Οστεοπόρωση: κοινά φάρμακα συνδέονται με έως 24% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας

Μια κατηγορία φαρμάκων που χρησιμοποιούνται ευρέως για την οστεοπόρωση ενδέχεται να συνδέεται και με χαμηλότερο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ και άλλων μορφών άνοιας. Σε μελέτη με περισσότερους από 120.000 ενήλικες ηλικίας 60 ετών και άνω, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ (HKUMed) διαπίστωσαν ότι όσοι λάμβαναν συγκεκριμένα φάρμακα για την ενδυνάμωση των οστών εμφάνιζαν μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν άνοια.

Πρόκειται για τα διφωσφονικά που περιέχουν άζωτο (NBPs), τα οποία συνταγογραφούνται ευρέως για την πρόληψη της απώλειας οστικής μάζας και των καταγμάτων. Τα ευρήματα δείχνουν ότι αυτές οι καθιερωμένες θεραπείες ενδέχεται να έχουν και έναν δεύτερο ρόλο, συμβάλλοντας ενδεχομένως στην προστασία του γηράσκοντος εγκεφάλου. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Τμήματος Φαρμακολογίας και Φαρμακευτικής της Ιατρικής Σχολής LKS του HKUMed και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Alzheimer’s & Dementia.

Περισσότεροι από 55 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν σήμερα με άνοια, ενώ ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τα 139 εκατομμύρια έως το 2050. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει την άνοια σημαντική προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Παρότι πρόσφατα εγκρίθηκαν τα πρώτα φάρμακα που έχουν σχεδιαστεί για να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ και των σχετικών ανοιών (ADRD), το υψηλό κόστος, η περιορισμένη καταλληλότητά τους για ορισμένους ασθενείς και τα ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητά τους εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικές προκλήσεις.

Τα εμπόδια αυτά έχουν ενισχύσει το ενδιαφέρον για προσιτούς τρόπους πρόληψης ή καθυστέρησης της άνοιας, πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Μια πιθανή προσέγγιση είναι να εντοπιστούν υπάρχοντα φάρμακα που ενδέχεται να προσφέρουν οφέλη πέρα από τις παθήσεις για τις οποίες σχεδιάστηκαν αρχικά.

Η σχέση ανάμεσα στην υγεία των οστών και την άνοια

Η οστεοπόρωση και η άνοια συχνά επηρεάζουν τους ίδιους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Η οστεοπόρωση αποδυναμώνει τα οστά και τα καθιστά πιο ευάλωτα σε κατάγματα, ενώ η άνοια επηρεάζει σταδιακά τη μνήμη, τη σκέψη και την ικανότητα εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων. Οι δύο παθήσεις έχουν επίσης κοινούς παράγοντες κινδύνου, όπως η μεγαλύτερη ηλικία, το γυναικείο φύλο και τα χαμηλά επίπεδα σωματικής δραστηριότητας.

Προηγούμενη έρευνα της ίδιας ομάδας του HKUMed είχε δείξει ότι η οστεοπόρωση και τα κατάγματα αποτελούν ανεξάρτητους παράγοντες κινδύνου για άνοια. Οι ερευνητές είχαν επίσης διαπιστώσει ότι τα άτομα που ζουν ήδη με άνοια έχουν αυξημένη πιθανότητα να πέσουν και να υποστούν κατάγματα.

Η σχέση αυτή γεννά το ενδεχόμενο τα φάρμακα για την οστεοπόρωση να συμβάλλουν και στη μείωση του κινδύνου άνοιας.

Η αλενδρονάτη και η ζολεδρονάτη είναι από τις συχνότερα συνταγογραφούμενες θεραπείες για την οστεοπόρωση και ανήκουν στην κατηγορία των NBPs. Δρουν επιβραδύνοντας τη διάσπαση του οστικού ιστού, συμβάλλοντας στη διατήρηση της οστικής αντοχής και στη μείωση της πιθανότητας καταγμάτων.

Οι επιστήμονες έχουν αρχίσει να εντοπίζουν στοιχεία ότι ορισμένες βιολογικές διεργασίες που επηρεάζονται από αυτά τα φάρμακα ενδέχεται να συμμετέχουν και στην ανάπτυξη της νόσου Αλτσχάιμερ και των σχετικών ανοιών. Αυτή η επικάλυψη οδήγησε τους ερευνητές να εξετάσουν αν τα NBPs θα μπορούσαν να ωφελούν τον εγκέφαλο, πέρα από τον σκελετό.

Μελέτη σε περισσότερους από 120.000 ασθενείς: έως 24% χαμηλότερος κίνδυνος

Για να διερευνήσουν το ενδεχόμενο, οι ερευνητές του HKUMed ανέλυσαν ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία από το Χονγκ Κονγκ, τα οποία αφορούσαν περισσότερους από 120.000 ασθενείς ηλικίας 60 ετών και άνω. Όλοι είχαν οστεοπόρωση ή κατάγματα ευθραυστότητας, δηλαδή κατάγματα που μπορεί να προκληθούν από σχετικά μικρούς τραυματισμούς επειδή τα οστά έχουν αποδυναμωθεί.

Τα αρχεία κάλυπταν την περίοδο από το 2005 έως το 2020, επιτρέποντας στην ομάδα να εξετάσει τη σχέση ανάμεσα στις διαφορετικές θεραπείες για την οστεοπόρωση και στον κίνδυνο άνοιας με την πάροδο του χρόνου.

Τα αποτελέσματα έδειξαν αξιοσημείωτη διαφορά. Οι ασθενείς που λάμβαναν NBPs είχαν 16% χαμηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν νόσο Αλτσχάιμερ και σχετικές άνοιες, σε σύγκριση με όσους δεν λάμβαναν φάρμακα για την οστεοπόρωση.

Η συσχέτιση ήταν ακόμη ισχυρότερη όταν οι χρήστες NBPs συγκρίθηκαν με ασθενείς που λάμβαναν άλλους τύπους φαρμάκων για την οστεοπόρωση. Σε αυτή τη σύγκριση, ο κίνδυνος άνοιας ήταν 24% χαμηλότερος για όσους λάμβαναν NBPs.

Ισχυρότερες συσχετίσεις ανάμεσα στη θεραπεία με NBPs και στον χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας φάνηκαν σε γυναίκες και σε ασθενείς που είχαν υποστεί κάταγμα ισχίου.

Οι ερευνητές υπολόγισαν επίσης ότι η θεραπεία 48 ασθενών με NBPs για πέντε χρόνια θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτρέψει ένα περιστατικό άνοιας. Αν μελλοντικές έρευνες επιβεβαιώσουν ότι τα φάρμακα μειώνουν άμεσα τον κίνδυνο άνοιας, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι σημαντικές, ιδίως για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους που χρειάζονται ήδη θεραπεία για την οστεοπόρωση.

Επειδή πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι τα ίδια τα φάρμακα προλαμβάνουν την άνοια. Ωστόσο, ενισχύουν την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση του ενδεχομένου τα φάρμακα αυτά να συμβάλλουν στην καθυστέρηση ή την πρόληψη της γνωστικής έκπτωσης.

Θα μπορούσαν τα υπάρχοντα φάρμακα για την οστεοπόρωση να βοηθήσουν στην πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ;

Ο καθηγητής Cheung Ching-lung, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Φαρμακολογίας και Φαρμακευτικής του HKUMed, εκτιμά ότι τα ευρήματα αναδεικνύουν την πιθανότητα μια γνωστή θεραπεία για την οστεοπόρωση να προσφέρει δύο σημαντικά οφέλη για την υγεία.

«Η μελέτη μας παρέχει στοιχεία ότι τα NBPs μπορεί να προσφέρουν διπλό όφελος: ενδυνάμωση των οστών και μείωση του κινδύνου καταγμάτων, καθώς και πιθανή πρόληψη της ADRD. Ο πιθανός νευροπροστατευτικός τους ρόλος παρέχει εμπειρική βάση και υποστηρίζει μελλοντική έρευνα για την πραγματική αποτελεσματικότητα αυτού του φαρμάκου στην πρόληψη ή την καθυστέρηση της γνωστικής έκπτωσης που σχετίζεται με την ADRD».

Ένα πιθανό πλεονέκτημα αυτής της προσέγγισης είναι ότι τα NBPs είναι ήδη ευρέως διαθέσιμα και έχουν καθιερωμένη χρήση στη θεραπεία της οστεοπόρωσης. Αντί να αναπτύξουν ένα εντελώς νέο φάρμακο, οι ερευνητές μπορούν να εξετάσουν αν οι υπάρχουσες θεραπείες προσφέρουν πρόσθετη προστασία σε ανθρώπους με αυξημένο κίνδυνο άνοιας.

Τα ευρήματα έχουν ιδιαίτερη σημασία καθώς οι πληθυσμοί σε όλο τον κόσμο γερνούν και ο αριθμός των ανθρώπων που επηρεάζονται από την άνοια συνεχίζει να αυξάνεται.

«Τα ευρήματα αυτά είναι σημαντικά, καθώς αναδεικνύουν μια πιθανή προσέγγιση για τη μείωση του κινδύνου άνοιας σε έναν ευάλωτο πληθυσμό, με τη χρήση ασφαλών και ευρέως διαθέσιμων NBPs. Στην κοινωνία μας, που γερνάει γρήγορα, δείχνουν ότι, όσο αναμένουμε τις νέες θεραπείες, τα υπάρχοντα φάρμακα μπορούν επίσης να προσφέρουν πρόσθετη προστασία σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου», δήλωσε ο καθηγητής Cheung.

Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να διαπιστωθεί αν τα NBPs μπορούν πράγματι να προλάβουν ή να καθυστερήσουν τη νόσο Αλτσχάιμερ και τις σχετικές άνοιες. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δείχνουν ότι φάρμακα που ήδη συνταγογραφούνται για την προστασία των οστών μπορεί να έχουν σημαντικό ρόλο και στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου.

Της έρευνας ηγήθηκε ο καθηγητής Cheung Ching-lung από το Τμήμα Φαρμακολογίας και Φαρμακευτικής του HKUMed. Πρώτος συγγραφέας της μελέτης ήταν ο Dr Sing Chor-wing, από το ίδιο τμήμα. Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχαν επίσης ο καθηγητής Chan Koon-ho, ο Dr Patrick Chiu Ka-chun και η καθηγήτρια Kathryn Tan Choon-beng, όλοι από το Τμήμα Ιατρικής της Σχολής Κλινικής Ιατρικής του HKUMed.

Οι αποφάσεις για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.