Όταν μαθαίνουμε μια κίνηση, ο χρόνος «διαστέλλεται» στην αντίληψή μας

Αν απευθυνθείτε σε έναν φυσικό, πιθανότατα θα ακούσετε ότι το δευτερόλεπτο έχει διαφορετική διάρκεια ανάλογα με την ταχύτητα και τη βαρύτητα. Το ρολόι, αντίθετα, θα επιμείνει ότι η διάρκειά του δεν μεταβάλλεται. Πώς το αντιλαμβάνεται όμως ο εγκέφαλός μας; Η Θεωρία της Σχετικότητας ανέτρεψε την ιδέα πως ο χρόνος κυλά με τον ίδιο τρόπο παντού. Πλέον, η νευροεπιστήμη υποδεικνύει ότι η εσωτερική μας αίσθηση της διάρκειας μπορεί να είναι ακόμη πιο ευμετάβλητη.

Νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό iScience, δείχνει πως όταν ετοιμαζόμαστε να κινηθούμε, ο εγκέφαλος ενδέχεται να «τεντώνει» τον χρόνο. Κατά την εξάσκηση μιας δράσης, ένα σύντομο οπτικό ερέθισμα μπορεί να φαίνεται ότι διαρκεί έως και 25% περισσότερο. Στο πείραμα, όσο οι συμμετέχοντες προπονούνταν και ξεκινούσαν την κίνηση ταχύτερα, τόσο περισσότερο υπολόγιζαν τη διάρκεια ενός φωτεινού σήματος που είχαν δει προηγουμένως. Με άλλα λόγια, η εξάσκηση συνδεόταν με μεγαλύτερη απόκλιση στην αντίληψη του χρόνου.

Η σχέση ανάμεσα στην κίνηση και το φως

Στη μελέτη έλαβαν μέρος 40 δεξιόχειρες ενήλικες. Σε μια οθόνη μπροστά τους εμφανιζόταν ένας στόχος και οι συμμετέχοντες έπρεπε, κινώντας τον δείκτη του δεξιού χεριού πάνω σε επιφάνεια κάτω από αυτή, να τον προσεγγίσουν. Οι μισοί είχαν στόχο στα αριστερά ή στα δεξιά και μετακινούσαν το δάχτυλο προς την αντίστοιχη πλευρά. Για τους υπόλοιπους, ο στόχος ήταν σε κοντινότερη ή μακρινότερη θέση ως προς το σώμα, οπότε έπρεπε να κινήσουν το δάχτυλο προς το μέρος τους ή προς τα εμπρός.

Οι συμμετέχοντες δεν είχαν οπτική επαφή με το χέρι τους, καθώς αυτό βρισκόταν κάτω από την οθόνη. Για την έναρξη κάθε προσπάθειας άκουγαν έναν ήχο, ενώ έπειτα η οθόνη τούς έδειχνε το σημείο όπου είχε φτάσει το δάχτυλο. Την ίδια ώρα, παρατηρούσαν έναν κύκλο που φωτιζόταν για λίγο πριν κινηθούν. Στο τέλος, δήλωναν αν το φως είχε διάρκεια μεγαλύτερη ή μικρότερη από 0,84 δευτερόλεπτα, χρόνο που είχαν μάθει προηγουμένως να αναγνωρίζουν.

Μεταβάλλεται η αίσθηση του χρόνου πριν από την κίνηση;

Σε μέρος των προσπαθειών, οι συμμετέχοντες ήξεραν από πριν το σημείο εμφάνισης του στόχου και μπορούσαν να προετοιμάσουν την κίνησή τους όσο περίμεναν να ακούσουν τον ήχο. Σε άλλες δοκιμές, η θέση του στόχου αποκαλυπτόταν ταυτόχρονα με το ηχητικό σήμα εκκίνησης. Υπήρχε, ακόμη, μια συνθήκη όπου καλούνταν να υπολογίσουν μόνο πόσο διήρκεσε το φως, χωρίς να κάνουν κίνηση.

Όταν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων για τη θέση του στόχου, οι συμμετέχοντες υπολόγιζαν κατά μέσο όρο ότι το φως κράτησε περισσότερο σε σχέση με τις άλλες δύο συνθήκες. Το αποτέλεσμα δείχνει ότι η προετοιμασία μιας κίνησης ενδέχεται να μεταβάλλει την εσωτερική εκτίμηση της διάρκειας των γεγονότων.

Η εξάσκηση συνδεόταν με ολοένα μεγαλύτερη χρονική απόκλιση

Καθώς επαναλάμβαναν τη διαδικασία, οι συμμετέχοντες ξεκινούσαν την κίνησή τους νωρίτερα μετά τον ήχο. Παράλληλα, η εκτίμησή τους για τη διάρκεια των φωτεινών σημάτων αυξανόταν. Όσοι βελτίωναν περισσότερο τον χρόνο που χρειάζονταν για να ξεκινήσουν έτειναν, μάλιστα, να παρουσιάζουν και μεγαλύτερη αλλαγή στην αντίληψη της διάρκειας. Η συνολική αυτή μεταβολή δεν εξηγούνταν από την ακρίβεια με την οποία έφταναν στον στόχο.

Παράλληλα, οι ερευνητές μέτρησαν την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου και βρήκαν συσχετίσεις της χρονικής εκτίμησης με δραστηριότητα που αφορά τον σχεδιασμό και την προετοιμασία της κίνησης. Οι συσχετίσεις καταγράφηκαν τόσο την ώρα που οι συμμετέχοντες παρατηρούσαν το φως όσο και αργότερα, όταν διαμόρφωναν την απάντησή τους.

Πώς σχετίζεται η αίσθηση του χρόνου με την καθημερινότητα

Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν πως η αντίληψη της διάρκειας ενός γεγονότος μπορεί να συνδέεται με την ενέργεια που έχουμε προετοιμαστεί να κάνουμε. Φαίνεται, δηλαδή, ότι η προετοιμασία για δράση επηρεάζει την αίσθηση του χρόνου.

Παρόμοιοι μηχανισμοί ενδέχεται να έχουν σημασία σε δραστηριότητες όπως η μουσική και ο αθλητισμός, οι οποίες, ωστόσο, δεν εξετάστηκαν στο συγκεκριμένο πείραμα. Επιπλέον, η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η ταχύτερη προετοιμασία προκαλεί μεταβολή στην αίσθηση του χρόνου. Ενδέχεται να παίζουν ρόλο και άλλοι παράγοντες, όπως το κίνητρο ή η προσδοκία ότι η προσπάθεια θα είναι επιτυχής.