Ψυχοθεραπεία στην Ελλάδα: Το νομοσχέδιο για τους ψυχολόγους δεν ξεκαθαρίζει ποιος δικαιούται να την ασκεί

Στην Ελλάδα, η αναζήτηση ψυχοθεραπευτή συχνά φέρνει τον ενδιαφερόμενο αντιμέτωπο με ασάφεια. Οι τίτλοι, οι ειδικεύσεις και οι πιστοποιήσεις είναι πολλοί, αλλά η νομοθεσία δεν προσδιορίζει με σαφήνεια ποιος δικαιούται να ασκεί το επάγγελμα.

Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη

Το νομοσχέδιο για την ίδρυση Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) των ψυχολόγων, το οποίο κατατέθηκε στη Βουλή στις 19 Οκτωβρίου, θα μπορούσε να δώσει απάντηση στο ερώτημα. Ωστόσο, όπως εκτιμά σημαντικό τμήμα του κλάδου, το ζήτημα παραμένει ανοιχτό.

Ένας θεσμικός φορέας για τους ψυχολόγους έπειτα από δεκαετίες αναμονής

Η ίδρυση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων (Πα.Συ.Ψυ.) ως ΝΠΔΔ αποτελεί αναμφίβολα σημαντικό ορόσημο. Για πρώτη φορά, ο κλάδος αποκτά ενιαία θεσμική εκπροσώπηση, ενιαίο μητρώο και πειθαρχικό έλεγχο, ύστερα από δεκαετίες αδράνειας. Το Υπουργείο Υγείας επικαλείται ως λόγους την απουσία ενιαίας εκπροσώπησης και εθνικού μητρώου, την έλλειψη μηχανισμού ελέγχου και την περιορισμένη συμβολή των ψυχολόγων στη διαμόρφωση πολιτικών. Στόχος είναι ακόμη η ενίσχυση της προστασίας των πολιτών. Η διεκδίκηση αυτή έχει μακρά ιστορία: η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (ΕΛΨΕ) είχε υποβάλει σχετική πρόταση στο Υπουργείο Υγείας τον Δεκέμβριο του 2023. Όπως σημειώνει η βουλευτής Νοτοπούλου Αικατερίνη σε ερώτησή της στις 10 Μαρτίου 2025, την πρόταση στήριζαν περισσότεροι από 2.500 ψυχολόγοι.

Οι ψυχολόγοι, ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι με το εγχείρημα. Ο Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων (ΣΕΨ), ιδρυμένος το 1963 και μέλος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Συλλόγων Ψυχολόγων (EFPA) από το 1988, έχει εκφράσει δημόσια την αντίθεσή του στη σύσταση ΝΠΔΔ. Συνεπώς, στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται όχι μόνο η ανάγκη για νέο φορέα, αλλά και οι αρμοδιότητες και το περιεχόμενό του.

Το περιεχόμενο αυτό βρίσκεται στο επίκεντρο της παρούσας εξέτασης. Η αντιπαραβολή του τελικού νομοσχεδίου με το κείμενο της δημόσιας διαβούλευσης, μαζί με τη μελέτη των ρυθμίσεων για τα επαγγελματικά δικαιώματα, καταδεικνύει ότι παραμένει άλυτη η σημαντικότερη ιστορική παθογένεια του κλάδου. Η ψυχοθεραπεία δεν κατοχυρώνεται ρητά ως πράξη του ψυχολόγου και, σύμφωνα με τους επικριτές, χάνεται έτσι μια ιστορική ευκαιρία.

Οι τροποποιήσεις στο νομοσχέδιο μετά τη δημόσια διαβούλευση

Οι δημόσιες αντιδράσεις και η κριτική ώθησαν το Υπουργείο Υγείας σε κάποιες νομοτεχνικές υποχωρήσεις. Ο βασικός προσανατολισμός του σχεδίου, ωστόσο, παρέμεινε αμετάβλητος.

Η πρώτη τροποποίηση αφορά τις αρμοδιότητες της Προσωρινής Διοίκησης (Άρθρο 25). Καταργήθηκε η αμφιλεγόμενη πρόβλεψη που επέτρεπε στην 11μελή διορισμένη διοίκηση να υπογράφει δεσμευτικές συλλογικές συμβάσεις για το σύνολο των ψυχολόγων. Η συγκεκριμένη αρμοδιότητα ανατέθηκε στο πρώτο εκλεγμένο Κεντρικό Διοικητικό Συμβούλιο (Άρθρο 4 παρ. 2ιγ). Εξακολουθεί, πάντως, να προβληματίζει η ιδιαίτερα μεγάλη διάρκεια της θητείας της διορισμένης επιτροπής, η οποία ενδέχεται να φτάσει τα δύο συν ένα έτη.

Η δεύτερη τροποποίηση σχετίζεται με τα μη κρατικά πανεπιστήμια (Άρθρο 6). Στους πιθανούς υποψήφιους για εγγραφή προστέθηκαν ρητά οι απόφοιτοι των Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (Ν.Π.Π.Ε.) που προβλέπει ο ν. 5094/2024.

Η τρίτη τροποποίηση έχει οικονομικό χαρακτήρα και αφορά το πρώτο έτος (Άρθρο 9 παρ. 5). Τα νέα μέλη δεν θα καταβάλλουν την ετήσια εισφορά των 60 ευρώ κατά το έτος εγγραφής τους.

Η τέταρτη τροποποίηση αφορά τον Κώδικα Δεοντολογίας (Άρθρο 27). Προστέθηκαν συγκεκριμένες προβλέψεις για τη διασφάλιση του απορρήτου και της ενημερωμένης συναίνεσης στις ψυχολογικές αξιολογήσεις που διενεργούνται για τρίτους φορείς.

Η πέμπτη τροποποίηση προβλέπει την κατάργηση του προηγούμενου πλαισίου με ρητή διάταξη (Άρθρο 32). Εισήχθη άρθρο για τις καταργούμενες διατάξεις, το οποίο καταργεί τα άρθρα 3 (παρ. 3 και 6), 7 και 8 του ν. 991/1979.

Το νομοθετικό κενό που παραμένει από το 1979

Η σημερινή κατάσταση γίνεται κατανοητή αν επιστρέψει κανείς στο 1979. Ο νόμος που ίδρυσε το επάγγελμα (ν. 991/1979) δεν περιλάμβανε αναλυτική καταγραφή επαγγελματικών δικαιωμάτων και δεν έκανε καμία αναφορά στην «ψυχοθεραπεία».

Για 47 χρόνια, το σύνολο του επαγγέλματος βασίστηκε σε μια γενική διατύπωση του Άρθρου 1 παρ. 1. Εκεί ο ψυχολόγος «ερευνά και αξιολογεί την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά» και «εργάζεται με τις καθιερωμένες μεθόδους της επιστήμης για τη βελτίωσή τους». Παράλληλα, το παλαιό Άρθρο 7 προέβλεπε ότι υπουργικές αποφάσεις θα καθόριζαν το έργο και τις ειδικότητες, κάτι που δεν συνέβη ποτέ. Έτσι, οι ψυχολόγοι ασκούσαν στην πράξη ψυχοθεραπεία ως αυτονόητο πεδίο της επιστήμης τους, χωρίς όμως να υπάρχει σαφής νομοθετική κατοχύρωση.

Η ίδια προσέγγιση επανέρχεται το 2026

Το νέο νομοσχέδιο θα μπορούσε να καλύψει το κενό αυτό. Το Άρθρο 26 (Άρθρο 7Α) θα μπορούσε να αναφέρει ρητά ότι στις αρμοδιότητες του ψυχολόγου ανήκουν η ψυχοδιαγνωστική αξιολόγηση, η συμβουλευτική και η ψυχοθεραπεία. Ωστόσο, αντί να το προβλέπει, καταργεί το προηγούμενο Άρθρο 7 και ορίζει μόνο πως τα επαγγελματικά δικαιώματα «συναρτώνται με το πρόγραμμα σπουδών». Η απόφαση παραπέμπεται στο μέλλον: θα καθοριστούν με Προεδρικό Διάταγμα, ύστερα από γνωμοδότηση του ΚΕΣΥ. Στο συγκεκριμένο όργανο υπερισχύει η ιατρική εκπροσώπηση, ενώ δεν προβλέπεται υποχρεωτικά η σύμφωνη γνώμη του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων.

Το Παρατηρητήριο και η ψυχοθεραπεία «εκτός» πτυχίου

Για το ζήτημα της ψυχοθεραπείας, το Υπουργείο παραπέμπει όχι στις διατάξεις που αφορούν τους ψυχολόγους, αλλά στα Άρθρα 35 και 36, όπου προβλέπεται η σύσταση του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας. Στις σχετικές ανακοινώσεις, το Παρατηρητήριο περιγράφεται ως νέος φορέας, με στόχο να οργανώσει ένα πεδίο επαγγελματικών δικαιωμάτων που παραμένει μέχρι σήμερα κατακερματισμένο.

Οι επικριτές του σχεδίου εκτιμούν ότι πίσω από αυτή την επιλογή υπάρχει συγκεκριμένος σχεδιασμός. Όπως υποστηρίζουν, η ψυχοθεραπεία αποσυνδέεται από το βασικό πτυχίο Ψυχολογίας και παραπέμπεται στο Παρατηρητήριο, προκειμένου να αποφασιστεί κεντρικά και από την αρχή ποιοι θα έχουν δικαίωμα να την ασκούν. Το κυβερνητικό όργανο των επτά μελών θα προτείνει στο ΚΕΣΥ τα εκπαιδευτικά κριτήρια και τις προϋποθέσεις, τους τίτλους εξειδίκευσης και μετεκπαίδευσης, καθώς και ποια εκπαιδευτικά κέντρα θα αναγνωρίζονται. Ο νεοσύστατος Πα.Συ.Ψυ. περιορίζεται, σύμφωνα με το Άρθρο 36 παρ. 2β, σε ρόλο τρίτου συνομιλητή. Ταυτόχρονα προστίθεται ο όρος «συμβουλευτική ψυχικής υγείας», χωρίς να ορίζεται νομικά, εννοιολογικά ή επαγγελματικά. Κατά τους επικριτές, αυτό συντηρεί τη σύγχυση και την αντιποίηση επαγγέλματος.

Το ζήτημα έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στον χώρο. Η Εθνική Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Ελλάδος (ΕΕΨΕ), η οποία είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ψυχοθεραπείας (EAP), αναφέρει ότι εκπροσωπεί σχεδόν ολόκληρο τον κλάδο της ψυχοθεραπείας στην Ελλάδα. Έχει εκφράσει ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογηθούν τα εκπαιδευτικά κέντρα και ζητά να ληφθούν υπόψη οι θέσεις των επιστημονικών φορέων ψυχοθεραπείας.

Ψυχολόγοι που ασκούν ήδη ψυχοθεραπεία και η έλλειψη μεταβατικών διατάξεων

Για τους χιλιάδες επαγγελματίες που εργάζονται ήδη στον χώρο, ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι δεν προβλέπονται καθόλου μεταβατικές διατάξεις. Παρότι το νομοσχέδιο παραπέμπει τον καθορισμό των κριτηρίων για την ψυχοθεραπεία σε μελλοντικές υπουργικές αποφάσεις, δεν ορίζει τι θα συμβεί με όσους ασκούν ήδη το επάγγελμα. Έτσι, σημαντικά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Ποια αναγνώριση θα δοθεί σε όσους έχουν ολοκληρώσει τετραετή ή πενταετή πιστοποιημένη εκπαίδευση σε έγκυρες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις; Ποιο καθεστώς θα ισχύσει για όσους εκπαιδεύονται αυτή την περίοδο; Με ποια νομική βάση θα συνεχίσουν να προσφέρουν υπηρεσίες ώσπου να εκδοθούν τα διατάγματα;

Στις θέσεις της, η ΕΕΨΕ έχει επίσης επισημάνει ότι το νομοσχέδιο ενδέχεται να οδηγήσει τους επαγγελματίες που ήδη εργάζονται σε αδιέξοδο. Υπάρχει ο κίνδυνος να μείνουν εκ των υστέρων χωρίς κάλυψη απέναντι σε μελλοντικά κριτήρια, τα οποία θα καθοριστούν από όργανα όπου οι ίδιοι οι ψυχοθεραπευτές δεν εκπροσωπούνται ουσιαστικά.

Τα αιτήματα του κλάδου πριν από την ψήφιση του νομοσχεδίου

Η ίδρυση του ΝΠΔΔ αποτελεί αναγκαίο θεσμικό πλαίσιο, όμως χωρίς σαφώς προσδιορισμένο περιεχόμενο μπορεί να εξελιχθεί σε παγίδα. Οι ψυχολόγοι που εκφράζουν τις επιφυλάξεις αυτές ζητούν να ικανοποιηθούν τρία αιτήματα πριν από την οριστική ψήφιση.

Πρώτο αίτημα είναι η άμεση αλλαγή του Άρθρου 26. Οι πράξεις που περιλαμβάνονται στο έργο του ψυχολόγου —η αξιολόγηση, η συμβουλευτική και η ψυχοθεραπεία— πρέπει να προσδιοριστούν νομικά και να αναφερθούν ρητά στον νόμο. Επιπλέον, κάθε μελλοντική ρύθμιση θα πρέπει να προϋποθέτει υποχρεωτικά τη σύμφωνη γνώμη του Πα.Συ.Ψυ.

Δεύτερο αίτημα είναι να θεσπιστεί σαφής μεταβατική διάταξη, η οποία θα κατοχυρώνει και θα αναγνωρίζει αυτομάτως όλους τους ψυχολόγους με τεκμηριωμένη εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία και κλινική εμπειρία.

Τρίτο ζητούμενο είναι να αποκλειστεί η ιατρική κηδεμονία από την ψυχοθεραπεία. Το Παρατηρητήριο, σύμφωνα με την πρόταση, πρέπει να περιλαμβάνει ισχυρή εκπροσώπηση από πανεπιστήμια και επαγγελματικούς συλλόγους ψυχολόγων και ψυχοθεραπευτών, ώστε η μέθοδος να διατηρήσει τον αυτόνομο και μη ιατρικοποιημένο χαρακτήρα της.

Η σημασία του πλαισίου για τους πολίτες

Παρότι ένα πλαίσιο για την ψυχοθεραπεία μπορεί να μοιάζει τεχνικό ζήτημα, αφορά άμεσα κάθε άνθρωπο που αναζητά υποστήριξη για την ψυχική του υγεία. Όταν υπάρχουν σαφείς τίτλοι, αναγνωρισμένη εκπαίδευση και πειθαρχικός έλεγχος, οι πολίτες μπορούν να γνωρίζουν ποιος είναι ο επαγγελματίας στον οποίο απευθύνονται. Η ψυχοθεραπεία στην Ελλάδα δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά το 2026. Όπως τονίζουν οι ψυχολόγοι, η Πολιτεία οφείλει να αναγνωρίσει αυτή την πραγματικότητα και να προστατεύσει τόσο τους επαγγελματίες που εργάζονται επί χρόνια με εγκυρότητα και αξιοπιστία όσο και τους πολίτες που τους εμπιστεύονται εδώ και δεκαετίες.