Αυτισμός: συμπτώματα και υποστήριξη

Τι είναι ο αυτισμός

Ο αυτισμός είναι μια διαφορά στον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται ο εγκέφαλος. Ο ιατρικός όρος είναι «διαταραχή αυτιστικού φάσματος». Μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο που επικοινωνείς, καταλαβαίνεις τους άλλους, μαθαίνεις και συγκεντρώνεσαι. Μπορεί επίσης να επηρεάζει το πώς βιώνεις το φως, τους ήχους, τις μυρωδιές, τις γεύσεις και την αφή. Δεν είναι ασθένεια που εμφανίζεται ξαφνικά, αλλά κάτι με το οποίο γεννιέσαι.

Η λέξη «φάσμα» περιγράφει τη μεγάλη ποικιλία χαρακτηριστικών, ικανοτήτων και αναγκών. Κάποιοι αυτιστικοί άνθρωποι ζουν ανεξάρτητα, ενώ άλλοι χρειάζονται καθημερινή ή διά βίου φροντίδα. Η νοητική λειτουργία επίσης διαφέρει σημαντικά. Ο αυτισμός δεν σημαίνει από μόνος του νοητική αναπηρία.

Τα χαρακτηριστικά αρχίζουν στην πρώιμη παιδική ηλικία, αλλά μπορεί να αναγνωριστούν πολύ αργότερα. Ο αυτισμός διαρκεί σε όλη τη ζωή, ενώ οι ανάγκες υποστήριξης μπορούν να αλλάζουν. Δεν υπάρχει θεραπεία που να τον εξαλείφει. Υπάρχουν όμως εξατομικευμένες παρεμβάσεις που βοηθούν την επικοινωνία, την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την αυτονομία και την ποιότητα ζωής.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Ο αυτισμός διαρκεί σε όλη τη ζωή, αλλά τα χαρακτηριστικά και οι ανάγκες υποστήριξης μπορούν να αλλάζουν. Κάποιοι άνθρωποι ζουν και εργάζονται ανεξάρτητα, ενώ άλλοι χρειάζονται συνεχή φροντίδα. Η έγκαιρη, εξατομικευμένη υποστήριξη μπορεί να βελτιώσει την επικοινωνία, την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την ευεξία και την ποιότητα ζωής.

Συμπτώματα αυτισμού

Τα σημάδια αφορούν κυρίως την επικοινωνία, την κοινωνική αλληλεπίδραση και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή ενδιαφέροντα. Δεν εμφανίζονται όλα σε κάθε άνθρωπο και μεμονωμένα σημάδια δεν αρκούν για διάγνωση.

• Διαφορές στην επικοινωνία Μπορεί να υπάρχει καθυστέρηση στην ομιλία, χρήση λίγων λέξεων ή δυσκολία στη συζήτηση με άλλους.
• Περιορισμένη βλεμματική επαφή Λιγότερη οπτική επαφή, λιγότερες χειρονομίες ή εκφράσεις προσώπου.
• Μη ανταπόκριση στο όνομα Ένα παιδί μπορεί να μην ανταποκρίνεται όταν ακούει το όνομά του.
• Δυσκολία κατανόησης άλλων Δυσκολία στην κατανόηση εκφράσεων, χειρονομιών, τόνου φωνής ή σαρκασμού και κυριολεκτική ερμηνεία φράσεων.
• Διαφορές στο παιχνίδι Δυσκολία συμμετοχής στο παιχνίδι με άλλα παιδιά ή περιορισμένο παιχνίδι φαντασίας.
• Επανάληψη λέξεων Επανάληψη των ίδιων λέξεων ή φράσεων, που λέγεται ηχολαλία.
• Επαναλαμβανόμενες κινήσεις Λίκνισμα του σώματος, περιστροφές ή επαναλαμβανόμενες κινήσεις χεριών και δαχτύλων.
• Έντονα ενδιαφέροντα Πολύ μεγάλη εστίαση σε συγκεκριμένα θέματα, αντικείμενα ή μέρη αντικειμένων.
• Ανάγκη για σταθερότητα Έντονη αναστάτωση όταν αλλάζει η ρουτίνα, το περιβάλλον ή η σειρά των αντικειμένων.
• Αισθητηριακές διαφορές Πολύ έντονη ή ελάχιστη αντίδραση σε φως, ήχους, μυρωδιές, γεύσεις ή υφές.
• Ιδιαιτερότητες στο φαγητό Αποδοχή μόνο συγκεκριμένων τροφών ή δυσφορία με ορισμένες υφές και με τροφές που ακουμπούν μεταξύ τους.
• Δυσκολίες στις σχέσεις Δυσκολία δημιουργίας ή διατήρησης φιλικών και ερωτικών σχέσεων.

Κάποια παιδιά εμφανίζουν σημάδια μέσα στους πρώτους 12 μήνες, ενώ σε άλλα γίνονται εμφανή στους 24 μήνες ή αργότερα. Ορισμένα παιδιά σταματούν να αποκτούν νέες δεξιότητες ή χάνουν δεξιότητες γύρω στους 18 έως 24 μήνες. Σε κορίτσια και γυναίκες τα σημάδια μπορεί να είναι λιγότερο εμφανή λόγω απόκρυψης ή προσαρμογής της συμπεριφοράς. Αυτό μπορεί να συμβαίνει και σε αγόρια και άνδρες.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες αυτισμού και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία γνωστή αιτία του αυτισμού. Γενετικοί, βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες φαίνεται να συμμετέχουν και να αλληλεπιδρούν. Σε ορισμένους ανθρώπους υπάρχει γνωστή γενετική κατάσταση, ενώ σε άλλους δεν έχει αναγνωριστεί συγκεκριμένη αιτία. Οι παράγοντες που συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα αυτισμού δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους τι τον προκάλεσε σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Τα παιδικά εμβόλια δεν προκαλούν αυτισμό.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Αδελφός ή αδελφή με αυτισμό.
• Ορισμένες γενετικές ή χρωμοσωμικές καταστάσεις, όπως το σύνδρομο εύθραυστου Χ ή η οζώδης σκλήρυνση.
• Μεγαλύτερη ηλικία των γονέων.
• Σοβαρές επιπλοκές κατά τη γέννηση.
• Πρόωρη γέννηση ή χαμηλό βάρος γέννησης.
• Διαβήτης της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη.
• Προγεννητική έκθεση σε ατμοσφαιρικούς ρύπους ή ορισμένα βαρέα μέταλλα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται στην αξιολόγηση της συμπεριφοράς και της ανάπτυξης, όχι σε μια εξέταση αίματος. Αν υπάρχουν ενδείξεις, ο γιατρός σου μπορεί να σε παραπέμψει ή να παραπέμψει το παιδί σου για ολοκληρωμένη αξιολόγηση από ειδικούς. Ο αυτισμός μπορεί μερικές φορές να αναγνωριστεί στους 18 μήνες ή νωρίτερα. Στην ηλικία των 2 ετών, η διάγνωση από έμπειρο επαγγελματία μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστη. Αξιολόγηση μπορεί να γίνει και στην εφηβεία ή στην ενήλικη ζωή.

• Παρακολούθηση της ανάπτυξης του παιδιού στις τακτικές επισκέψεις.
• Αξιολόγηση της συμπεριφοράς και της επικοινωνίας.
• Ολοκληρωμένη αξιολόγηση από ομάδα ειδικών, όταν χρειάζεται.

Θεραπεία αυτισμού

Δεν υπάρχει μία ενιαία θεραπεία για όλους ούτε θεραπεία που να εξαλείφει τον αυτισμό. Η υποστήριξη προσαρμόζεται στις δυνατότητες, στις δυσκολίες, στις ανάγκες και στις προτιμήσεις σου. Στόχος είναι η ανάπτυξη χρήσιμων δεξιοτήτων και η αντιμετώπιση δυσκολιών που επηρεάζουν την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει σημαντικά την ανάπτυξη ενός παιδιού. Το πλάνο συχνά περιλαμβάνει διαφορετικούς επαγγελματίες και συνεργασία με την οικογένεια και το σχολείο.

• Συμπεριφορικές παρεμβάσειςΕξετάζουν τι προηγείται και τι ακολουθεί μια συμπεριφορά, ώστε να υποστηρίξουν την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Περιλαμβάνουν την εφαρμοσμένη ανάλυση συμπεριφοράς.
• ΛογοθεραπείαΒοηθά στην κατανόηση και στη χρήση της γλώσσας. Η επικοινωνία μπορεί επίσης να υποστηρίζεται με χειρονομίες, εικόνες ή ηλεκτρονικές συσκευές.
• ΕργοθεραπείαΒοηθά σε δεξιότητες καθημερινής αυτονομίας, όπως το ντύσιμο, το φαγητό και το μπάνιο, καθώς και στη διαχείριση αισθητηριακών δυσκολιών.
• ΦυσικοθεραπείαΜπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη κινητικών δεξιοτήτων, από τις λεπτές κινήσεις των δαχτύλων έως τις μεγαλύτερες κινήσεις του σώματος.
• Εκπαιδευτική υποστήριξηΠροσαρμόζει τη μάθηση με σταθερή δομή, οπτικά προγράμματα και σαφείς οδηγίες.
• Κοινωνικές παρεμβάσειςΥποστηρίζουν την επικοινωνία, τις κοινωνικές δεξιότητες και τις συναισθηματικές σχέσεις. Μπορεί να περιλαμβάνουν κοινωνικές ιστορίες και ομάδες εξάσκησης δεξιοτήτων.
• Ψυχολογική υποστήριξηΜπορεί να βοηθήσει στο άγχος, στην κατάθλιψη και σε άλλες δυσκολίες ψυχικής υγείας. Μια προσέγγιση είναι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, που εξετάζει τη σύνδεση σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφοράς.
• Φαρμακευτική αντιμετώπισηΔεν υπάρχουν φάρμακα για τα βασικά χαρακτηριστικά του αυτισμού. Ο γιατρός μπορεί να χρησιμοποιήσει φάρμακα για συνυπάρχουσες δυσκολίες ή παθήσεις, με παρακολούθηση του οφέλους και των ανεπιθύμητων ενεργειών.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Αν υποστηρίζεις ένα αυτιστικό παιδί, μην προσπαθείς να αλλάξεις συμπεριφορές που δεν βλάπτουν το ίδιο ή άλλους.
• Προσάρμοσε το φως και τον θόρυβο ώστε το περιβάλλον να είναι πιο άνετο.
• Διατήρησε γνώριμες ρουτίνες και ενημέρωσε το παιδί για αλλαγές όσο πιο έγκαιρα γίνεται.
• Εισήγαγε μικρές αλλαγές σταδιακά, σε ασφαλές και οικείο περιβάλλον.
• Σχεδίασε μαζί με το παιδί πώς θα αποφύγετε καταστάσεις που του προκαλούν έντονη δυσφορία.
• Εξασφάλισε χρόνο και χώρο για ξεκούραση και χαλάρωση.
• Αν είσαι αυτιστικός ενήλικας, ζήτησε υποστήριξη όταν τη χρειάζεσαι για τον ύπνο, τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα, την ψυχική υγεία ή τα ιατρικά ραντεβού.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου πριν δοκιμάσεις συμπληρωματικές ή εναλλακτικές παρεμβάσεις.

Επιπλοκές αυτισμού

• Συχνότερη συνύπαρξη άγχους, κατάθλιψης ή διατροφικών διαταραχών.
• Συχνότερη συνύπαρξη επιληψίας ή διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας.
• Έντονη εξάντληση από την προσπάθεια διαχείρισης της καθημερινότητας.
• Δυσκολίες στη φοίτηση, στην εργασία και στη διατήρηση σχέσεων.
• Σε καταστάσεις έντονης υπερφόρτωσης, μπορεί να εμφανιστούν απώλεια ελέγχου της συμπεριφοράς, επιθετικότητα ή αυτοτραυματισμός.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Αν πιστεύεις ότι εσύ ή το παιδί σου μπορεί να είστε στο φάσμα του αυτισμού, μίλησε με τον γιατρό σου.
• Αν έχεις ανησυχίες για την ανάπτυξη του παιδιού σου, συζήτησέ τες με τον γιατρό του.
• Αν εσύ ή κάποιος που γνωρίζεις έχει σκέψεις αυτοκτονίας, ζήτησε βοήθεια χωρίς καθυστέρηση.

Ποιος γιατρός: Παιδοψυχίατρος, Αναπτυξιολόγος παιδίατρος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τον αυτισμό