Κατάθλιψη: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η κατάθλιψη

Η κατάθλιψη είναι πραγματική ασθένεια και όχι ένδειξη αδυναμίας. Δεν είναι το ίδιο με τη στενοχώρια που μπορεί να νιώσεις για λίγες ημέρες όταν περνάς μια δύσκολη περίοδο. Επηρεάζει τον τρόπο που σκέφτεσαι, αισθάνεσαι και λειτουργείς. Μπορεί να δυσκολεύει ακόμη και βασικές δραστηριότητες, όπως τον ύπνο, το φαγητό ή την εργασία, και να επηρεάζει τις σχέσεις σου με άλλους ανθρώπους.

Δεν εκδηλώνεται σε όλους με τον ίδιο τρόπο. Εκτός από επίμονη θλίψη ή απώλεια ενδιαφέροντος, μπορεί να προκαλεί άγχος, ευερεθιστότητα, εξάντληση και σωματικούς πόνους. Μερικές φορές εμφανίζεται σταδιακά, οπότε μπορεί να μην καταλάβεις αμέσως ότι κάτι έχει αλλάξει. Μπορεί να ακολουθεί ένα δύσκολο γεγονός ή να εμφανίζεται χωρίς προφανή αιτία.

Με την κατάλληλη θεραπεία και υποστήριξη, οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να αναρρώσουν πλήρως. Η αντιμετώπιση προσαρμόζεται στη βαρύτητα και στον τύπο της κατάθλιψης και μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, αυτοβοήθεια και φάρμακα. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται μακροχρόνια θεραπεία.

Μορφές και τύποι

• Μείζων κατάθλιψηΠεριλαμβάνει καταθλιπτική διάθεση ή απώλεια ενδιαφέροντος. Τα συμπτώματα επηρεάζουν τις καθημερινές δραστηριότητες και διαρκούν τουλάχιστον δύο εβδομάδες.
• Επίμονη καταθλιπτική διαταραχήΟνομάζεται και δυσθυμία. Τα συμπτώματα είναι λιγότερο έντονα, αλλά συνήθως διαρκούν τουλάχιστον δύο χρόνια.
• Επιλόχεια κατάθλιψηΕμφανίζεται μετά την απόκτηση ενός μωρού και μπορεί να επηρεάσει τη μητέρα, τον πατέρα ή τον σύντροφο. Αντιμετωπίζεται με ψυχοθεραπεία και αντικαταθλιπτικά, όπως και άλλες μορφές κατάθλιψης.
• Κατάθλιψη στην εγκυμοσύνηΗ κατάθλιψη μπορεί να ξεκινήσει και πριν από τον τοκετό, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
• Εποχική συναισθηματική διαταραχήΈχει εποχικό μοτίβο και συνδέεται συνήθως με τον χειμώνα.
• Κατάθλιψη με ψυχωτικά συμπτώματαΕίναι σοβαρή μορφή κατάθλιψης με παραληρητικές ιδέες (πεποιθήσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα) ή ψευδαισθήσεις (αντίληψη πραγμάτων που δεν υπάρχουν).

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Με κατάλληλη θεραπεία και υποστήριξη, οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να αναρρώσουν πλήρως. Η πορεία διαφέρει και μερικές φορές χρειάζεται μακροχρόνια αντιμετώπιση. Η κατάθλιψη μπορεί να επιστρέψει, ενώ η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας βοηθά στην έναρξη της ανάρρωσης.

Συμπτώματα κατάθλιψης

Τα συμπτώματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν περιορίζονται στη θλίψη. Δεν χρειάζεται να υπάρχουν όλα για να χρειάζεσαι αξιολόγηση.

• Επίμονη θλίψη Χαμηλή διάθεση, αίσθημα κενού ή συχνό κλάμα.
• Απώλεια ενδιαφέροντος Δεν απολαμβάνεις δραστηριότητες που παλιότερα σου άρεσαν.
• Απελπισία και ενοχές Μπορεί να νιώθεις αβοήθητος ή να έχεις χαμηλή αυτοεκτίμηση.
• Άγχος και ευερεθιστότητα Έντονη ανησυχία ή δυσκολία να ανεχτείς τους άλλους.
• Δυσκολία στις αποφάσεις Μπορεί επίσης να λείπει το κίνητρο για καθημερινές δραστηριότητες.
• Κόπωση Έλλειψη ενέργειας, μερικές φορές με πιο αργές κινήσεις ή ομιλία.
• Αλλαγές στον ύπνο Δυσκολία να κοιμηθείς, πολύ πρωινό ξύπνημα ή υπερβολικός ύπνος.
• Αλλαγές όρεξης Η όρεξη και το βάρος μπορεί να μειωθούν ή να αυξηθούν.
• Σωματικές ενοχλήσεις Ανεξήγητοι πόνοι, πονοκέφαλοι, κράμπες, δυσκοιλιότητα ή άλλα πεπτικά προβλήματα.
• Μειωμένη σεξουαλική επιθυμία
• Κοινωνική απόσυρση Αποφεύγεις φίλους, κοινωνικές δραστηριότητες ή ενδιαφέροντα.
• Σκέψεις αυτοκτονίας Σκέψεις θανάτου ή σκέψεις να βλάψεις τον εαυτό σου χρειάζονται άμεση επικοινωνία με γιατρό.

Τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν για εβδομάδες ή μήνες. Στα παιδιά μπορεί να κυριαρχεί η ευερεθιστότητα αντί της θλίψης, ενώ στους εφήβους μπορεί να εμφανίζονται προβλήματα συμπεριφοράς ή υπερβολική υπνηλία. Στους ηλικιωμένους τα συμπτώματα μπορεί να είναι λιγότερο εμφανή.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες κατάθλιψης και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Γενετικοί, βιολογικοί, περιβαλλοντικοί και ψυχολογικοί παράγοντες μπορεί να συνδυάζονται. Μερικές φορές προηγείται πένθος, χωρισμός, απώλεια εργασίας ή οικονομική δυσκολία, ενώ άλλες φορές δεν υπάρχει σαφής αφορμή. Οι ορμονικές και σωματικές αλλαγές στην εγκυμοσύνη, μετά τον τοκετό ή στην εμμηνόπαυση μπορεί να συμβάλλουν. Ορισμένες παθήσεις, όπως ο υποθυρεοειδισμός (μειωμένη λειτουργία του θυρεοειδούς), μπορούν επίσης να προκαλέσουν κατάθλιψη.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης ή άλλης ψυχικής διαταραχής.
• Τραυματικές εμπειρίες ή στρεσογόνα γεγονότα.
• Μοναξιά και απομάκρυνση από φίλους και οικογένεια.
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση ή έντονη αυτοκριτική.
• Δύσκολες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
• Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή χρήση ουσιών.
• Χρόνια ή απειλητική για τη ζωή ασθένεια και χρόνιος πόνος.
• Σοβαρός τραυματισμός στο κεφάλι.
• Εγκυμοσύνη, περίοδος μετά τον τοκετό και εμμηνόπαυση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στη συζήτηση με τον γιατρό για τα συμπτώματα, τη διάρκειά τους και την επίδρασή τους στην καθημερινότητά σου. Θα σε ρωτήσει για το ιστορικό σου, τις συνθήκες ζωής, πρόσφατα δύσκολα γεγονότα και τυχόν σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού. Δεν υπάρχει σωματική εξέταση που να επιβεβαιώνει την κατάθλιψη. Ο γιατρός μπορεί να κάνει κλινική εξέταση και εξετάσεις αίματος ή ούρων για να αποκλείσει άλλες παθήσεις με παρόμοια συμπτώματα.

• Λήψη ιατρικού και οικογενειακού ιστορικού.
• Αξιολόγηση συμπτωμάτων και καθημερινής λειτουργικότητας.
• Ερωτηματολόγιο αξιολόγησης συμπτωμάτων.
• Κλινική εξέταση και, αν χρειάζεται, εξετάσεις αίματος ή ούρων για άλλες παθήσεις.

Θεραπεία κατάθλιψης

Η θεραπεία επιλέγεται μαζί με τον γιατρό, ανάλογα με τον τύπο και τη βαρύτητα της κατάθλιψης. Στην ήπια κατάθλιψη μπορεί να προταθούν καθοδηγούμενη αυτοβοήθεια, άσκηση, ψυχοθεραπεία ή παρακολούθηση της πορείας χωρίς άμεση έναρξη άλλης θεραπείας. Στη μέτρια ή σοβαρή κατάθλιψη συχνά προτείνεται συνδυασμός ψυχοθεραπείας και αντικαταθλιπτικών. Αν η κατάθλιψη είναι σοβαρή ή δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία, μπορεί να χρειαστεί εξειδικευμένη φροντίδα από ομάδα ψυχικής υγείας.

• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπείαΣε βοηθά να κατανοήσεις πώς οι σκέψεις και η συμπεριφορά επηρεάζουν τη διάθεσή σου και να αλλάξεις μοτίβα που σε δυσκολεύουν.
• Άλλες ψυχοθεραπείεςΠεριλαμβάνουν διαπροσωπική θεραπεία, συμπεριφορική ενεργοποίηση, επίλυση προβλημάτων, ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία και συμβουλευτική. Η θεραπεία ζεύγους μπορεί να βοηθήσει όταν οι δυσκολίες στη σχέση συμβάλλουν στην κατάθλιψη.
• Καθοδηγούμενη αυτοβοήθειαΧρησιμοποιείς οργανωμένο υλικό ή διαδικτυακό πρόγραμμα με υποστήριξη θεραπευτή.
• ΆσκησηΜπορεί να βοηθήσει τη διάθεση και αποτελεί βασική επιλογή για την ήπια κατάθλιψη.
• ΑντικαταθλιπτικάΣυνταγογραφούνται από γιατρό και υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες. Η ανταπόκριση και οι ανεπιθύμητες ενέργειες διαφέρουν, οπότε μπορεί να χρειαστεί προσαρμογή της θεραπείας από τον γιατρό.
• ΕνσυνειδητότηταΗ συγκέντρωση στο παρόν, στις σκέψεις και στις αισθήσεις μπορεί να βοηθήσει. Η ομαδική ενσυνειδητότητα αποτελεί επιλογή για λιγότερο σοβαρή κατάθλιψη.
• Διέγερση εγκεφάλουΜπορεί να προταθεί από ειδικό για σοβαρή κατάθλιψη που δεν ανταποκρίνεται σε άλλες θεραπείες. Περιλαμβάνει μεθόδους όπως η επαναλαμβανόμενη διακρανιακή μαγνητική διέγερση και η ηλεκτροσπασμοθεραπεία.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Βάλε περισσότερη σωματική δραστηριότητα και υγιεινή διατροφή στην καθημερινότητά σου.
• Μοιράσου όσα νιώθεις με κάποιον που εμπιστεύεσαι ή με ομάδα υποστήριξης.
• Αν δυσκολεύεσαι να μιλήσεις, δοκίμασε να γράψεις ή να εκφραστείς μέσα από την τέχνη.
• Ζήτησε υποστήριξη για μείωση του αλκοόλ, διακοπή καπνίσματος ή χρήση ουσιών.
• Συζήτησε τρόπους περιορισμού του υπερβολικού εργασιακού στρες.
• Ακολούθησε τη φαρμακευτική αγωγή όπως έχει συνταγογραφηθεί και συζήτησε τυχόν αλλαγές με τον γιατρό σου.
• Ρώτησε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό πριν χρησιμοποιήσεις άλλα φάρμακα ή συμπληρώματα, επειδή μπορεί να αλληλεπιδρούν με τα αντικαταθλιπτικά.

Επιπλοκές κατάθλιψης

• Αυτοτραυματισμός και αυτοκτονία.
• Επιδείνωση συνυπαρχουσών χρόνιων παθήσεων.
• Δυσκολίες στην εργασία, στις σχέσεις και στην οικογενειακή ζωή.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε βοήθεια το συντομότερο δυνατό αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού.
• Επικοινώνησε αμέσως με τον γιατρό αν η απελπισία ή οι σκέψεις αυτοκτονίας εμφανιστούν ή επιδεινωθούν μετά την έναρξη αντικαταθλιπτικού.
• Κλείσε ραντεβού αν έχεις συμπτώματα το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, κάθε ημέρα, για περισσότερο από 2 εβδομάδες.
• Μίλησε με τον γιατρό αν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται ή επηρεάζουν την εργασία, τα ενδιαφέροντα και τις σχέσεις σου.

Ποιος γιατρός: Ψυχίατρος, Ψυχολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την κατάθλιψη