Εγκεφαλικό: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι το εγκεφαλικό

Το εγκεφαλικό είναι μια επείγουσα κατάσταση που επηρεάζει τον εγκέφαλο. Συμβαίνει όταν διακόπτεται η ροή του αίματος προς ένα τμήμα του ή όταν ένα αιμοφόρο αγγείο σπάει και προκαλεί αιμορραγία. Χωρίς το οξυγόνο και τα θρεπτικά συστατικά του αίματος, τα εγκεφαλικά κύτταρα αρχίζουν να πεθαίνουν μέσα σε λίγα λεπτά. Στην αιμορραγία, το αίμα που διαφεύγει ασκεί πίεση στα κύτταρα και τα καταστρέφει.

Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι: το ισχαιμικό και το αιμορραγικό εγκεφαλικό. Το ισχαιμικό είναι το συχνότερο και συνδέεται με απόφραξη αγγείου. Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει φάρμακα, επέμβαση και αποκατάσταση, ανάλογα με τον τύπο και τις ανάγκες σου. Η γρήγορη θεραπεία μπορεί να περιορίσει την εγκεφαλική βλάβη και να αυξήσει τις πιθανότητες ανάρρωσης. Κάποιοι αναρρώνουν πλήρως, ενώ άλλοι αντιμετωπίζουν μακροχρόνιες δυσκολίες στην κίνηση, την ομιλία ή τη σκέψη. Η αποκατάσταση βοηθά να ξανακερδίσεις δεξιότητες και περισσότερη ανεξαρτησία.

Μορφές και τύποι

• Ισχαιμικό εγκεφαλικόΈνας θρόμβος ή άλλα σωματίδια φράζουν αγγείο που τροφοδοτεί τον εγκέφαλο. Είναι ο συχνότερος τύπος εγκεφαλικού.
• Αιμορραγικό εγκεφαλικόΈνα αγγείο στον εγκέφαλο παρουσιάζει διαρροή ή σπάει. Το αίμα που διαφεύγει πιέζει και βλάπτει τα εγκεφαλικά κύτταρα.
• Παροδικό ισχαιμικό επεισόδιοΕίναι διαφορετικό από τους δύο βασικούς τύπους: η παροχή αίματος εμποδίζεται προσωρινά και τα συμπτώματα υποχωρούν. Παραμένει επείγουσα κατάσταση και προειδοποιητικό σημάδι για μελλοντικό εγκεφαλικό.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η ανάρρωση διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μπορεί να χρειαστούν ημέρες ή εβδομάδες, αλλά και μήνες ή χρόνια. Κάποιοι αναρρώνουν πλήρως, ενώ άλλοι έχουν μακροχρόνιες ή μόνιμες δυσκολίες. Η πορεία εξαρτάται από τη βαρύτητα του εγκεφαλικού, το πόσο γρήγορα αντιμετωπίστηκε και το πρόγραμμα αποκατάστασης. Αν έχεις περάσει εγκεφαλικό, ο κίνδυνος νέου επεισοδίου είναι αυξημένος, γι’ αυτό η πρόληψη παραμένει σημαντική.

Συμπτώματα εγκεφαλικού

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται ξαφνικά. Ακόμη και ένα από τα παρακάτω σημάδια χρειάζεται άμεση κλήση για ασθενοφόρο.

• Πτώση προσώπου Η μία πλευρά του προσώπου πέφτει και μπορεί να δυσκολεύεσαι να χαμογελάσεις.
• Αδυναμία χεριού Μπορεί να μην μπορείς να σηκώσεις και να κρατήσεις ψηλά και τα δύο χέρια, επειδή το ένα είναι αδύναμο ή μουδιασμένο.
• Δυσκολία στην ομιλία Η ομιλία μπορεί να είναι μπερδεμένη ή δυσνόητη και να δυσκολεύεσαι να βρεις λέξεις ή να καταλάβεις όσα σου λένε.
• Μονόπλευρο μούδιασμα Ξαφνικό μούδιασμα ή αδυναμία στο πρόσωπο, το χέρι ή το πόδι, ιδιαίτερα στη μία πλευρά του σώματος.
• Διαταραχές όρασης Θολή όραση ή απώλεια όρασης στο ένα ή και στα δύο μάτια.
• Σύγχυση Μπορεί να υπάρχει δυσκολία στη σκέψη ή απώλεια μνήμης.
• Ζάλη και αστάθεια Ξαφνική δυσκολία στο περπάτημα, απώλεια ισορροπίας ή συντονισμού και πτώσεις.
• Έντονος πονοκέφαλος Ξαφνικός, πολύ δυνατός πονοκέφαλος χωρίς γνωστή αιτία.
• Ναυτία ή έμετος Μπορεί να νιώθεις ανακατωσούρα ή να κάνεις εμετό.

Τα συμπτώματα μπορεί να σταματήσουν μετά από λίγο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πέρασε ο κίνδυνος. Σημείωσε την ώρα που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά και ζήτησε αμέσως επείγουσα βοήθεια.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες εγκεφαλικού και παράγοντες κινδύνου

Στο ισχαιμικό εγκεφαλικό, ένας θρόμβος ή άλλα σωματίδια εμποδίζουν τη ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο. Λιπώδεις εναποθέσεις στα αγγεία, που λέγονται πλάκες, μπορούν επίσης να προκαλέσουν απόφραξη. Ορισμένες καρδιοπάθειες, όπως η κολπική μαρμαρυγή, μπορούν να δημιουργήσουν θρόμβους που μετακινούνται προς τον εγκέφαλο. Στο αιμορραγικό εγκεφαλικό, ένα αγγείο παρουσιάζει διαρροή ή σπάει. Αιτίες μπορεί να είναι η υψηλή πίεση, ένα ανεύρυσμα (διόγκωση σε αδύναμο σημείο αρτηρίας) ή μια αρτηριοφλεβώδης δυσπλασία (πλέγμα μη φυσιολογικών αρτηριών και φλεβών).

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Υψηλή αρτηριακή πίεση.
• Διαβήτης.
• Κολπική μαρμαρυγή (γρήγορος και ακανόνιστος καρδιακός ρυθμός) και άλλες καρδιοπάθειες.
• Υψηλή χοληστερόλη.
• Προηγούμενο εγκεφαλικό ή παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο.
• Οικογενειακό ιστορικό εγκεφαλικού.
• Μεγαλύτερη ηλικία.
• Κάπνισμα και έκθεση σε παθητικό κάπνισμα.
• Περιορισμένη σωματική δραστηριότητα.
• Διατροφή με πολλά κορεσμένα και τρανς λιπαρά ή πολύ αλάτι.
• Παχυσαρκία.
• Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και χρήση παράνομων ουσιών.
• Δρεπανοκυτταρική νόσος (πάθηση που αλλάζει το σχήμα ορισμένων ερυθρών αιμοσφαιρίων).
• Ημικρανίες.
• Λήψη συνδυασμένου αντισυλληπτικού χαπιού.
• Εγκυμοσύνη με προεκλαμψία ή πρόσφατος τοκετός.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός θα ρωτήσει για τα συμπτώματα, την ώρα που άρχισαν και το ιατρικό ιστορικό σου. Θα ελέγξει την εγρήγορση, την ισορροπία, τον συντονισμό, τη δύναμη, την αισθητικότητα, την ομιλία και την όρασή σου. Οι εξετάσεις βοηθούν να φανεί ο τύπος του εγκεφαλικού και να αναζητηθεί η αιτία του. Αν δεν μπορείς να μιλήσεις, οι πληροφορίες από κάποιον που ήταν μαζί σου μπορεί να βοηθήσουν.

• Αιματολογικές εξετάσεις.
• Αξονική τομογραφία εγκεφάλου.
• Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου.
• Υπερηχογραφικός έλεγχος αγγείων στην περιοχή του εγκεφάλου.
• Ηλεκτροκαρδιογράφημα.
• Υπερηχοκαρδιογράφημα.

Θεραπεία εγκεφαλικού

Η θεραπεία ξεκινά ως επείγουσα αντιμετώπιση και εξαρτάται από το αν το εγκεφαλικό είναι ισχαιμικό ή αιμορραγικό. Στο ισχαιμικό, στόχος είναι να αποκατασταθεί η ροή του αίματος. Στο αιμορραγικό, στόχος είναι να σταματήσει η αιμορραγία και να περιοριστεί η πίεση στον εγκέφαλο. Ο χρόνος από την έναρξη των συμπτωμάτων επηρεάζει ποιες θεραπείες μπορούν να δοθούν. Στη συνέχεια, η φροντίδα περιλαμβάνει πρόληψη νέου εγκεφαλικού και εξατομικευμένη αποκατάσταση. Η αποκατάσταση ξεκινά στο νοσοκομείο και μπορεί να συνεχιστεί στο σπίτι, με υποστήριξη από την ομάδα που σε παρακολουθεί.

• ΘρομβόλυσηΧορηγούνται φάρμακα που διαλύουν τον θρόμβο σε κατάλληλες περιπτώσεις ισχαιμικού εγκεφαλικού. Η δυνατότητα χορήγησης εξαρτάται και από το πόσο γρήγορα έφτασες στο νοσοκομείο.
• ΘρομβεκτομήΕίναι επέμβαση για την αφαίρεση θρόμβου που εμποδίζει την αιμάτωση του εγκεφάλου.
• Αντιθρομβωτικά φάρμακαΑνάλογα με την περίπτωση, μπορεί να δοθούν αντιαιμοπεταλιακά, που εμποδίζουν τη συγκόλληση των αιμοπεταλίων, ή αντιπηκτικά, που περιορίζουν τον σχηματισμό ή την αύξηση θρόμβων.
• Έλεγχος αιμορραγίαςΜπορεί να χρειαστούν φάρμακα, χειρουργείο ή ενδαγγειακή επέμβαση, δηλαδή παρέμβαση μέσα από τα αγγεία. Αν αιμορραγεί ένα ανεύρυσμα, μπορεί να αντιμετωπιστεί με χειρουργικό κλιπ ή εμβολισμό.
• Μείωση πίεσης στον εγκέφαλοΣε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται παροχέτευση υγρού ή επέμβαση για να μην αυξηθεί η πίεση μέσα στο κρανίο.
• Ρύθμιση παραγόντων κινδύνουΟ γιατρός μπορεί να χορηγήσει φάρμακα για την πίεση και στατίνες για τη χοληστερόλη. Χρειάζεται επίσης αντιμετώπιση υποκείμενων παθήσεων που αυξάνουν τον κίνδυνο.
• Φυσικοθεραπεία και εργοθεραπείαΒοηθούν να ξαναμάθεις κινήσεις και δεξιότητες συντονισμού και να διευκολυνθείς σε καθημερινές δραστηριότητες, όπως το ντύσιμο και το φαγητό.
• Λογοθεραπεία και άλλες ασκήσειςΤο πλάνο μπορεί να περιλαμβάνει βοήθεια για την ομιλία και την κατανόηση του λόγου, καθώς και ασκήσεις για δυσκολίες στην κατάποση ή την όραση.
• Γνωστική και ψυχολογική υποστήριξηΔραστηριότητες αποκατάστασης βοηθούν τη μνήμη, τη συγκέντρωση και τη σκέψη. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει με το άγχος, την κατάθλιψη και την κόπωση.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Ακολούθησε το εξατομικευμένο πρόγραμμα ασκήσεων και δραστηριοτήτων που σου έχει δοθεί.
• Βάλε στόχους αποκατάστασης μαζί με την ομάδα που σε παρακολουθεί.
• Ζήτησε από την οικογένεια και τους φίλους σου να συμμετέχουν στην προσπάθεια και εξήγησέ τους πώς μπορούν να βοηθήσουν.
• Συζήτησε αν χρειάζεσαι προσαρμογές στο σπίτι για να κινείσαι ευκολότερα.
• Ακολούθησε τις οδηγίες για τα φάρμακά σου και συζήτησε με τον γιατρό σου αν έχεις προβλήματα με την αγωγή.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Πολλά εγκεφαλικά μπορούν να προληφθούν με αλλαγές στον τρόπο ζωής και έλεγχο των παθήσεων που αυξάνουν τον κίνδυνο. Αν έχεις ήδη περάσει εγκεφαλικό ή παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο, χρειάζεσαι πλάνο για την πρόληψη νέου επεισοδίου μαζί με τον γιατρό σου.

• Αν καπνίζεις, ζήτησε βοήθεια για να το κόψεις.
• Προτίμησε φρούτα, λαχανικά και τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες.
• Περιόρισε το αλάτι, τα κορεσμένα και τα τρανς λιπαρά.
• Βάλε τακτική σωματική δραστηριότητα στη ζωή σου.
• Στόχευσε σε υγιές βάρος.
• Περιόρισε το αλκοόλ.
• Συζήτησε τρόπους διαχείρισης του στρες.
• Έλεγχε την πίεση και τη χοληστερόλη σου σε συνεννόηση με τον γιατρό σου.
• Αν έχεις διαβήτη ή καρδιοπάθεια, ακολούθησε το πλάνο αντιμετώπισής τους.
• Παίρνε τα φάρμακα όπως σου έχουν συνταγογραφηθεί και μην αλλάζεις ή διακόπτεις την αγωγή χωρίς να μιλήσεις με τον γιατρό σου.

Επιπλοκές εγκεφαλικού

• Μόνιμη εγκεφαλική βλάβη.
• Μακροχρόνια ή διά βίου αναπηρία.
• Παράλυση ή αδυναμία στη μία πλευρά του σώματος.
• Δυσκολίες στη μνήμη, τη σκέψη, την προσοχή και τη μάθηση.
• Δυσκολία στην ομιλία ή στην κατανόηση του λόγου.
• Δυσκολία στον έλεγχο ή την έκφραση συναισθημάτων.
• Μούδιασμα ή ασυνήθιστες αισθήσεις.
• Πόνος στα χέρια και τα πόδια.
• Δυσκολία στη μάσηση και την κατάποση.
• Προβλήματα ελέγχου της ουροδόχου κύστης ή του εντέρου.
• Κατάθλιψη.
• Νέο εγκεφαλικό.
• Θάνατος.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Μίλησε με τον γιατρό σου αν έχεις δυσκολίες ή απορίες με τα φάρμακα και το πρόγραμμα αποκατάστασης.
• Αν δεν έχει γίνει επανεκτίμηση της προόδου σου μετά από περίπου 6 μήνες, συζήτησέ το με την ομάδα που σε παρακολουθεί.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου αν μετά το εγκεφαλικό αντιμετωπίζεις κατάθλιψη ή άλλες δυσκολίες ψυχικής υγείας.

Ποιος γιατρός: Νευρολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για το εγκεφαλικό