OCD: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, γνωστή και ως OCD, είναι μια μακροχρόνια διαταραχή ψυχικής υγείας. Οι ιδεοληψίες είναι ανεπιθύμητες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που επιστρέφουν επίμονα και προκαλούν άγχος, δυσφορία ή αηδία. Οι καταναγκασμοί είναι επαναλαμβανόμενες πράξεις ή νοητικές τελετουργίες που νιώθεις την ανάγκη να κάνεις για να ανακουφιστείς. Μπορεί να υπάρχουν ιδεοληψίες, καταναγκασμοί ή και τα δύο, χωρίς να είναι όλα ορατά στους άλλους.

Η ανακούφιση από έναν καταναγκασμό είναι προσωρινή. Η σκέψη και το άγχος συνήθως επιστρέφουν και ο κύκλος αρχίζει ξανά. Η OCD δεν σημαίνει απλώς ότι σου αρέσει η τάξη ή η καθαριότητα. Τα συμπτώματα μπορεί να καταλαμβάνουν πολύ χρόνο και να δυσκολεύουν σημαντικά την καθημερινότητά σου. Δεν φταις εσύ και δεν χρειάζεται να ντρέπεσαι για να ζητήσεις βοήθεια.

Δεν υπάρχει οριστική ίαση, αλλά η ψυχοθεραπεία, τα φάρμακα ή ο συνδυασμός τους μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο των συμπτωμάτων και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Χωρίς κατάλληλη θεραπεία και υποστήριξη, η διαταραχή είναι απίθανο να βελτιωθεί μόνη της.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η OCD είναι μακροχρόνια διαταραχή χωρίς οριστική ίαση, αλλά η θεραπεία μπορεί να μειώσει σημαντικά τα συμπτώματα και να βελτιώσει την καθημερινότητά σου. Τα συμπτώματα μπορεί να υποχωρούν για διαστήματα, να αλλάζουν ή να επιδεινώνονται, ιδιαίτερα με το στρες. Χωρίς θεραπεία μπορεί να γίνουν σοβαρά. Αν οι αρχικές επιλογές δεν βοηθήσουν αρκετά, υπάρχουν περαιτέρω εξειδικευμένες προσεγγίσεις.

Συμπτώματα ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής

Τα συμπτώματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συνήθως σχηματίζουν έναν κύκλο ανεπιθύμητης σκέψης, έντονου άγχους και καταναγκασμού που προσφέρει μόνο προσωρινή ανακούφιση.

• Φόβος μόλυνσης Επίμονη ανησυχία για μικρόβια, ασθένειες ή δυσάρεστες ουσίες.
• Φόβος πρόκλησης βλάβης Ανεπιθύμητος φόβος ότι μπορεί να βλάψεις τον εαυτό σου ή άλλους, σκόπιμα ή κατά λάθος.
• Ανεπιθύμητες σκέψεις Επαναλαμβανόμενες σκέψεις ή εικόνες βίαιου, σεξουαλικού ή θρησκευτικού περιεχομένου που προκαλούν δυσφορία.
• Ανάγκη συμμετρίας Έντονη ανάγκη να είναι τα αντικείμενα σε τέλεια τάξη ή τοποθετημένα με συγκεκριμένο τρόπο.
• Φόβος απώλειας ελέγχου Επίμονη ανησυχία ότι θα χάσεις τον έλεγχο της συμπεριφοράς σου.
• Υπερβολικό πλύσιμο Επαναλαμβανόμενο πλύσιμο χεριών ή καθάρισμα για να μειωθεί το άγχος.
• Επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι Έλεγχος ξανά και ξανά, όπως αν κλείδωσες την πόρτα ή έκλεισες την κουζίνα.
• Καταναγκαστικό μέτρημα Ανάγκη να μετράς επανειλημμένα.
• Νοητικές τελετουργίες Σιωπηλή επανάληψη λέξεων, προσευχών ή σκέψεων για να εξουδετερώσεις μια ανεπιθύμητη σκέψη.
• Αναζήτηση διαβεβαιώσεων Επαναλαμβανόμενη ανάγκη να σε καθησυχάζουν οι άλλοι.
• Αποφυγή καταστάσεων Αποφυγή τόπων ή περιστάσεων που πυροδοτούν τις ανεπιθύμητες σκέψεις.

Τα συμπτώματα μπορεί να αρχίσουν σταδιακά, να υποχωρούν για κάποιο διάστημα ή να επιδεινώνονται με τον χρόνο. Συχνά χειροτερεύουν σε περιόδους στρες και το περιεχόμενό τους μπορεί να αλλάζει. Πολλοί ενήλικες αναγνωρίζουν ότι οι καταναγκασμοί είναι υπερβολικοί, ενώ τα παιδιά μπορεί να μην το αντιλαμβάνονται. Κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τον τοκετό μπορεί να εμφανιστούν επίμονες ανησυχίες για βλάβη στο μωρό και επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι, όπως αν αναπνέει.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία της OCD δεν είναι γνωστή. Πιθανόν να συμμετέχουν γενετικοί παράγοντες, η βιολογία και η χημεία του εγκεφάλου, η ιδιοσυγκρασία και το περιβάλλον. Έχουν παρατηρηθεί διαφορές σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τον έλεγχο της συμπεριφοράς και των συναισθηματικών αντιδράσεων, αλλά η σχέση τους με τη διαταραχή χρειάζεται περισσότερη έρευνα. Σε ορισμένα παιδιά μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά ή να επιδεινωθούν ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα μετά από στρεπτοκοκκική λοίμωξη. Αυτές οι περιπτώσεις μπορεί να αξιολογηθούν για το σύνδρομο PANDAS (παιδιατρικές αυτοάνοσες νευροψυχιατρικές διαταραχές που σχετίζονται με στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις).

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Συγγενής πρώτου βαθμού, όπως γονιός ή αδελφός, με OCD.
• Παιδικό τραύμα, κακοποίηση, παραμέληση ή εκφοβισμός· η σχέση χρειάζεται περισσότερη έρευνα.
• Ιδιοσυγκρασία με έντονο άγχος, αρνητικά συναισθήματα ή μεγαλύτερη συστολή στην παιδική ηλικία.
• Σημαντικά γεγονότα ζωής, όπως ο τοκετός ή η απώλεια αγαπημένου προσώπου.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Αν υποψιάζεσαι OCD, συζήτησε με τον γιατρό σου τις σκέψεις, τις πράξεις και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζεις. Θα σε εξετάσει και θα πάρει το ιατρικό ιστορικό σου, ώστε να ελέγξει αν τα συμπτώματα οφείλονται σε άλλη πάθηση. Μπορεί να ακολουθήσει ειδική αξιολόγηση για OCD ή παραπομπή σε επαγγελματία ψυχικής υγείας. Οι επαναλαμβανόμενες σκέψεις ή συνήθειες από μόνες τους δεν σημαίνουν OCD. Στην αξιολόγηση εξετάζεται αν δυσκολεύεσαι να τις ελέγξεις, πόσο χρόνο καταλαμβάνουν, αν δίνουν μόνο πρόσκαιρη ανακούφιση και πόσο επηρεάζουν την καθημερινότητά σου. Η διάγνωση μπορεί να είναι δύσκολη επειδή ορισμένα συμπτώματα μοιάζουν με άλλες ψυχικές διαταραχές.

• Κλινική εξέταση.
• Λήψη ιατρικού ιστορικού.
• Ειδική αξιολόγηση συμπτωμάτων ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής.
• Αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Θεραπεία ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής

Η θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και το πόσο επηρεάζουν τη ζωή σου. Βασικές επιλογές είναι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, συνήθως με έκθεση και παρεμπόδιση αντίδρασης, τα αντικαταθλιπτικά ή ο συνδυασμός τους. Η βελτίωση μπορεί να χρειαστεί χρόνο. Αν τα συμπτώματα παραμένουν παρά τη θεραπεία, μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από εξειδικευμένη ομάδα. Μην αλλάζεις ή διακόπτεις φάρμακα χωρίς να μιλήσεις με τον γιατρό σου. Αν είσαι έγκυος ή μείνεις έγκυος, συζήτησε μαζί του τα οφέλη και τους κινδύνους των επιλογών σου.

• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπείαΨυχοθεραπεία που βοηθά να αναγνωρίσεις τη σχέση ανάμεσα στις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις πράξεις σου και να αλλάξεις μοτίβα που συντηρούν τις δυσκολίες.
• Έκθεση και παρεμπόδιση αντίδρασηςΜε καθοδήγηση θεραπευτή αντιμετωπίζεις σταδιακά καταστάσεις που προκαλούν ιδεοληψίες, χωρίς να εκτελείς τον συνηθισμένο καταναγκασμό. Η προσέγγιση ξεκινά από τις λιγότερο αγχωτικές καταστάσεις.
• ΑντικαταθλιπτικάΣυχνά χρησιμοποιούνται εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs). Αν δεν βοηθούν, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει άλλο φάρμακο της ίδιας κατηγορίας ή κλομιπραμίνη.
• Συνδυαστική θεραπείαΗ ψυχοθεραπεία μπορεί να συνδυαστεί με φαρμακευτική αγωγή, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα είναι σοβαρότερα.
• Διακρανιακή μαγνητική διέγερσηΣε σοβαρή OCD που δεν ανταποκρίνεται σε άλλες θεραπείες μπορεί να εξεταστεί η επαναλαμβανόμενη διακρανιακή μαγνητική διέγερση (rTMS). Είναι μη επεμβατική μέθοδος που χρησιμοποιεί μαγνητικούς παλμούς σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου.
• Εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερσηΕίναι χειρουργική μέθοδος ηλεκτρικής διέγερσης περιοχών του εγκεφάλου για ορισμένες σοβαρές, ανθεκτικές περιπτώσεις. Θεωρείται πειραματική και η αποτελεσματικότητά της εξακολουθεί να μελετάται.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Κράτησε σταθερό πρόγραμμα ύπνου.
• Βάλε την τακτική άσκηση στη ρουτίνα σου.
• Ακολούθησε υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή.
• Ζήτησε υποστήριξη από ανθρώπους που εμπιστεύεσαι.
• Κάνε τις ασκήσεις που σου αναθέτει ο θεραπευτής ανάμεσα στις συνεδρίες.
• Σκέψου τη συμμετοχή σε ομάδα υποστήριξης για ανταλλαγή εμπειριών και μείωση της απομόνωσης.

Επιπλοκές ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής

• Σημαντική δυσκολία στις καθημερινές δραστηριότητες και επιβάρυνση της ποιότητας ζωής.
• Μπορεί να συνυπάρξει ή να αναπτυχθεί κατάθλιψη.
• Μπορεί να συνυπάρχουν αγχώδεις διαταραχές.
• Μπορεί να συνυπάρχουν διατροφικές διαταραχές.
• Μπορεί να συνυπάρχει διαταραχή αποθησαύρισης, με υπερβολική συγκέντρωση αντικειμένων και αδυναμία απομάκρυνσής τους.
• Σε συνύπαρξη σοβαρής κατάθλιψης μπορεί να εμφανιστούν αυτοκτονικές σκέψεις.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Επικοινώνησε αμέσως με τον γιατρό σου ή την ομάδα που σε παρακολουθεί αν νιώθεις ότι δεν αντέχεις άλλο ή έχεις σκέψεις αυτοκτονίας.
• Κλείσε αξιολόγηση αν οι ανεπιθύμητες σκέψεις ή οι καταναγκασμοί επηρεάζουν την καθημερινότητά σου ή υποψιάζεσαι ότι το παιδί σου έχει τέτοια συμπτώματα.
• Μίλησε με τον γιατρό σου αν οι επίμονες σκέψεις για το μωρό κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τον τοκετό δυσκολεύουν τη ζωή σου.
• Ζήτησε επανεκτίμηση αν τα συμπτώματα δεν ελέγχονται με τη θεραπεία ή αν εμφανίζεις ανεπιθύμητες ενέργειες.

Ποιος γιατρός: Ψυχίατρος, Ψυχολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή