Σχιζοφρένεια: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η σχιζοφρένεια

Η σχιζοφρένεια είναι μια μακροχρόνια πάθηση ψυχικής υγείας που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεσαι, αντιλαμβάνεσαι όσα συμβαίνουν και συμπεριφέρεσαι. Περιγράφεται ως μορφή ψύχωσης: μπορεί να δυσκολεύεσαι να ξεχωρίσεις τις σκέψεις και τις ιδέες σου από την πραγματικότητα. Μπορεί να ακούς φωνές που οι άλλοι δεν ακούν ή να έχεις πολύ ισχυρές πεποιθήσεις που δεν στηρίζονται στην πραγματικότητα. Μπορεί επίσης να μειωθεί το ενδιαφέρον σου για τις καθημερινές δραστηριότητες και την προσωπική φροντίδα.

Η πάθηση μπορεί να εμφανιστεί σταδιακά. Τα πρώτα σημάδια μερικές φορές μοιάζουν με αλλαγές της εφηβείας, όπως η απομάκρυνση από τους άλλους και οι διαταραχές ύπνου. Μπορεί να υπάρχουν οξέα επεισόδια με έντονα συμπτώματα και ενδιάμεσες περίοδοι με λίγα ή καθόλου συμπτώματα. Η σχιζοφρένεια δεν σημαίνει διχασμένη προσωπικότητα και συνήθως δεν κάνει κάποιον βίαιο.

Δεν υπάρχει οριστική ίαση, αλλά η κατάλληλη θεραπεία και υποστήριξη μπορούν να ελέγξουν πολλά συμπτώματα και να περιορίσουν τις δυσκολίες στην καθημερινότητα. Πολλοί άνθρωποι αναρρώνουν, αν και μπορεί να εμφανίσουν ξανά συμπτώματα. Η αντιμετώπιση συνήθως συνδυάζει φάρμακα και ψυχοθεραπεία, προσαρμοσμένα στις ανάγκες σου.

Μορφές και τύποι

• Πρόδρομη περίοδοςΠρώιμες αλλαγές, όπως κοινωνική απόσυρση και μειωμένη αυτοφροντίδα, μπορεί να εμφανιστούν μήνες ή χρόνια πριν από το πρώτο οξύ επεισόδιο. Δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσουν από συμπτώματα άλλων καταστάσεων.
• Οξύ επεισόδιοΠερίοδος κατά την οποία τα συμπτώματα ψύχωσης είναι ιδιαίτερα έντονα. Μπορεί να ακολουθείται από περιόδους με λίγα ή καθόλου συμπτώματα.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η σχιζοφρένεια είναι μακροχρόνια πάθηση χωρίς οριστική ίαση, αλλά πολλοί άνθρωποι αναρρώνουν και μπορούν να έχουν μεγαλύτερη αυτονομία με θεραπεία και υποστήριξη. Η πορεία διαφέρει: μπορεί να υπάρχουν περίοδοι με λίγα ή καθόλου συμπτώματα και υποτροπές. Όσο νωρίτερα αρχίζει η αντιμετώπιση, τόσο καλύτερα.

Συμπτώματα σχιζοφρένειας

Τα συμπτώματα διαφέρουν και δεν αφορούν μόνο τις ψευδαισθήσεις. Μπορεί να επηρεάζουν την έκφραση συναισθημάτων, τις σχέσεις, τη συγκέντρωση και την αυτοφροντίδα.

• Ψευδαισθήσεις Ακούς, βλέπεις, μυρίζεις, γεύεσαι ή αισθάνεσαι κάτι που δεν υπάρχει έξω από το μυαλό σου. Συχνότερα πρόκειται για φωνές.
• Παραληρητικές ιδέες Πολύ ισχυρές πεποιθήσεις που δεν βασίζονται στην πραγματικότητα, όπως ότι κάποιος σε παρακολουθεί ή θέλει να σε βλάψει.
• Μπερδεμένη σκέψη Δυσκολία να οργανώσεις τις σκέψεις σου ή να παρακολουθήσεις μια συζήτηση.
• Αποδιοργανωμένος λόγος Η ομιλία μπορεί να γίνεται μπερδεμένη και δυσνόητη για τους άλλους.
• Δυσκολία συγκέντρωσης Μπορεί να δυσκολεύεσαι να προσέξεις, να χρησιμοποιήσεις πληροφορίες ή να πάρεις αποφάσεις.
• Μειωμένο ενδιαφέρον Χάνεις το ενδιαφέρον ή την ευχαρίστηση για καθημερινές δραστηριότητες.
• Κοινωνική απόσυρση Αποφεύγεις άλλους ανθρώπους, ακόμη και φίλους.
• Παραμέληση αυτοφροντίδας Μειώνεται η διάθεση να φροντίσεις τις ανάγκες σου, όπως την προσωπική υγιεινή.
• Συναισθηματική αποσύνδεση Μπορεί να νιώθεις αποκομμένος από τα συναισθήματά σου ή να δυσκολεύεσαι να τα εκφράσεις.
• Αλλαγές στον ύπνο Οι αλλαγές στο μοτίβο του ύπνου μπορεί να είναι από τα πρώτα σημάδια.

Η έναρξη μπορεί να είναι αργή, συχνά στην εφηβεία. Οι παραληρητικές ιδέες μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά ή να αναπτυχθούν μέσα σε εβδομάδες ή μήνες. Η κοινωνική απόσυρση και η μειωμένη αυτοφροντίδα μπορεί να προηγούνται του πρώτου οξέος επεισοδίου για μήνες ή χρόνια.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες σχιζοφρένειας και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Φαίνεται ότι συνδυάζονται γενετικοί, σωματικοί, ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Πιθανό ρόλο έχουν η ανάπτυξη του εγκεφάλου και οι νευροδιαβιβαστές, δηλαδή οι χημικές ουσίες που μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων. Η οικογενειακή προδιάθεση δεν σημαίνει ότι θα εμφανίσεις οπωσδήποτε σχιζοφρένεια. Στρεσογόνα γεγονότα μπορεί να πυροδοτήσουν ένα επεισόδιο σε κάποιον που είναι ήδη ευάλωτος, αλλά δεν αποτελούν από μόνα τους αιτία. Η χρήση ουσιών συνδέεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο και μπορεί να προκαλέσει υποτροπή.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Οικογενειακό ιστορικό σχιζοφρένειας.
• Χαμηλό βάρος γέννησης.
• Πρόωρη γέννηση.
• Έλλειψη οξυγόνου κατά τη γέννηση.
• Έντονα στρεσογόνα γεγονότα σε άτομο με προδιάθεση, όπως πένθος, απώλεια εργασίας ή σπιτιού, χωρισμός ή κακοποίηση.
• Χρήση ουσιών, ιδιαίτερα κάνναβης, κοκαΐνης, LSD ή αμφεταμινών.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Δεν υπάρχει μία εξέταση που να επιβεβαιώνει τη σχιζοφρένεια. Ο γιατρός σου θα συζητήσει μαζί σου τα συμπτώματα και θα ελέγξει αν μπορεί να οφείλονται σε άλλη κατάσταση ή σε χρήση ουσιών. Η διάγνωση συνήθως γίνεται έπειτα από αναλυτική αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας, όπως ψυχίατρο, με βάση τα συμπτώματα, το προσωπικό ιστορικό και τις τωρινές συνθήκες ζωής σου.

• Κλινική αξιολόγηση των συμπτωμάτων και του προσωπικού ιστορικού.
• Έλεγχος για άλλες πιθανές αιτίες και σχετικές ψυχικές παθήσεις.

Θεραπεία σχιζοφρένειας

Η αντιμετώπιση συνήθως συνδυάζει αντιψυχωσικά φάρμακα και ψυχοθεραπεία. Το σχέδιο φροντίδας διαμορφώνεται μαζί με την ομάδα θεραπείας σου, ανάλογα με τα συμπτώματα και τις καθημερινές σου ανάγκες. Σε ένα πολύ σοβαρό οξύ επεισόδιο μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία. Η επιλογή φαρμάκου γίνεται μαζί με τον ψυχίατρο, με συζήτηση για τα οφέλη και τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες. Χρειάζεται παρακολούθηση και της σωματικής υγείας. Μην διακόπτεις τα αντιψυχωσικά χωρίς να συμβουλευτείς τον γιατρό σου, γιατί μπορεί να επιστρέψουν τα συμπτώματα.

• Αντιψυχωσικά φάρμακαΒοηθούν στον έλεγχο των συμπτωμάτων ψύχωσης. Υπάρχουν από του στόματος και ενέσιμες μορφές παρατεταμένης αποδέσμευσης.
• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπείαΣε βοηθά να αναγνωρίζεις μοτίβα σκέψης που προκαλούν δυσάρεστα συναισθήματα και συμπεριφορές και να τα αντιμετωπίζεις με πιο χρήσιμους τρόπους.
• Οικογενειακή θεραπείαΠροσφέρει ενημέρωση και υποστήριξη σε εσένα και στους κοντινούς σου ανθρώπους. Βοηθά στην επίλυση πρακτικών προβλημάτων και στην προετοιμασία για μια κρίση.
• Θεραπεία μέσω τέχνηςΗ δημιουργική έκφραση μπορεί να βοηθήσει στην επικοινωνία των εμπειριών σου και να μειώσει ορισμένα συμπτώματα, όπως την απάθεια.
• Υποστήριξη καθημερινότηταςΗ ομάδα ψυχικής υγείας μπορεί να προσφέρει θεραπεία, κοινωνική υποστήριξη και βοήθεια ώστε να διατηρείς όσο γίνεται την ανεξαρτησία σου.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Ακολούθησε τη φαρμακευτική αγωγή όπως σου έχει συνταγογραφηθεί και συζήτησε τυχόν ανησυχίες με τον γιατρό σου.
• Μάθε να αναγνωρίζεις πρώιμες αλλαγές, όπως κακό ύπνο, άγχος, καχυποψία ή δυσκολία συγκέντρωσης.
• Ζήτησε από κάποιον που εμπιστεύεσαι να σου λέει αν παρατηρεί αλλαγές στη συμπεριφορά σου.
• Διατήρησε ισορροπημένη διατροφή, τακτική σωματική δραστηριότητα και σταθερό πρόγραμμα ύπνου.
• Προσπάθησε να περιορίσεις το υπερβολικό στρες.
• Ζήτησε βοήθεια αν δυσκολεύεσαι να αποφύγεις ουσίες ή υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου αν σχεδιάζεις να διακόψεις το κάπνισμα ή αν αρχίσεις ξανά να καπνίζεις, γιατί μπορεί να επηρεαστεί η αγωγή σου.
• Έλεγξε με την ομάδα θεραπείας σου πριν πάρεις μη συνταγογραφούμενα φάρμακα ή συμπληρώματα.
• Συζήτησε τις εμπειρίες σου με ανθρώπους που έχουν παρόμοιες δυσκολίες, αν αυτό σε βοηθά.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η καλή διαχείριση της πάθησης μπορεί να μειώσει την πιθανότητα σοβαρών υποτροπών. Η έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών σημείων επιτρέπει στην ομάδα θεραπείας σου να προσφέρει επιπλέον υποστήριξη.

• Ακολούθησε το συμφωνημένο σχέδιο θεραπείας.
• Ενημέρωσε την ομάδα σου όταν εμφανίζονται πρώιμα σημάδια υποτροπής.
• Κατάρτισε μαζί με την ομάδα σου ένα γραπτό σχέδιο για το τι θα γίνει σε μια κρίση.
• Απόφυγε τη χρήση ουσιών που μπορεί να πυροδοτήσουν ψύχωση ή υποτροπή.

Επιπλοκές σχιζοφρένειας

• Δυσκολίες στις σχέσεις με φίλους και οικογένεια.
• Δυσκολία στη διατήρηση εργασίας ή στην αυτοφροντίδα.
• Κατάθλιψη.
• Αυξημένος κίνδυνος αυτοκτονίας, που μπορεί να είναι μεγαλύτερος μετά από οξύ επεισόδιο ή νοσηλεία.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Δες τον γιατρό σου το συντομότερο αν εμφανίζεις συμπτώματα που σε ανησυχούν, όπως φωνές ή έντονες πεποιθήσεις που δεν μοιράζονται οι άλλοι.
• Ενημέρωσε αμέσως τον γιατρό ή την ομάδα θεραπείας σου αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης ή οποιεσδήποτε σκέψεις αυτοκτονίας.
• Επικοινώνησε με την ομάδα σου όταν παρατηρείς πρώιμα σημάδια υποτροπής.
• Ενημέρωσε τον γιατρό σου αν οι ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων γίνουν σοβαρές.
• Αν παιδί ή έφηβος εμφανίζει πρώτο επεισόδιο, χρειάζεται επείγουσα αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας.

Ποιος γιατρός: Ψυχίατρος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τη σχιζοφρένεια