαστικό.

Σε μελέτη του 2024, που έλαβε ευρεία δημοσιότητα, οι ερευνητές του Columbia ανέπτυξαν μια τεχνική μικροσκοπίας με λέιζερ, ικανή να ανιχνεύει εξαιρετικά μικρά πλαστικά σωματίδια. Με τη μέθοδο αυτή εντόπισαν κατά μέσο όρο περίπου 240.000 ανιχνεύσιμα πλαστικά θραύσματα σε ένα λίτρο εμφιαλωμένου νερού, τα περισσότερα σε νανομετρική κλίμακα και επομένως νανοπλαστικά. Ο αριθμός ήταν 10 έως 100 φορές μεγαλύτερος από τις προηγούμενες εκτιμήσεις.

Η ανακάλυψη συνέβαλε στο να προσελκύσει μεγαλύτερη προσοχή η παρουσία μικροπλαστικών και νανοπλαστικών σε ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων.

Αυξάνεται το ενδιαφέρον για τις επιπτώσεις στην υγεία

Από τότε που η προηγούμενη έρευνα προσέλκυσε ευρεία προσοχή, οι πιθανές επιπτώσεις της έκθεσης σε μικροπλαστικά στην υγεία έχουν αναδειχθεί σε σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας.

Το 2026, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ ξεκίνησε πρωτοβουλία ύψους 144 εκατομμυρίων δολαρίων, με στόχο την αντιμετώπιση των τοξικών μικροπλαστικών στο ανθρώπινο σώμα. Η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) πρόσθεσε επίσης τα μικροπλαστικά σε ομοσπονδιακό κατάλογο ρύπων που ενδέχεται να προκαλούν ανησυχία στο πόσιμο νερό· ήταν η πρώτη φορά που συμπεριλήφθηκαν.

Παράλληλα, μελέτες που δημοσιεύτηκαν σε μεγάλα επιστημονικά περιοδικά, όπως τα New England Journal of Medicine, Nature Medicine και Nature Health, έχουν αναφέρει συσχετίσεις ανάμεσα στην έκθεση σε μικροπλαστικά και νανοπλαστικά και σε σοβαρές καταστάσεις, όπως καρδιακές προσβολές, εγκεφαλικά επεισόδια, άνοια και όγκους στον εγκέφαλο.

Ωστόσο, παρέμενε αναπάντητο ένα βασικό ερώτημα: αν το πλαστικό θεωρείται γενικά χημικά αδρανές, με ποιον τρόπο θα μπορούσαν αυτά τα μικροσκοπικά θραύσματα να συμβάλλουν σε βιολογική βλάβη; Τα νέα ευρήματα εντοπίζουν μια χημική οδό που είχε παραβλεφθεί και θα μπορούσε να βοηθήσει τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα τους πιθανούς κινδύνους.

«Η έρευνά μας έδειξε ότι όταν τα μικροπλαστικά αλληλεπιδρούν με το νερό, όπως συμβαίνει στο εμφιαλωμένο νερό ή όταν απορροφώνται στην κυκλοφορία του αίματος, παράγουν αυθόρμητα αυτό που ονομάζουμε δραστικά είδη οξυγόνου (ROS)», δήλωσε η Naixin Qian, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο εργαστήριο του Wei Min, η οποία συνέβαλε στον συντονισμό της έρευνας. «Τα ROS είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα μορίων που μπορούν να βλάψουν τους ιστούς των ζώων και των ανθρώπων».

Πώς το νερό ενεργοποιεί τις χημικές αντιδράσεις

Μία από τις πιο απρόσμενες πτυχές της ανακάλυψης είναι ότι το νερό συμμετέχει ενεργά στην αντίδραση.

Πολλά πλαστικά είναι υδρόφοβα, δηλαδή οι επιφάνειές τους απωθούν το νερό. Όταν το νερό έρχεται σε επαφή με αυτές τις επιφάνειες, τα μόρια και τα ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια κοντά στο όριο επαφής μπορεί να συμπεριφέρονται διαφορετικά απ’ ό,τι στο συνηθισμένο νερό.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτές οι αλληλεπιδράσεις μπορούν να διευκολύνουν τη μεταφορά ηλεκτρονίων μεταξύ χημικών ειδών, επιτρέποντας τον σχηματισμό εξαιρετικά δραστικών ριζών. Όσο μικρότερα γίνονται τα θραύσματα πλαστικού, τόσο μεγαλύτερη είναι η επιφάνειά τους και τόσο περισσότερα σημεία υπάρχουν όπου μπορούν να συμβούν αυτές οι αντιδράσεις.

«Το νερό είναι ενεργός παράγοντας σε αυτή τη διαδικασία, όχι απλώς θεατής. Είναι απαραίτητο για να γίνουν δραστικά τα μικροπλαστικά. Τα μόρια του νερού αποκτούν χημική δραστικότητα όταν έρχονται σε επαφή με το πλαστικό, το οποίο είναι υδρόφοβο. Η επαφή νερού και πλαστικού δημιουργεί ένα περιβάλλον που διευκολύνει τη μεταφορά ηλεκτρονίων και τον σχηματισμό δραστικών ριζών. Όταν το πλαστικό διασπάται σε μικρότερα σωματίδια, η αυξανόμενη αναλογία επιφάνειας προς όγκο δημιουργεί περισσότερες τέτοιες χημικά ενεργές περιοχές», είπε ο Min.

Για να μελετήσουν τη διαδικασία, οι ερευνητές του Columbia πραγματοποίησαν χημικά και βιολογικά πειράματα. Οι συνεργάτες τους στο εργαστήριο της καθηγήτριας Teresa Head-Gordon στο UC Berkeley χρησιμοποίησαν θεωρητικούς υπολογισμούς και προσομοιώσεις σε υπολογιστή, εξετάζοντας σε μοριακό επίπεδο τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στις επιφάνειες του πλαστικού και το νερό.

Η ομάδα του Berkeley ανέπτυξε μια θεωρητική εξήγηση σύμφωνα με την οποία ιόντα υδροξειδίου, δηλαδή αρνητικά φορτισμένα σωματίδια, μπορούν να συγκεντρώνονται στα στρώματα νερού που περιβάλλουν άμεσα μια υδρόφοβη πλαστική επιφάνεια. Σε αυτό το περιβάλλον, τα ιόντα μπορούν ευκολότερα να χάσουν ηλεκτρόνια και να σχηματίσουν ρίζες υδροξυλίου.

Οι ρίζες υδροξυλίου είναι ιδιαίτερα δραστικά χημικά είδη, ικανά να βλάψουν βιολογικά μόρια. Ο σχηματισμός τους προσφέρει έναν πιθανό σύνδεσμο ανάμεσα στη φυσική διάσπαση του πλαστικού και στις βιολογικές επιδράσεις που έχουν παρατηρήσει οι ερευνητές.

Μπορεί η ανακάλυψη να οδηγήσει σε ασφαλέστερα πλαστικά;

Η κατανόηση της χημείας αυτής θα μπορούσε μελλοντικά να βοηθήσει τους επιστήμονες να αναπτύξουν πλαστικά που είναι λιγότερο πιθανό να παράγουν επιβλαβή δραστικά μόρια όταν έρχονται σε επαφή με το νερό.

«Η θεμελιώδης έρευνά μας, η οποία έδειξε ότι τα πιο υδρόφοβα μικροπλαστικά μπορούν να προκαλέσουν χημική δραστικότητα όταν αλληλεπιδρούν με το νερό, θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε νέες λύσεις μέσω του ανασχεδιασμού της χημείας αυτών των κοινών πλαστικών, ώστε να μειωθούν οι τοξικές επιπτώσεις στην υγεία και στο περιβάλλον», δήλωσε η Head-Gordon.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην ανθρώπινη υγεία. Μικροπλαστικά μπορούν να καταλήξουν σε ποτάμια, λίμνες και άλλους υδάτινους πόρους μέσω βιομηχανικών αποβλήτων, λυμάτων και καθημερινών δραστηριοτήτων. Οι χημικές αντιδράσεις που εντοπίστηκαν θα μπορούσαν να επηρεάσουν υδρόβιους οργανισμούς και οικοσυστήματα που εκτίθενται στα σωματίδια.

Ο συν-συγγραφέας της μελέτης Beizhan Yan, από το Lamont-Doherty Earth Observatory του Columbia University, επισήμανε ότι τα μικροπλαστικά μπορεί να προέρχονται από πολλές πηγές, όπως εγκαταστάσεις παραγωγής πλαστικού και πλυντήρια. Καθημερινές διεργασίες, όπως η θέρμανση υλικών σε φούρνο μικροκυμάτων ή η έκθεση εμφιαλωμένου νερού στο φως του ήλιου κατά την αποθήκευση, μπορούν επίσης να συμβάλουν στον σχηματισμό μικροσκοπικών πλαστικών σωματιδίων.

«Η εργασία αυτή έχει σημαντικές συνέπειες για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία», δήλωσε ο Yan. «Σε ορισμένα περιβάλλοντα, όπως οι απορρίψεις από βιομηχανίες παραγωγής πλαστικού και πλυντήρια, τα μικροπλαστικά μπορούν να σχηματιστούν και να εισέλθουν σε υδάτινα περιβάλλοντα. Η εργασία δείχνει επίσης ότι μπορούν να σχηματιστούν ρίζες σε υδρόφοβες πλαστικές επιφάνειες μέσα στο νερό, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάσει τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη υγεία μετά την έκθεση. Επιπλέον, διάφορες χρήσεις και διαδικασίες της καθημερινής ζωής μπορούν να δημιουργήσουν μικροπλαστικά, όπως η θέρμανση σε φούρνο μικροκυμάτων και η έκθεση εμφιαλωμένου νερού στο φως του ήλιου κατά την αποθήκευση. Αυτή η θεμελιώδης εργασία προσφέρει μια πιθανή οδό για την κατανόηση των επιπτώσεών τους στην υγεία».

Δείχνοντας ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να μεταβάλλουν ενεργά τη χημεία του νερού γύρω τους, η έρευνα προσθέτει μια νέα διάσταση στις ανησυχίες για τη ρύπανση από πλαστικό. Παράλληλα, προσφέρει έναν πιθανό μηχανισμό για τη μελέτη της αλληλεπίδρασης αυτών των ευρέως διαδεδομένων σωματιδίων με τους ζωντανούς οργανισμούς και ανοίγει τον δρόμο για την αναζήτηση τρόπων περιορισμού των κινδύνων τους για το περιβάλλον και την υγεία.

Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/mikroplastika-pos-i-epafi-toys-me-to-nero-mporei-na-vlapsei-ta-kyttara/30498

BEST OF NETWORK

NETWORK