Κρίση πανικού: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι οι κρίσεις πανικού

Η κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό κύμα έντονου φόβου, δυσφορίας ή αίσθησης ότι χάνεις τον έλεγχο. Μπορεί να εμφανιστεί χωρίς προφανή αιτία, ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Μαζί με τον φόβο μπορεί να νιώσεις ταχυκαρδία, τρέμουλο, δύσπνοια ή πόνο στο στήθος. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι ο φυσιολογικός μηχανισμός επιβίωσης του σώματος ενεργοποιείται σαν «ψεύτικος συναγερμός», πολύ συχνά ή πολύ έντονα.

Μια μεμονωμένη κρίση πανικού δεν είναι από μόνη της ψυχική διαταραχή. Στη διαταραχή πανικού οι κρίσεις επαναλαμβάνονται απρόσμενα και συνοδεύονται από επίμονη ανησυχία για την επόμενη κρίση ή αλλαγές στη συμπεριφορά. Μπορεί να αρχίσεις να αποφεύγεις μέρη και δραστηριότητες, με αποτέλεσμα ο φόβος μιας νέας κρίσης να περιορίζει την καθημερινότητά σου.

Οι ίδιες οι κρίσεις δεν απειλούν τη ζωή και τα σωματικά συμπτώματα συνήθως υποχωρούν με τον χρόνο. Η διαταραχή πανικού αντιμετωπίζεται με ψυχοθεραπεία, φάρμακα ή συνδυασμό τους. Με κατάλληλη θεραπεία και υποστήριξη μπορείς να διαχειριστείς τα συμπτώματα και να βελτιώσεις την ποιότητα ζωής σου.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Τα σωματικά συμπτώματα μιας κρίσης συνήθως υποχωρούν με τον χρόνο, αλλά ο φόβος της επόμενης κρίσης μπορεί να επιμένει. Χωρίς βοήθεια, η διαταραχή πανικού μπορεί να επιδεινωθεί και να γίνει δυσκολότερη στη διαχείριση. Με κατάλληλη θεραπεία και υποστήριξη μπορείς να ελέγξεις καλύτερα τα συμπτώματα, αν και μπορεί να υπάρξουν πισωγυρίσματα στην πορεία.

Συμπτώματα κρίσεων πανικού

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν πολύ γρήγορα και χωρίς προειδοποίηση. Περιλαμβάνουν τόσο έντονο φόβο όσο και σωματικές ενοχλήσεις.

• Έντονος φόβος Μπορεί να φοβάσαι ότι θα πεθάνεις, ότι έρχεται κάτι καταστροφικό ή ότι χάνεις τον έλεγχο.
• Ταχυκαρδία Η καρδιά μπορεί να χτυπά πολύ γρήγορα ή δυνατά.
• Εφίδρωση και ρίγη Μπορεί επίσης να νιώθεις ξαφνική ζέστη.
• Τρέμουλο Μπορεί να τρέμει το σώμα ή τα άκρα σου.
• Δυσκολία στην αναπνοή Μπορεί να νιώθεις δύσπνοια ή ότι πνίγεσαι.
• Ζάλη Μπορεί να νιώθεις αδυναμία ή τάση λιποθυμίας.
• Πόνος στο στήθος Μπορεί να μοιάζει με σύμπτωμα καρδιακού επεισοδίου.
• Ναυτία Μπορεί να υπάρχει πόνος ή αναστάτωση στο στομάχι.
• Μούδιασμα Μπορεί να νιώθεις μυρμήγκιασμα στα χέρια ή στα δάχτυλα.
• Αίσθηση αποσύνδεσης Μπορεί να νιώθεις σαν να μην είσαι συνδεδεμένος με το σώμα σου.
• Ανησυχία για επανάληψη Στη διαταραχή πανικού μπορεί να ανησυχείς έντονα για το πότε θα συμβεί η επόμενη κρίση.
• Αποφυγή καταστάσεων Μπορεί να αποφεύγεις μέρη ή καταστάσεις όπου είχες προηγούμενη κρίση.

Οι περισσότερες κρίσεις διαρκούν από 5 έως 20 λεπτά, αλλά ορισμένες μπορεί να κρατήσουν μία ώρα ή και περισσότερο. Η συχνότητά τους διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες κρίσεων πανικού και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία της διαταραχής πανικού δεν είναι γνωστή. Πιθανόν συμμετέχουν η κληρονομικότητα, η λειτουργία και η χημεία του εγκεφάλου, το περιβάλλον και το έντονο στρες. Ο φόβος για τις ίδιες τις σωματικές αισθήσεις μπορεί να συντηρεί έναν φαύλο κύκλο. Για παράδειγμα, η ερμηνεία των δυνατών καρδιακών παλμών ως καρδιακού επεισοδίου μπορεί να ενισχύσει τον πανικό.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Στενός συγγενής με διαταραχή πανικού.
• Τραυματικές εμπειρίες, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία.
• Πολύ στρεσογόνα γεγονότα ζωής, όπως η απώλεια αγαπημένου προσώπου.
• Γυναικείο φύλο.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα ρωτήσει πότε άρχισαν τα συμπτώματα, πόσο διαρκούν, πόσο συχνά εμφανίζονται και πώς επηρεάζουν τη ζωή σου. Μπορεί να κάνει σωματική εξέταση και άλλους ελέγχους για να αποκλείσει διαφορετικές αιτίες. Η διάγνωση της διαταραχής πανικού απαιτεί επαναλαμβανόμενες, απρόσμενες κρίσεις και τουλάχιστον 1 μήνα ανησυχίας για νέες κρίσεις, φόβου για τη σημασία τους ή αλλαγών στη συμπεριφορά για την αποφυγή τους. Μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας.

• Ιατρικό ιστορικό και συζήτηση για τα συμπτώματα.
• Σωματική εξέταση.
• Εξετάσεις αίματος για προβλήματα του θυρεοειδούς και άλλες πιθανές παθήσεις.
• Έλεγχος της υγείας της καρδιάς.
• Αξιολόγηση για διαταραχή πανικού και ψυχολογική αξιολόγηση.

Θεραπεία κρίσεων πανικού

Η θεραπεία στοχεύει στη μείωση των κρίσεων και στην ανακούφιση των συμπτωμάτων. Περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμό τους, ανάλογα με τις ανάγκες, τις προτιμήσεις και την κατάσταση της υγείας σου. Η εύρεση της κατάλληλης αντιμετώπισης μπορεί να χρειαστεί χρόνο και προσαρμογές. Μην αλλάζεις ή διακόπτεις μόνος σου την αγωγή και ενημέρωσε τον γιατρό σου για άλλα φάρμακα, συμπληρώματα ή ανεπιθύμητες ενέργειες.

• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπείαΣε βοηθά να αλλάξεις τον τρόπο που σκέφτεσαι και αντιδράς στις αισθήσεις του φόβου. Έτσι οι κρίσεις μπορεί να γίνουν λιγότερο συχνές.
• Θεραπεία έκθεσηςΕίναι μέθοδος της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας που σε βοηθά να αντιμετωπίσεις φόβους, καταστάσεις ή σωματικές αισθήσεις που αποφεύγεις. Μπορεί να συνδυαστεί με ασκήσεις χαλάρωσης και εκπαίδευση στην αναπνοή.
• ΑντικαταθλιπτικάΧρησιμοποιούνται κατηγορίες όπως οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να επιλέξει τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, όπως ιμιπραμίνη ή κλομιπραμίνη.
• ΑγχολυτικάΟι βενζοδιαζεπίνες, όπως η κλοναζεπάμη, μπορούν να μειώσουν γρήγορα τα συμπτώματα, αλλά ενέχουν κίνδυνο ανοχής και εξάρτησης. Η επιλογή τους χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
• Άλλες φαρμακευτικές επιλογέςΟ γιατρός μπορεί να εξετάσει την πρεγκαμπαλίνη. Οι β-αναστολείς δεν χρησιμοποιούνται συνήθως για τη διαταραχή πανικού, αλλά μπορεί να βοηθήσουν σε ορισμένες περιπτώσεις με σωματικά συμπτώματα.
• Ομάδες υποστήριξηςΗ επικοινωνία με ανθρώπους που έχουν παρόμοιες εμπειρίες μπορεί να μειώσει το αίσθημα μοναξιάς και να προσφέρει πρακτικές ιδέες διαχείρισης.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Την ώρα μιας κρίσης, μείνε εκεί που βρίσκεσαι, αν είναι δυνατόν.
• Ανάπνεε αργά και βαθιά.
• Θύμισε στον εαυτό σου ότι η κρίση θα περάσει.
• Στρέψε την προσοχή σου σε ήρεμες και χαλαρωτικές εικόνες.
• Φρόντισε να κοιμάσαι αρκετά, να τρως τακτικά γεύματα και να ασκείσαι.
• Μίλησε με κάποιον που εμπιστεύεσαι για όσα νιώθεις.
• Χρησιμοποίησε τις υγιεινές συνήθειες ως συμπλήρωμα της θεραπείας, όχι ως αντικατάστασή της.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Ορισμένες συνήθειες μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση του στρες και στην αποφυγή νέων κρίσεων, χωρίς να αντικαθιστούν τη θεραπεία.

• Μάθε ασκήσεις αναπνοής και χαλάρωσης.
• Βάλε την τακτική σωματική άσκηση στην καθημερινότητά σου.
• Δοκίμασε δραστηριότητες χαλάρωσης, όπως γιόγκα ή πιλάτες.
• Απόφυγε την καφεΐνη, το αλκοόλ και τα τρόφιμα ή ποτά με ζάχαρη, καθώς μπορεί να επιδεινώσουν τις κρίσεις.
• Σταμάτησε το κάπνισμα, καθώς μπορεί να επιδεινώνει τις κρίσεις.
• Ζήτησε από τον γιατρό σου να σου προτείνει βιβλίο αυτοβοήθειας βασισμένο στη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία.

Επιπλοκές κρίσεων πανικού

• Αγοραφοβία: έντονος φόβος για μέρη ή καταστάσεις όπου η διαφυγή ή η βοήθεια μπορεί να είναι δύσκολη.
• Άλλες φοβίες.
• Κατάθλιψη.
• Προβλήματα με το αλκοόλ ή άλλες ουσίες.
• Περιορισμός της καθημερινότητας και της ποιότητας ζωής.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε ιατρική αξιολόγηση αν εμφανίζεις συμπτώματα διαταραχής πανικού.
• Ζήτησε επαγγελματική βοήθεια αν το άγχος επηρεάζει τη δουλειά, το σχολείο ή τις σχέσεις σου.
• Αν το παιδί σου έχει τέτοια συμπτώματα, απευθύνσου στον γιατρό για αξιολόγηση.
• Επικοινώνησε άμεσα με τον γιατρό σου αν έχεις προβλήματα με την αγωγή ή ανησυχείς ότι σε βλάπτει.
• Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας, ζήτησε αμέσως βοήθεια.

Ποιος γιατρός: Ψυχίατρος, Ψυχολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τις κρίσεις πανικού