PTSD: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι το μετατραυματικό στρες (PTSD)

Το μετατραυματικό στρες, γνωστό ως PTSD ή διαταραχή μετατραυματικού στρες, μπορεί να αναπτυχθεί όταν βιώσεις ή δεις ένα τραυματικό γεγονός. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί όταν μάθεις ότι κάτι τραυματικό συνέβη σε έναν κοντινό σου άνθρωπο. Δεν αφορά μόνο εμπειρίες πολέμου ή άμεσου κινδύνου. Ένας ξαφνικός, απρόσμενος θάνατος αγαπημένου προσώπου μπορεί επίσης να αποτελέσει τέτοιο γεγονός.

Ο φόβος κατά τη διάρκεια και μετά από μια τραυματική εμπειρία είναι φυσιολογικός. Ενεργοποιεί την αντίδραση «μάχης ή φυγής», με την οποία το σώμα προετοιμάζεται να αντιμετωπίσει έναν πιθανό κίνδυνο. Μπορεί να αυξηθούν οι παλμοί, η αναπνοή και η εγρήγορση. Στους περισσότερους ανθρώπους οι αρχικές αντιδράσεις υποχωρούν με τον χρόνο. Στο PTSD, όμως, το άγχος και ο φόβος επιμένουν ακόμη και όταν ο κίνδυνος έχει περάσει και επηρεάζουν την καθημερινότητα.

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν σύντομα ή πολύ αργότερα και να παρουσιάζουν διακυμάνσεις. Το PTSD συνήθως βελτιώνεται στους περισσότερους ανθρώπους, αλλά μερικές φορές διαρκεί περισσότερο. Η ψυχοθεραπεία, τα φάρμακα ή ο συνδυασμός τους μπορούν να βοηθήσουν, με θεραπευτικό σχέδιο προσαρμοσμένο στις ανάγκες σου.

Μορφές και τύποι

• Σύνθετο μετατραυματικό στρες (CPTSD)Έχει σε μεγάλο βαθμό παρόμοια συμπτώματα με το PTSD. Μπορεί να συνδέεται με παιδική κακοποίηση ή παραμέληση, συνεχιζόμενη ενδοοικογενειακή βία ή επανειλημμένη έκθεση σε βία και κακοποίηση.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Το PTSD συνήθως βελτιώνεται στους περισσότερους ανθρώπους και η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει. Ορισμένοι αναρρώνουν μέσα σε 6 μήνες, ενώ άλλοι έχουν συμπτώματα για 1 χρόνο ή περισσότερο. Τα συμπτώματα μπορεί να υποχωρούν και να επανεμφανίζονται για πολλά χρόνια. Η βελτίωση είναι συχνά σταδιακή και η υποστήριξη από φίλους και οικογένεια μπορεί να συμβάλει στην ανάρρωση.

Συμπτώματα μετατραυματικού στρες

Τα συμπτώματα δεν είναι ίδια για όλους. Περιλαμβάνουν την αναβίωση του γεγονότος, την αποφυγή υπενθυμίσεών του, τη συνεχή ένταση και αλλαγές στις σκέψεις και στη διάθεση.

• Αναδρομές Νιώθεις σαν να ξαναζείς το γεγονός, μερικές φορές με ταχυκαρδία ή εφίδρωση.
• Εφιάλτες Επαναλαμβανόμενα όνειρα ή ενοχλητικές αναμνήσεις και σκέψεις γύρω από το τραύμα.
• Αποφυγή υπενθυμίσεων Αποφεύγεις ανθρώπους, μέρη, αντικείμενα ή σκέψεις που θυμίζουν το γεγονός.
• Συνεχής εγρήγορση Νιώθεις διαρκώς σε επιφυλακή για κίνδυνο και τρομάζεις εύκολα.
• Δυσκολίες ύπνου Δυσκολεύεσαι να αποκοιμηθείς ή να παραμείνεις κοιμισμένος.
• Ευερεθιστότητα Μπορεί να έχεις θυμό ή επιθετικά ξεσπάσματα.
• Δυσκολία συγκέντρωσης
• Κενά μνήμης Δυσκολεύεσαι να θυμηθείς σημαντικά στοιχεία του τραυματικού γεγονότος.
• Αρνητικές σκέψεις Αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό σου ή τον κόσμο, ενοχές, ντροπή ή έντονη απόδοση ευθυνών.
• Απώλεια ενδιαφέροντος Δεν σε ενδιαφέρουν δραστηριότητες που απολάμβανες και μπορεί να δυσκολεύεσαι να νιώσεις χαρά.
• Αίσθημα αποσύνδεσης Νιώθεις απομακρυσμένος από τους άλλους, τον εαυτό σου ή τον κόσμο γύρω σου.
• Σωματικές ενοχλήσεις Επαναλαμβανόμενοι πονοκέφαλοι, κοιλιακές ενοχλήσεις ή πόνος χωρίς σωματική αιτία.

Τα συμπτώματα συνήθως αρχίζουν μέσα σε 3 μήνες από το γεγονός, αλλά μπορεί να εμφανιστούν μήνες ή χρόνια αργότερα. Στα παιδιά μπορεί να δεις αναπαράσταση του τραύματος στο παιχνίδι, εφιάλτες, άρνηση να κοιμηθούν μόνα τους ή βρέξιμο του κρεβατιού. Σε παιδιά μικρότερα των 6 ετών μπορεί επίσης να εμφανιστεί δυσκολία στην ομιλία ή ασυνήθιστα έντονη προσκόλληση σε έναν ενήλικα. Οι μεγαλύτεροι έφηβοι συνήθως εμφανίζουν συμπτώματα παρόμοια με των ενηλίκων.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες μετατραυματικού στρες και παράγοντες κινδύνου

Το PTSD μπορεί να ακολουθήσει ένα σοβαρό ατύχημα, σωματική ή σεξουαλική επίθεση, κακοποίηση, φυσική καταστροφή ή πόλεμο. Μπορεί επίσης να συνδέεται με σοβαρά προβλήματα υγείας, νοσηλεία σε εντατική, δύσκολο τοκετό ή θάνατο του μωρού σου. Η έκθεση σε τραυματικά περιστατικά μέσα από την εργασία μπορεί επίσης να παίξει ρόλο. Δεν αναπτύσσουν PTSD όλοι όσοι βιώνουν ένα τραύμα. Δεν είναι πλήρως γνωστό γιατί συμβαίνει σε ορισμένους ανθρώπους και όχι σε άλλους. Γενετικοί, βιολογικοί, προσωπικοί και κοινωνικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν την πιθανότητα εμφάνισής του.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Προηγούμενες τραυματικές εμπειρίες, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία.
• Γυναικείο φύλο.
• Τραυματικό γεγονός που διαρκεί πολύ.
• Τραυματισμός ή θέαση άλλων ανθρώπων να τραυματίζονται ή να σκοτώνονται.
• Έντονος τρόμος, αίσθημα αβοηθησίας ή ακραίος φόβος.
• Μικρή ή καθόλου κοινωνική υποστήριξη μετά το γεγονός.
• Πρόσθετο στρες μετά το τραύμα, όπως απώλεια αγαπημένου προσώπου, εργασίας ή σπιτιού.
• Προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό ψυχικής νόσου ή χρήσης ουσιών.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα σε ρωτήσει για τα συμπτώματα και μπορεί να σε παραπέμψει σε ειδικό ψυχικής υγείας. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει συζήτηση για τη διάθεση, τη συμπεριφορά, την υγεία και το οικογενειακό ιστορικό σου. Μπορεί επίσης να γίνει σωματική εξέταση. Για τη διάγνωση χρειάζεται συγκεκριμένος συνδυασμός συμπτωμάτων που επιμένουν για περισσότερο από 1 μήνα και επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητά σου. Ο ειδικός ελέγχει επίσης ότι δεν εξηγούνται από φάρμακα, χρήση ουσιών ή άλλη ασθένεια.

• Αξιολόγηση ψυχικής υγείας.
• Λήψη προσωπικού και οικογενειακού ιστορικού.
• Σωματική εξέταση, όταν χρειάζεται.

Θεραπεία μετατραυματικού στρες

Η θεραπεία επιλέγεται μαζί με ειδικό ψυχικής υγείας που έχει εμπειρία στο PTSD. Μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φάρμακα ή συνδυασμό τους. Αν η τραυματική κατάσταση συνεχίζεται, όπως σε μια κακοποιητική σχέση, η αντιμετώπιση χρειάζεται να αφορά τόσο την κατάσταση όσο και τα συμπτώματα. Μην αλλάζεις ή διακόπτεις τη φαρμακευτική αγωγή χωρίς οδηγία γιατρού, ακόμη κι αν νιώθεις καλύτερα. Αν είσαι έγκυος ή σχεδιάζεις εγκυμοσύνη, συζήτησέ το με τον γιατρό σου, επειδή ορισμένα φάρμακα για το PTSD δεν είναι ασφαλή στην εγκυμοσύνη.

• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπείαΗ θεραπεία που εστιάζει στο τραύμα βοηθά να αναγνωρίζεις τι πυροδοτεί τα συμπτώματα και να τα διαχειρίζεσαι. Μπορεί να περιλαμβάνει σταδιακή, ασφαλή έκθεση σε αναμνήσεις του τραύματος και επεξεργασία σκέψεων ενοχής ή ντροπής.
• Θεραπεία EMDRΗ απευαισθητοποίηση και επανεπεξεργασία μέσω οφθαλμικών κινήσεων χρησιμοποιεί κινήσεις των ματιών για να βοηθήσει στην επεξεργασία τραυματικών αναμνήσεων.
• Φαρμακευτική θεραπείαΤα αντικαταθλιπτικά μπορεί να βοηθήσουν στη θλίψη, την ανησυχία, τον θυμό και το συναισθηματικό μούδιασμα. Άλλα φάρμακα μπορεί να χρησιμοποιηθούν για προβλήματα ύπνου και εφιάλτες, με επιλογή και παρακολούθηση από γιατρό.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Ακολούθησε το θεραπευτικό σχέδιο που έχεις συμφωνήσει με τον ειδικό σου.
• Μίλησε σε κάποιον που εμπιστεύεσαι για το πώς νιώθεις.
• Κράτησε ημερολόγιο για να εντοπίζεις μυρωδιές, ήχους ή άλλες υπενθυμίσεις που πυροδοτούν αναδρομές.
• Δοκίμασε ασκήσεις αναπνοής ή ενσυνειδητότητας.
• Μείνε σωματικά δραστήριος.
• Προσπάθησε να κρατάς σταθερή ρουτίνα στα γεύματα, την άσκηση και τον ύπνο.
• Φρόντισε για ισορροπημένη διατροφή και επαρκή ύπνο.
• Βάλε ρεαλιστικούς στόχους και εστίασε σε όσα μπορείς να διαχειριστείς.
• Απόφυγε το αλκοόλ και τις ψυχαγωγικές ουσίες και μην καπνίζεις.
• Περίμενε σταδιακή και όχι άμεση βελτίωση.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Ορισμένοι παράγοντες ψυχικής ανθεκτικότητας μπορεί να μειώσουν την πιθανότητα εμφάνισης PTSD μετά από ένα τραυματικό γεγονός.

• Αναζήτησε και δέξου υποστήριξη από φίλους, συγγενείς ή ομάδα υποστήριξης.
• Μάθε να αποδέχεσαι τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασες στο τραυματικό γεγονός.
• Ανάπτυξε τρόπους αντιμετώπισης που σε βοηθούν να διαχειρίζεσαι την εμπειρία και να μαθαίνεις από αυτήν.
• Καλλιέργησε την ικανότητα να ανταποκρίνεσαι σε δύσκολες καταστάσεις ακόμη και όταν φοβάσαι.

Επιπλοκές μετατραυματικού στρες

• Σημαντικές δυσκολίες στις σχέσεις, την εργασία και τις καθημερινές δραστηριότητες.
• Κατάθλιψη που μπορεί να συνυπάρχει.
• Αγχώδεις διαταραχές, όπως διαταραχή πανικού, που μπορεί να συνυπάρχουν.
• Προβλήματα χρήσης ουσιών.
• Αυτοκτονικές σκέψεις.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Κλείσε ραντεβού αν πιστεύεις ότι έχεις συμπτώματα PTSD.
• Ζήτησε αξιολόγηση αν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται, προκαλούν έντονη δυσφορία ή επηρεάζουν την εργασία, τις σχέσεις ή τη ζωή στο σπίτι.
• Αν έχεις ήδη διάγνωση και η θεραπεία δεν βοηθά, μίλησε με τον γιατρό ή τον ειδικό ψυχικής υγείας σου.
• Συζήτησε την αγωγή σου με τον γιατρό αν είσαι έγκυος ή σχεδιάζεις εγκυμοσύνη.

Ποιος γιατρός: Ψυχίατρος, Ψυχολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για το μετατραυματικό στρες (PTSD)