Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Immunology* υποδεικνύει ότι σε ορισμένες γυναίκες το σώμα παράγει αντισώματα τα οποία ενδέχεται να σχετίζονται με τοκετό πριν από την αναμενόμενη ώρα.
Της Ρούλας Σκουρογιάννη
Κατά τη διάρκεια κάθε εγκυμοσύνης, ο οργανισμός της γυναίκας επιδεικνύει μια αξιοσημείωτη ικανότητα: δέχεται ένα έμβρυο που έχει και γενετικό υλικό από τον πατέρα, χωρίς να το εκλαμβάνει ως ξένο σώμα. Αν διαταραχθεί αυτή η ευαίσθητη ισορροπία, οι επιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν πολύ πριν από τον χρόνο που αναμένουν οι γονείς.
Το ανεπίλυτο ιατρικό ερώτημα του πρόωρου τοκετού
Πρόωρος τοκετός ορίζεται η γέννηση πριν συμπληρωθούν 37 εβδομάδες κύησης. Συμβαίνει σε περίπου μία στις δέκα εγκυμοσύνες παγκοσμίως, δηλαδή αντιστοιχεί σε σχεδόν 15 εκατομμύρια γεννήσεις ετησίως, ενώ αποτελεί την κυριότερη αιτία θανάτου στα νεογέννητα. Κάποιες γεννήσεις επισπεύδονται σκόπιμα για ιατρικούς λόγους που σχετίζονται με τη μητέρα ή το έμβρυο. Ωστόσο, τα στοιχεία της ερευνητικής ομάδας δείχνουν ότι οι περισσότερες αρχίζουν αυθόρμητα, με πρόωρες ωδίνες που συχνά παραμένουν ανεξήγητες. Παρότι είναι γνωστοί πολλοί παράγοντες κινδύνου, οι γιατροί δυσκολεύονται να προβλέψουν ποιες κυήσεις θα καταλήξουν σε πρόωρο τοκετό και δεν έχουν στη διάθεσή τους αποτελεσματική μέθοδο πρόληψης. Σε μεγάλο βαθμό, αυτό συμβαίνει επειδή οι υποκείμενοι μηχανισμοί δεν έχουν γίνει ακόμη επαρκώς κατανοητοί.
Τα ευρήματα της ερευνητικής ομάδας
Στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF), η ομάδα του Joe DeRisi εξέτασε δείγματα από περισσότερες από 2.000 εγκύους, αξιοποιώντας ένα καινούργιο εργαλείο ανοσολογικής χαρτογράφησης που δημιούργησε το εργαστήριό της. Στόχος του είναι να εντοπίζει «κρυμμένα» ανοσολογικά σήματα, δηλαδή αντισώματα που επιτίθενται σε πρωτεΐνες του ίδιου του οργανισμού και ονομάζονται αυτοαντισώματα. Η σύγκριση έδειξε πως ορισμένα αντισώματα ήταν αυξημένα και εμφανίζονταν νωρίτερα στην εγκυμοσύνη σε όσες γέννησαν πριν από τις 37 εβδομάδες, σε σχέση με τις γυναίκες που γέννησαν τελειόμηνα. Ανάμεσα σε αυτά τα αντισώματα ξεχώρισε ένα που στοχεύει την πρωτεΐνη IL-1RA.
Η απώλεια του φυσικού ανασταλτικού μηχανισμού της φλεγμονής
Στον οργανισμό, η IL-1RA έχει ρόλο φυσικού ανασταλτή: μπλοκάρει το μόριο IL-1β, το οποίο προκαλεί μια μορφή φλεγμονής που είναι γνωστό ότι ενεργοποιεί τις συσπάσεις της μήτρας. Αν αντισώματα αδρανοποιήσουν την IL-1RA, ο ανασταλτικός αυτός μηχανισμός παύει να λειτουργεί. Έτσι, η IL-1β και η φλεγμονή που προκαλεί μπορεί να αυξηθούν χωρίς έλεγχο, κάτι που ενδέχεται να εξηγεί γιατί κάποιες γυναίκες ξεκινούν τοκετό πολύ νωρίς. Οι ερευνητές μελέτησαν επίσης ανθρώπινο πλακουντιακό ιστό και βρήκαν την IL-1RA κοντά στις ενώσεις αιμοφόρων αγγείων, όπου μητέρα και έμβρυο ανταλλάσσουν οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά. Η εντόπισή της σε αυτό το σημείο συνάδει με τη λειτουργία που της αποδίδεται.
Τα αποτελέσματα των δοκιμών σε ποντίκια
Για να διερευνήσουν αν τα αντισώματα έχουν σημασία, οι επιστήμονες τα χορήγησαν σε έγκυα ποντίκια, στοχεύοντας την IL-1RA. Ακολούθησε αύξηση της IL-1β, ενώ στους πλακούντες εμφανίστηκαν βλάβες παρόμοιες με εκείνες που παρατηρούνται σε πρόωρες ανθρώπινες γεννήσεις. Τα ευρήματα ενισχύουν την πιθανότητα τα αντισώματα να συμμετέχουν στον μηχανισμό και να μην αποτελούν απλώς έναν «αθώο» δείκτη. Παρ’ όλα αυτά, η έρευνα δεν τεκμηριώνει ακόμη τον ρόλο τους στον άνθρωπο, ενώ τα αποτελέσματα από ποντίκια δεν ισχύουν πάντα με τον ίδιο τρόπο στην ανθρώπινη εγκυμοσύνη.
Ένα φάρμακο που ήδη υπάρχει εξετάζεται ως πιθανότητα
Η ανακίνρα είναι συνθετική εκδοχή της IL-1RA και διατίθεται από τη Swedish Orphan Biovitrum με την εμπορική ονομασία Kineret. Χορηγείται για φλεγμονώδεις παθήσεις στις οποίες η πρωτεΐνη βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, μεταξύ των οποίων η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Οι ερευνητές θεωρούν ότι θα μπορούσε να διερευνηθεί ως υποψήφια θεραπεία για την πρόληψη του πρόωρου τοκετού, καθώς θα μπορούσε να αναστείλει ξανά την IL-1 και να περιορίσει τη φλεγμονή και τις πρόωρες συσπάσεις. Σε αυτή τη φάση, όμως, πρόκειται μόνο για μια υπόθεση που χρειάζεται έρευνα. Δεν υπάρχουν κλινικά στοιχεία για χρήση στην εγκυμοσύνη και καμία έγκυος δεν θα πρέπει να εξετάσει αυτή την επιλογή χωρίς εντατική κλινική μελέτη και ιατρική παρακολούθηση.
Γιατί το εύρημα δεν καλύπτει όλες τις περιπτώσεις
Όπως υπογραμμίζουν οι επιστήμονες, αντισώματα κατά της IL-1RA βρέθηκαν μόνο σε ένα μέρος των πρόωρων γεννήσεων. Ο πρόωρος τοκετός έχει πολλές πιθανές αιτίες, ανάμεσά τους λοιμώξεις, παράγοντες που σχετίζονται με τη μήτρα και τον πλακούντα, καθώς και άλλους που δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί. Επομένως, το εύρημα αφορά μία μόνο «διαδρομή» και όχι το σύνολο των περιπτώσεων. Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει να συνεχίσει τη διερεύνηση των αντισωμάτων κατά της IL-1RA, καθώς και των υπόλοιπων αντισωμάτων που εντοπίστηκαν στο ίδιο αποτύπωμα.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τις εγκύους στο μέλλον
Κεντρική συμβολή της μελέτης είναι ότι υποδεικνύει μια πιθανή κατεύθυνση για τον προγεννητικό έλεγχο. Αν τα αντισώματα εντοπίζονται νωρίς στην εγκυμοσύνη, ένα απλό αιματολογικό τεστ ίσως μπορέσει στο μέλλον να ξεχωρίζει τις γυναίκες που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο και να οδηγεί σε στενότερη παρακολούθηση ή σε στοχευμένα μέτρα πρόληψης. Προς το παρόν, πρόκειται για ενδεχόμενα σενάρια. Ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, Joe DeRisi, δήλωσε ότι είναι συναρπαστικό πως ένα ανοσολογικό σήμα «μας δείχνει γιατί κάποιες εγκυμοσύνες εξελίσσονται λάθος». Για τις μέλλουσες μητέρες, ωστόσο, οι πρακτικές οδηγίες δεν αλλάζουν: η τακτική παρακολούθηση από τον μαιευτήρα και η άμεση επικοινωνία μαζί του αν παρουσιαστούν πρόωρες συσπάσεις, απώλεια υγρών ή αιμορραγία εξακολουθούν να είναι απαραίτητες και δεν υποκαθίστανται από κανένα νέο εύρημα.
**Μελέτη: Rackaityte E. et al., «Evidence for maternal autoantibodies in the pathogenesis of preterm birth», Nature Immunology (DOI: 10.1038/s41590-026-02689-y).
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/prooros-toketos-ta-aytoantisomata-poy-isos-syndeontai-me-gennisi-prin-apo-tin-ora-tis/25103
