Αγοραφοβία: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η αγοραφοβία

Η αγοραφοβία είναι μια αγχώδης διαταραχή που δεν περιορίζεται στον φόβο για τους ανοιχτούς χώρους. Το βασικό στοιχείο είναι ο έντονος φόβος ότι θα βρεθείς κάπου από όπου δεν θα μπορείς να φύγεις εύκολα ή να βρεις βοήθεια αν νιώσεις πανικό. Μπορεί να σε δυσκολεύει η μετακίνηση με μέσα μαζικής μεταφοράς, η επίσκεψη σε ένα εμπορικό κέντρο, η αναμονή σε ουρά ή η έξοδος από το σπίτι χωρίς παρέα.

Σε μια κατάσταση που προκαλεί άγχος μπορεί να εμφανιστούν ταχυκαρδία, γρήγορη αναπνοή, ιδρώτας ή ναυτία. Για να αποφύγεις αυτές τις εμπειρίες, μπορεί να αρχίσεις να περιορίζεις τις μετακινήσεις σου ή να χρειάζεσαι κάποιον μαζί σου. Η βαρύτητα διαφέρει: σε πιο ήπιες περιπτώσεις μπορείς να διανύεις μικρές αποστάσεις, ενώ στις σοβαρές μπορεί να μην μπορείς να βγεις από το σπίτι.

Η αγοραφοβία μπορεί να εμφανιστεί μετά από κρίσεις πανικού, αλλά δεν προϋποθέτει τέτοιο ιστορικό. Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει αυτοβοήθεια, ψυχοθεραπεία και, όταν χρειάζεται, φάρμακα. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία βοηθά να αλλάξεις τον τρόπο που αντιμετωπίζεις τις φοβικές σκέψεις και να επιστρέψεις σταδιακά σε καταστάσεις που αποφεύγεις.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η βαρύτητα της αγοραφοβίας ποικίλλει. Η θεραπεία μπορεί να μειώσει το άγχος και την αποφυγή και να σε βοηθήσει να αντιμετωπίζεις καταστάσεις που προηγουμένως φοβόσουν. Το θεραπευτικό πλάνο προσαρμόζεται στην ανταπόκρισή σου.

Συμπτώματα αγοραφοβίας

Τα συμπτώματα αφορούν το σώμα, τις σκέψεις και τη συμπεριφορά. Η έντασή τους μπορεί να διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

• Ταχυκαρδία Νιώθεις την καρδιά σου να χτυπά γρήγορα.
• Γρήγορη αναπνοή Μπορεί να αναπνέεις υπερβολικά γρήγορα, κάτι που λέγεται υπεραερισμός.
• Ζέστη και ιδρώτας Μπορεί να νιώθεις ότι ζεσταίνεσαι και να ιδρώνεις.
• Ναυτία Αίσθημα ότι θέλεις να κάνεις εμετό.
• Πόνος στο στήθος
• Τρέμουλο
• Ζάλη Μπορεί να συνοδεύεται από αίσθημα ότι θα λιποθυμήσεις.
• Δυσκολία στην κατάποση Μπορεί να δυσκολεύεσαι να καταπιείς.
• Φόβος απώλειας ελέγχου Μπορεί να φοβάσαι ότι θα χάσεις τον έλεγχο ή θα εκτεθείς μπροστά σε άλλους.
• Φόβος αδυναμίας διαφυγής Ανησυχείς ότι δεν θα μπορείς να φύγεις ή να βρεις βοήθεια αν πάθεις κρίση πανικού.
• Αποφυγή καταστάσεων Αποφεύγεις πλήθη, ουρές, μέσα μεταφοράς ή μέρη μακριά από το σπίτι.
• Ανάγκη για συνοδό Μπορεί να βγαίνεις μόνο με κάποιον που εμπιστεύεσαι ή να μην μπορείς να βγεις καθόλου.

Τα σωματικά συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται σε καταστάσεις που προκαλούν άγχος. Μπορεί να εμφανίζονται σπάνια όταν αποφεύγεις συστηματικά αυτές τις καταστάσεις. Ορισμένοι άνθρωποι τις αντιμετωπίζουν, αλλά με έντονο φόβο και άγχος.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες αγοραφοβίας και παράγοντες κινδύνου

Η αγοραφοβία μπορεί να αναπτυχθεί ως επιπλοκή της διαταραχής πανικού, μιας αγχώδους διαταραχής με κρίσεις έντονου φόβου. Αν συνδέσεις μια κρίση με ένα συγκεκριμένο μέρος, μπορεί να φοβάσαι ότι θα συμβεί ξανά εκεί και να αρχίσεις να το αποφεύγεις. Ο φόβος και το άγχος ενεργοποιούν τη φυσική αντίδραση του οργανισμού στον κίνδυνο, αυξάνοντας τους παλμούς και την αναπνοή. Δεν έχουν όλοι ιστορικό κρίσεων πανικού. Μερικές φορές ο φόβος συνδέεται με την πιθανότητα βίαιου εγκλήματος, σοβαρής ασθένειας σε χώρο με κόσμο ή δημόσιας αμηχανίας.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Τραυματική εμπειρία στην παιδική ηλικία, όπως απώλεια γονέα ή σεξουαλική κακοποίηση.
• Στρεσογόνο γεγονός, όπως πένθος, διαζύγιο ή απώλεια εργασίας.
• Ιστορικό ψυχικής διαταραχής, όπως κατάθλιψη, νευρική ανορεξία ή βουλιμία.
• Διαταραχή χρήσης αλκοόλ ή κατάχρηση ουσιών.
• Δυστυχισμένη σχέση ή σχέση με σύντροφο που ασκεί έντονο έλεγχο.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα συζητήσει μαζί σου τα συμπτώματα, τη συχνότητά τους, τις καταστάσεις στις οποίες εμφανίζονται και την επίδρασή τους στην καθημερινότητά σου. Θα ρωτήσει αν αποφεύγεις μέρη ή αν βασίζεσαι σε άλλους για δραστηριότητες όπως τα ψώνια. Μπορεί να κάνει σωματική εξέταση και εξετάσεις αίματος για να αποκλείσει άλλες αιτίες, όπως ο υπερθυρεοειδισμός (υπερβολική λειτουργία του θυρεοειδούς). Αν η διάγνωση δεν είναι σαφής, μπορεί να σε παραπέμψει σε ψυχίατρο για πιο λεπτομερή αξιολόγηση.

• Συζήτηση για τα συμπτώματα και την καθημερινή συμπεριφορά.
• Σωματική εξέταση.
• Εξετάσεις αίματος, όταν χρειάζονται για τον αποκλεισμό σωματικής πάθησης.
• Ψυχιατρική αξιολόγηση, αν υπάρχει αμφιβολία για τη διάγνωση.

Θεραπεία αγοραφοβίας

Η αντιμετώπιση συνήθως γίνεται σταδιακά. Περιλαμβάνει ενημέρωση για την πάθηση, αλλαγές στον τρόπο ζωής και τεχνικές αυτοβοήθειας, με δυνατότητα καθοδηγούμενης αυτοβοήθειας και πιο εντατικής ψυχοθεραπείας. Ο γιατρός σου μπορεί να προτείνει φαρμακευτική θεραπεία, μόνη της ή μαζί με ψυχοθεραπεία, ανάλογα με τις ανάγκες σου. Μην αλλάζεις ή διακόπτεις τη φαρμακευτική αγωγή χωρίς να το συζητήσεις μαζί του.

• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπείαΣε βοηθά να αναγνωρίζεις και να αλλάζεις σκέψεις που ενισχύουν τον φόβο και την αποφυγή. Συνήθως συνδυάζεται με θεραπεία έκθεσης.
• Σταδιακή έκθεσηΜε τον θεραπευτή σου θέτεις αρχικά μικρούς στόχους, όπως μια επίσκεψη σε κοντινό κατάστημα. Καθώς αποκτάς αυτοπεποίθηση, προχωράς σε πιο απαιτητικές καταστάσεις.
• Καθοδηγούμενη αυτοβοήθειαΧρησιμοποιείς έντυπο ή ηλεκτρονικό υλικό βασισμένο στη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, με υποστήριξη θεραπευτή.
• Εφαρμοσμένη χαλάρωσηΜαθαίνεις να αναγνωρίζεις την ένταση και να χαλαρώνεις τους μυς σου. Έπειτα χρησιμοποιείς αυτές τις δεξιότητες σε καθημερινές ή αγχωτικές καταστάσεις.
• ΑντικαταθλιπτικάΣυνήθως επιλέγονται εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs), όπως η σερτραλίνη. Αν δεν βοηθήσουν, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει άλλο SSRI ή αναστολέα επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης (SNRI).
• ΠρεγκαμπαλίνηΜπορεί να προταθεί αν δεν μπορείς να πάρεις SSRIs ή SNRIs για ιατρικούς λόγους ή αν προκαλούν ενοχλητικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Μπορεί να προκαλέσει ζάλη και υπνηλία.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Μάθε περισσότερα για την αγοραφοβία και τη σχέση της με τις κρίσεις πανικού.
• Σε μια κρίση πανικού, προσπάθησε να μείνεις εκεί που είσαι αντί να τρέξεις σε μέρος που θεωρείς ασφαλές· αν οδηγείς, σταμάτησε και στάθμευσε σε ασφαλές σημείο.
• Εστίασε σε κάτι ορατό που δεν σε απειλεί, όπως ένα αντικείμενο γύρω σου.
• Προσπάθησε να αναπνέεις αργά και βαθιά.
• Φέρε στο μυαλό σου ένα μέρος ή μια κατάσταση που σου δημιουργεί ηρεμία.
• Ασκήσου τακτικά και ακολούθησε μια υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή.
• Απόφυγε το αλκοόλ και τις ουσίες, καθώς μπορεί μακροπρόθεσμα να επιδεινώσουν τα συμπτώματα.
• Απόφυγε ροφήματα με καφεΐνη, όπως καφέ, τσάι και αναψυκτικά τύπου κόλα.

Επιπλοκές αγοραφοβίας

• Σοβαρός περιορισμός των μετακινήσεων, μέχρι και αδυναμία εξόδου από το σπίτι.
• Εξάρτηση από άλλους για συνοδεία ή καθημερινές δραστηριότητες, όπως τα ψώνια.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Μίλησε με τον γιατρό σου αν αναγνωρίζεις συμπτώματα αγοραφοβίας ή αν ο φόβος περιορίζει την καθημερινότητά σου.
• Αν δεν μπορείς να επισκεφθείς το ιατρείο, ζήτησε τηλεφωνική επικοινωνία.
• Ζήτησε επανεκτίμηση αν η αυτοβοήθεια και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν βοηθούν.
• Επικοινώνησε αμέσως με τον γιατρό σου αν έχεις προβλήματα από τη φαρμακευτική αγωγή ή ανησυχείς ότι σε βλάπτει.
• Ζήτησε άμεσα βοήθεια αν εμφανίσεις σκέψεις αυτοκτονίας, ιδιαίτερα μετά την έναρξη αντικαταθλιπτικού ή αλλαγή της αγωγής.

Ποιος γιατρός: Ψυχίατρος, Ψυχολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την αγοραφοβία