Παχυσαρκία: αιτίες και θεραπεία

Τι είναι η παχυσαρκία

Η παχυσαρκία είναι χρόνια πάθηση που χαρακτηρίζεται από υπερβολική συσσώρευση σωματικού λίπους. Αυξάνονται το μέγεθος και ο αριθμός των λιποκυττάρων, δηλαδή των κυττάρων που αποθηκεύουν λίπος. Δεν είναι απλώς θέμα εμφάνισης ή προσωπικής επιλογής. Η κληρονομικότητα, οι μηχανισμοί που ρυθμίζουν την όρεξη και την ενέργεια, οι συνήθειες και οι συνθήκες ζωής αλληλεπιδρούν και επηρεάζουν το βάρος σου.

Για την αξιολόγηση χρησιμοποιούνται το ύψος, το βάρος και ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ), μαζί με τη μέτρηση της μέσης και το ιστορικό υγείας. Το λίπος που συγκεντρώνεται γύρω από την κοιλιά συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο προβλημάτων υγείας. Η παχυσαρκία μπορεί να επιβαρύνει την καρδιά και τις αρθρώσεις και αυξάνει τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακών παθήσεων και ορισμένων καρκίνων.

Η αντιμετώπιση χρειάζεται εξατομικευμένο, μακροχρόνιο σχέδιο και υποστήριξη. Περιλαμβάνει αλλαγές στη διατροφή και την κίνηση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προστίθενται φάρμακα ή χειρουργική θεραπεία. Ακόμη και απώλεια 5 έως 10% του βάρους σου μπορεί να βελτιώσει την υγεία σου και να μειώσει τον κίνδυνο ορισμένων επιπλοκών.

Μορφές και τύποι

• Σοβαρή παχυσαρκίαΣτους ενήλικες ορίζεται ως δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) 40 ή μεγαλύτερος.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η παχυσαρκία είναι χρόνια πάθηση που μπορεί να αντιμετωπιστεί με μακροχρόνια φροντίδα και τακτική παρακολούθηση. Η διατήρηση της απώλειας βάρους μπορεί να είναι δύσκολη και ορισμένοι παράγοντες ευνοούν την επανάκτησή του. Ακόμη και απώλεια 5 έως 10% του βάρους σου μπορεί να βελτιώσει την υγεία και να καθυστερήσει ή να προλάβει ορισμένες σχετικές παθήσεις. Χωρίς έγκαιρη παρέμβαση, η παιδική παχυσαρκία συχνά συνεχίζεται στην ενήλικη ζωή.

Συμπτώματα παχυσαρκίας

Η παχυσαρκία μπορεί να συνοδεύεται από δυσκολίες στην καθημερινότητα. Η αξιολόγηση δεν βασίζεται μόνο σε αυτά τα ενοχλήματα, αλλά και σε μετρήσεις και στο ιστορικό σου.

• Λαχάνιασμα Μπορεί να νιώθεις δυσκολία στην αναπνοή.
• Δυσκολία στην κίνηση Η μετακίνηση μπορεί να γίνεται δυσκολότερη.
• Έντονη κόπωση Μπορεί να αισθάνεσαι πολύ κουρασμένος.
• Πόνος στις αρθρώσεις Το αυξημένο βάρος ασκεί επιπλέον πίεση στις αρθρώσεις.
• Πόνος στην πλάτη
• Ροχαλητό
• Πεσμένη διάθεση Μπορεί να συνυπάρχουν προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως κατάθλιψη.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες παχυσαρκίας και παράγοντες κινδύνου

Η παχυσαρκία μπορεί να αναπτυχθεί με τον χρόνο όταν προσλαμβάνεις από τροφές και ποτά περισσότερη ενέργεια από όση χρησιμοποιεί το σώμα σου. Η επιπλέον ενέργεια αποθηκεύεται ως λίπος. Η ισορροπία ανάμεσα στην πρόσληψη ενέργειας και τη δραστηριότητα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Οι αιτίες είναι σύνθετες. Συμμετέχουν η κληρονομικότητα, οι μηχανισμοί ρύθμισης της όρεξης και του μεταβολισμού, ο ύπνος, η κίνηση, ορισμένες παθήσεις και φάρμακα. Ρόλο παίζει και το περιβάλλον, όπως η δυσκολία πρόσβασης σε οικονομικά προσιτές υγιεινές τροφές ή σε ασφαλείς χώρους άσκησης.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Κληρονομική προδιάθεση και οικογενειακό ιστορικό παχυσαρκίας.
• Συχνή κατανάλωση τροφών και ποτών με πολλές θερμίδες και χαμηλή θρεπτική αξία.
• Περιορισμένη σωματική δραστηριότητα.
• Ανεπαρκής ύπνος.
• Ορισμένα φάρμακα και παθήσεις που επηρεάζουν το βάρος.
• Κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνθήκες που δυσκολεύουν την υγιεινή διατροφή και την κίνηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου εξετάζει το ιστορικό βάρους, τις προηγούμενες προσπάθειες απώλειας βάρους, τη σωματική δραστηριότητα και τη γενική υγεία σου. Μετρά ύψος, βάρος και μέση και υπολογίζει τον ΔΜΣ. Για τους περισσότερους ενήλικες, ΔΜΣ 30 ή μεγαλύτερος αντιστοιχεί στην κατηγορία της παχυσαρκίας. Σε ορισμένες εθνοτικές ομάδες χρησιμοποιούνται χαμηλότερα όρια. Ο ΔΜΣ δεν ξεχωρίζει το λίπος από τους μυς και τα οστά, γι’ αυτό δεν αρκεί μόνος του. Αν ο ΔΜΣ σου είναι κάτω από 35, ο λόγος περιμέτρου μέσης προς ύψος μπορεί να βοηθήσει στην εκτίμηση του κοιλιακού λίπους. Ο γιατρός μπορεί επίσης να ζητήσει εξετάσεις για προβλήματα υγείας που σχετίζονται με το βάρος.

• Μέτρηση ύψους και βάρους και υπολογισμός δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ).
• Μέτρηση περιμέτρου μέσης και, όπου ενδείκνυται, λόγου μέσης προς ύψος.
• Κλινική εξέταση, έλεγχος ζωτικών σημείων και ακρόαση καρδιάς και πνευμόνων.
• Εξετάσεις αίματος ή απεικονιστικές εξετάσεις, ανάλογα με το ιστορικό και τα πιθανά συνοδά προβλήματα.

Θεραπεία παχυσαρκίας

Η θεραπεία προσαρμόζεται στο βάρος, τη γενική υγεία και τις ανάγκες σου. Ο γιατρός σου μπορεί να σε βοηθήσει να θέσεις ρεαλιστικούς στόχους και να σε παραπέμψει για διατροφική, ψυχολογική ή εξειδικευμένη υποστήριξη. Στόχος είναι τόσο η ασφαλής απώλεια βάρους όσο και η διατήρησή της μακροπρόθεσμα. Αν χρειάζεται, μπορούν να προστεθούν φάρμακα ή χειρουργική θεραπεία. Τα φάρμακα συνδυάζονται συνήθως με διατροφικές αλλαγές και σωματική δραστηριότητα. Οι δίαιτες πολύ χαμηλών θερμίδων δεν είναι κατάλληλες ή ασφαλείς για όλους και χρειάζονται εξειδικευμένη υποστήριξη.

• Διατροφή και κίνησηΈνα ισορροπημένο πρόγραμμα διατροφής με λιγότερες θερμίδες και περισσότερη σωματική δραστηριότητα βοηθά στην απώλεια και τη διατήρηση του βάρους.
• Προγράμματα διαχείρισης βάρουςΜπορεί να περιλαμβάνουν ατομική καθοδήγηση, ομαδική υποστήριξη, συμβουλές διατροφής και οργανωμένη άσκηση.
• Ψυχολογική υποστήριξηΗ συμβουλευτική και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία βοηθούν να κατανοήσεις και να αλλάξεις σκέψεις και συμπεριφορές που επηρεάζουν το βάρος.
• Φάρμακα διαχείρισης βάρουςΗ σεμαγλουτίδη, η τιρζεπατίδη και η λιραγλουτίδη μειώνουν την όρεξη και βοηθούν να νιώθεις χορτάτος για περισσότερο. Η ορλιστάτη μειώνει την απορρόφηση λίπους από τις τροφές· η επιλογή γίνεται από τον γιατρό ανάλογα με τον ΔΜΣ και την υγεία σου.
• Χειρουργική θεραπείαΗ μεταβολική και βαριατρική χειρουργική μπορεί να εξεταστεί σε σοβαρή παχυσαρκία ή σοβαρά προβλήματα υγείας που σχετίζονται με αυτή, όταν δεν έχει επιτευχθεί επαρκής απώλεια βάρους.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Διάλεξε ισορροπημένη διατροφή που μπορείς να διατηρήσεις μακροπρόθεσμα, με περισσότερα φρούτα και λαχανικά.
• Περιόρισε τροφές με πολλά λιπαρά ή ζάχαρη και μείωσε τις θερμίδες που προσλαμβάνεις.
• Περιόρισε το αλκοόλ, καθώς περιέχει πολλές θερμίδες.
• Αύξησε τη σωματική σου δραστηριότητα· μπορείς να τη χωρίζεις σε μικρότερα διαστήματα.
• Βάλε ρεαλιστικούς στόχους και παρακολούθησε την πρόοδό σου με τακτικό ζύγισμα.
• Δώσε χρόνο στον εαυτό σου: η αλλαγή συνηθειών και η απώλεια βάρους δεν είναι εύκολες.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η πρόληψη στηρίζεται σε συνήθειες που υποστηρίζουν την υγεία σε όλη τη ζωή. Δεν είναι μόνο ατομική ευθύνη: η πρόσβαση σε υγιεινές τροφές και ασφαλείς ευκαιρίες κίνησης επηρεάζει σημαντικά τις επιλογές σου.

• Προτίμησε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και ξηρούς καρπούς.
• Περιόρισε ζαχαρούχα ποτά και τροφές με πολλά λιπαρά, ζάχαρη ή αλάτι.
• Βάλε τακτική σωματική δραστηριότητα στη ζωή σου.
• Φρόντισε για επαρκή ύπνο και ψυχική ευεξία.
• Στήριξε τα παιδιά σε υγιεινή διατροφή, κίνηση και περιορισμό της καθιστικής ζωής και του χρόνου μπροστά σε οθόνες.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου για υγιές βάρος πριν από την εγκυμοσύνη και κατάλληλη αύξηση βάρους στη διάρκειά της.

Επιπλοκές παχυσαρκίας

• Διαβήτης τύπου 2.
• Καρδιοπάθεια.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση.
• Εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Μεταβολικό σύνδρομο.
• Οστεοαρθρίτιδα.
• Λιπώδης νόσος του ήπατος, δηλαδή συσσώρευση λίπους στο συκώτι.
• Υπνική άπνοια, δηλαδή διακοπές της αναπνοής στον ύπνο.
• Προβλήματα γονιμότητας.
• Προβλήματα στην εγκυμοσύνη.
• Ορισμένοι καρκίνοι, όπως του μαστού, της μήτρας και του εντέρου.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Αν ο ΔΜΣ σου βρίσκεται στην κατηγορία υπέρβαρου ή παχυσαρκίας και θέλεις βοήθεια για να χάσεις βάρος.
• Αν ο ΔΜΣ σου βρίσκεται στην κατηγορία υπέρβαρου ή παχυσαρκίας και η περίμετρος της μέσης σου ξεπερνά το μισό του ύψους σου.
• Αν έχεις αυξημένο βάρος μαζί με προδιαβήτη, διαβήτη, υπέρταση, πόνο στις αρθρώσεις, υψηλή χοληστερίνη, υπνική άπνοια ή καρδιαγγειακή νόσο.
• Αν έχεις αυξημένο βάρος και οικογενειακό ιστορικό παχυσαρκίας.
• Αν έχεις αυξημένο βάρος και πιστεύεις ότι μπορεί να έχεις διατροφική διαταραχή, όπως επεισόδια υπερφαγίας.

Ποιος γιατρός: Παθολόγος, Ενδοκρινολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την παχυσαρκία