Ο χρόνος που περνούν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες συνδέθηκε με καλύτερη γνωστική επεξεργασία στην εφηβεία, σύμφωνα με οκταετή μελέτη στη Φινλανδία. Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τη σωματική δραστηριότητα και την καθιστική συμπεριφορά, διαπιστώνοντας ότι οι σχέσεις τους με τις γνωστικές δεξιότητες είναι σύνθετες και ενδέχεται να διαφέρουν μεταξύ αγοριών και κοριτσιών.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι ίσως έχει μεγαλύτερη σημασία το πώς χρησιμοποιούν τα παιδιά τις οθόνες παρά ο συνολικός χρόνος χρήσης. Δραστηριότητες που ενθαρρύνουν τη μάθηση, τη δημιουργικότητα και την επίλυση προβλημάτων μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμες. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ο στόχος δεν είναι να εξαλειφθεί ο χρόνος μπροστά στις οθόνες, αλλά να υπάρχει ισορροπία με τη σωματική δραστηριότητα και τις εμπειρίες που διεγείρουν τη σκέψη.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε ενώ εντείνονται οι ανησυχίες για την ανεπαρκή σωματική δραστηριότητα των εφήβων. Η καθιστική ζωή έχει συνδεθεί με χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις, ενώ η τακτική άσκηση είναι γνωστό ότι υποστηρίζει τη λειτουργία του εγκεφάλου, ιδίως στους ενηλίκους. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξακολουθούν να έχουν πολλά να μάθουν για το πώς η σωματική δραστηριότητα, η καθιστική συμπεριφορά και η χρήση οθονών στην παιδική ηλικία επηρεάζουν τις γνωστικές δεξιότητες αργότερα στην εφηβεία.
Τα ερωτήματα αυτά είναι ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς η παιδική ηλικία και η εφηβεία αποτελούν κρίσιμες περιόδους για την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Οι αλλαγές στην προσοχή, τη μνήμη και τη μάθηση κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων μπορεί να έχουν μακροχρόνιες συνέπειες, επηρεάζοντας ενδεχομένως τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες και την επαγγελματική πορεία στην ενήλικη ζωή.
Για να διερευνήσουν αυτές τις σχέσεις, Φινλανδοί ερευνητές εξέτασαν πώς ο χρόνος μπροστά στις οθόνες, η σωματική δραστηριότητα και η καθιστική συμπεριφορά από την παιδική ηλικία έως την εφηβεία συνδέονταν με τη γνωστική επίδοση των εφήβων. Εξέτασαν επίσης αν οι συσχετίσεις διέφεραν μεταξύ αγοριών και κοριτσιών και αν έπαιζε ρόλο η ένταση της σωματικής δραστηριότητας.
Περισσότερος χρόνος στις οθόνες συνδέθηκε με καλύτερες δεξιότητες σκέψης
Ένα από τα πιο απρόσμενα ευρήματα ήταν ότι ο περισσότερος χρόνος μπροστά στις οθόνες κατά την παιδική ηλικία συνδεόταν με καλύτερη γνωστική επεξεργασία στην εφηβεία.
Η γνωστική επεξεργασία περιλαμβάνει τις νοητικές ικανότητες που χρησιμοποιεί κάποιος για να προσλαμβάνει πληροφορίες, να συγκεντρώνεται, να θυμάται λεπτομέρειες, να μαθαίνει καινούργια πράγματα και να λύνει προβλήματα. Οι ικανότητες αυτές έχουν σημαντικό ρόλο τόσο στις σχολικές επιδόσεις όσο και στη λήψη αποφάσεων στην καθημερινότητα.
Τα ευρήματα αμφισβητούν την άποψη ότι κάθε χρόνος μπροστά στις οθόνες πρέπει να θεωρείται επιβλαβής. Οι ερευνητές, ωστόσο, τονίζουν ότι η σχέση μπορεί να εξαρτάται από το τι κάνουν στην πραγματικότητα τα παιδιά στις ψηφιακές συσκευές. Η παρακολούθηση βίντεο, τα παιχνίδια που απαιτούν στρατηγική σκέψη και οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες μπορεί να συνεπάγονται πολύ διαφορετικό βαθμό νοητικής προσπάθειας.
«Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο χρόνος μπροστά στις οθόνες μπορεί να υποστηρίξει τη γνωστική επεξεργασία των παιδιών και των εφήβων. Πιθανότατα, το βασικό σημείο είναι το είδος των δραστηριοτήτων που κάνουν όσο χρησιμοποιούν τις οθόνες. Οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς θα πρέπει να ενθαρρύνουν τα παιδιά να χρησιμοποιούν συσκευές και οθόνες με τρόπους που προάγουν την ενεργητική σκέψη, την επίλυση προβλημάτων, τη δημιουργικότητα και τη μάθηση», αναφέρει ο Petri Jalanko, υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο του Jyväskylä.
«Δεν θα πρέπει να θεωρούμε τον χρόνο μπροστά στις οθόνες αποκλειστικά επιβλαβή, αλλά να επιδιώκουμε ισορροπία ανάμεσα στη σωματική δραστηριότητα και στον χρόνο στις οθόνες που ενθαρρύνει την ενεργητική σκέψη», συνοψίζει ο Jalanko.
Η σχέση της άσκησης με τη μνήμη διέφερε σε αγόρια και κορίτσια
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η σχέση της σωματικής δραστηριότητας με τη σκέψη και τη μνήμη είναι πιο σύνθετη. Στα κορίτσια, ο περισσότερος χρόνος σε σωματική δραστηριότητα χαμηλής έντασης από την παιδική ηλικία συνδέθηκε με καλύτερη εργαζόμενη μνήμη στην εφηβεία. Στα αγόρια, η μεγαλύτερη συμμετοχή σε καθοδηγούμενη σωματική δραστηριότητα κατά την ίδια περίοδο συνδέθηκε με καλύτερη εργαζόμενη μνήμη.
Η εργαζόμενη μνήμη είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να συγκρατεί προσωρινά και να χρησιμοποιεί πληροφορίες. Μας επιτρέπει, για παράδειγμα, να θυμόμαστε οδηγίες ενώ ολοκληρώνουμε μια εργασία, να παρακολουθούμε αριθμούς σε έναν νοερό υπολογισμό ή να ακολουθούμε μια συζήτηση ενώ επεξεργαζόμαστε νέες πληροφορίες.
Η σωματική δραστηριότητα χαμηλής έντασης περιλαμβάνει συνήθως ήπιες κινήσεις που δεν αυξάνουν σημαντικά την αναπνοή ή τους καρδιακούς παλμούς. Η καθοδηγούμενη σωματική δραστηριότητα είναι η άσκηση που πραγματοποιείται με κάποιου είδους οδηγίες ή επίβλεψη, όπως τα οργανωμένα αθλήματα ή τα δομημένα προγράμματα άσκησης.
Οι διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών δείχνουν ότι η σχέση άσκησης και υγείας του εγκεφάλου μπορεί να εξαρτάται από περισσότερα πράγματα πέρα από το πόσο κινείται κάποιος. Ρόλο μπορεί να έχουν το είδος της δραστηριότητας, ο τρόπος οργάνωσής της και το φύλο του ατόμου.
Ένα ακόμη απρόσμενο εύρημα για τη σωματική δραστηριότητα
Η μελέτη ανέδειξε και ένα ακόμη αποτέλεσμα που δεν ήταν αναμενόμενο: οι έφηβοι που ανέφεραν λιγότερο χρόνο σε μη καθοδηγούμενη σωματική δραστηριότητα έτειναν να έχουν καλύτερες επιδόσεις σε μετρήσεις γνωστικής επεξεργασίας.
Όταν, όμως, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν φορητούς αισθητήρες για να καταγράψουν αντικειμενικά την κίνηση και τους καρδιακούς παλμούς, δεν εντόπισαν συσχέτιση ανάμεσα στη συνολική σωματική δραστηριότητα ή στον χρόνο καθιστικής συμπεριφοράς και στη γνωστική επίδοση.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι φορητές συσκευές καταγράφουν την κίνηση, χωρίς να αποκαλύπτουν τι ακριβώς κάνει κάποιος. Για παράδειγμα, ένας αισθητήρας μπορεί να καταγράψει περιόδους καθιστικής συμπεριφοράς ή σωματικής δραστηριότητας, αλλά δεν μπορεί να διαπιστώσει αν κάποιος λύνει ένα δύσκολο πρόβλημα, μελετά, συμμετέχει σε οργανωμένη δραστηριότητα ή απλώς ξεκουράζεται.
Αυτή η διαφορά μπορεί να εξηγεί γιατί οι απαντήσεις στα ερωτηματολόγια ανέδειξαν σχέσεις που δεν ήταν εμφανείς στις μετρήσεις των αισθητήρων.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι οι σχέσεις της σωματικής δραστηριότητας και της καθιστικής συμπεριφοράς με τη γνωστική επεξεργασία είναι σύνθετες και εξαρτώνται από το φύλο, το είδος της δραστηριότητας και τη μέθοδο αξιολόγησης της σωματικής δραστηριότητας και του καθιστικού χρόνου. Επιπλέον, αγόρια και κορίτσια μπορεί να ωφελούνται από διαφορετικά είδη σωματικής δραστηριότητας όσον αφορά την υγεία του εγκεφάλου», προσθέτει ο Jalanko.
«Χρειαζόμαστε, ωστόσο, περισσότερες μελέτες παρέμβασης για να διαπιστώσουμε αν υπάρχουν αιτιώδεις σχέσεις και διαφορές μεταξύ των φύλων. Είναι επίσης σημαντικό να εξεταστούν πιο συγκεκριμένα οι επιδράσεις της έντασης της σωματικής δραστηριότητας στις αλλαγές που συντελούνται στη γνωστική επεξεργασία».
Τι έδειξε η οκταετής μελέτη
Τα ευρήματα προέρχονται από οκταετή παρακολούθηση στο πλαίσιο της μελέτης PANIC, ενός μακροχρόνιου ερευνητικού προγράμματος στη Φινλανδία που εξετάζει τη σωματική δραστηριότητα και τη διατροφή των παιδιών.
Η συγκεκριμένη ανάλυση περιέλαβε 260 συμμετέχοντες: 124 κορίτσια και 136 αγόρια. Η μέση ηλικία τους κατά την αξιολόγηση στην εφηβεία ήταν 15,8 έτη.
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν πληροφορίες για τη σωματική δραστηριότητα και την καθιστική συμπεριφορά με ερωτηματολόγια και φορητές συσκευές που συνδύαζαν την καταγραφή των καρδιακών παλμών με μετρήσεις της κίνησης. Έτσι, μπόρεσαν να συγκρίνουν τις δραστηριότητες που ανέφεραν οι συμμετέχοντες με τα δεδομένα των αισθητήρων.
Για την αξιολόγηση των γνωστικών ικανοτήτων χρησιμοποιήθηκε η συστοιχία δοκιμασιών CogState, ένα σύνολο ηλεκτρονικών αξιολογήσεων που έχει σχεδιαστεί για να μετρά διάφορες πλευρές της νοητικής επίδοσης. Οι δοκιμασίες εξέτασαν τη μάθηση, την προσοχή και την εργαζόμενη μνήμη.
Τα ευρήματα δείχνουν συσχετίσεις και όχι σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Δεν αποδεικνύουν ότι η αύξηση του χρόνου στις οθόνες θα βελτιώσει τις γνωστικές δεξιότητες ενός παιδιού ή ότι ο περιορισμός ορισμένων μορφών άσκησης θα έχει γνωστικά οφέλη. Για να διαπιστωθεί αν οι σχέσεις είναι αιτιώδεις, χρειάζονται μελέτες παρέμβασης, στις οποίες οι ερευνητές αλλάζουν σκόπιμα τις δραστηριότητες των συμμετεχόντων και μετρούν τα αποτελέσματα.
Τα αποτελέσματα προσφέρουν μια σημαντική οπτική στη συνεχιζόμενη συζήτηση για τη χρήση οθονών από τα παιδιά. Αντί να θεωρούνται όλες οι δραστηριότητες με ψηφιακές συσκευές εξίσου επιβλαβείς, οι ερευνητές προτείνουν να δίνεται μεγαλύτερη προσοχή στο κατά πόσο ενθαρρύνουν την ενεργητική σκέψη και τη μάθηση.
Η έρευνα αναδεικνύει επίσης τη σημασία της εξέτασης διαφορετικών μορφών σωματικής δραστηριότητας, αντί να εστιάζουμε αποκλειστικά στη συνολική ποσότητα άσκησης των παιδιών.
Συνολικά, τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η υποστήριξη της υγιούς ανάπτυξης του εγκεφάλου μπορεί να απαιτεί μια πιο σύνθετη προσέγγιση: συνδυασμό σωματικής δραστηριότητας με ευκαιρίες για μάθηση, δημιουργικότητα και νοητική συμμετοχή, ακόμη και μέσω των οθονών.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Pediatric Exercise Science.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/paidi-goneis/chronos-mprosta-stis-othones-ti-edeixe-oktaetis-meleti-gia-tis-gnostikes-dexiotites-ton-paidion/30131





