Υπερβολική ελευθερία: Πώς μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του παιδιού

Η ανατροφή των παιδιών φέρνει καθημερινά την ανάγκη να συνδυάζουμε αγάπη, κατανόηση, ελευθερία και πειθαρχία. Για να μην πληγώσουμε το παιδί ή για να αποφύγουμε την υπερβολική αυστηρότητα, μπορεί κάποιες φορές να του επιτρέπουμε σχεδόν τα πάντα. Η προσέγγιση αυτή ονομάζεται επιτρεπτική διαπαιδαγώγηση ή permissive parenting. Παρότι συχνά πηγάζει από καλές προθέσεις, ενδέχεται να δυσκολέψει την ανάπτυξη του παιδιού.

Τι είναι η επιτρεπτική διαπαιδαγώγηση;

Στο συγκεκριμένο γονεϊκό μοντέλο, υπάρχει άφθονη αγάπη και συναισθηματική θαλπωρή, χωρίς όμως πολλούς κανόνες ή περιορισμούς. Το παιδί έχει ευρεία ελευθερία να επιλέγει τις δραστηριότητές του, τον χρόνο και τον τρόπο που θα τις κάνει, ενώ οι συνέπειες της συμπεριφοράς του δεν εφαρμόζονται πάντα με σταθερότητα.

Μήπως σας θυμίζουν κάτι οι παρακάτω περιστάσεις;

• Αρχικά αρνείστε κάτι στο παιδί, όμως αλλάζετε γνώμη όταν εκείνο επιμένει.
• Για να μην προκύψει καβγάς, του δίνετε περισσότερο χρόνο χρήσης οθόνης.
• Δεν σας είναι εύκολο να επιμείνετε στους κανόνες, επειδή φοβάστε ότι θα το στενοχωρήσετε.
• Αναλαμβάνετε να διευθετήσετε τα προβλήματά του αντί να του δώσετε την ευκαιρία να πάρει ευθύνες κατάλληλες για την ηλικία του.

Τι συνέπειες μπορεί να έχει στο παιδί η έλλειψη ορίων;

1. Δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει την απογοήτευση

Αν ένα παιδί έχει μάθει πως αποκτά ό,τι επιθυμεί χωρίς αναμονή ή χωρίς να αποδεχτεί ένα «όχι», είναι πιθανό να δυσκολευτεί περισσότερο με τους περιορισμούς στο σχολείο και στις κοινωνικές του σχέσεις. Η απογοήτευση αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής. Με τη δική μας στήριξη, η εξάσκηση στη διαχείρισή της βοηθά το παιδί να καλλιεργήσει σταδιακά υπομονή και αυτοέλεγχο.

1. Δυσκολεύεται να αναλάβει υποχρεώσεις

Όταν στο σπίτι δεν υπάρχουν σταθερές προσδοκίες, το παιδί ενδέχεται να δυσκολεύεται με την οργάνωση του χρόνου, την ολοκλήρωση των υποχρεώσεων και την τήρηση κανόνων. Καθημερινές δουλειές, όπως να βάζει στη θέση τους τα παιχνίδια ή να ετοιμάζει τη σχολική τσάντα, συμβάλλουν στην ανάπτυξη της αυτονομίας του.

1. Ενδέχεται να αντιμετωπίζει δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις

Για να συνεργαστούμε, χρειάζεται να περιμένουμε τη σειρά μας, να μοιραζόμαστε και να λαμβάνουμε υπόψη τις ανάγκες των άλλων. Αν δεν έχουν την ευκαιρία να εξασκηθούν σε αυτές τις συμπεριφορές, κάποια παιδιά ίσως δυσκολευτούν να προσαρμοστούν σε ομάδες. Ωστόσο, η επιτρεπτική διαπαιδαγώγηση δεν συνεπάγεται αναγκαστικά τέτοιες δυσκολίες, καθώς κάθε παιδί διαφέρει. Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης η ιδιοσυγκρασία, το οικογενειακό περιβάλλον και πολλοί ακόμη παράγοντες.

Υπάρχουν, όμως, και καλά νέα.

Η αγάπη και οι κανόνες δεν είναι αντίθετες επιλογές: μπορούμε να δίνουμε στο παιδί και τα δύο.

1. Ορίστε λίγους κανόνες με σαφήνεια. Μπορείτε, για παράδειγμα, να συμφωνήσετε την ώρα που κλείνει η τηλεόραση, πότε πάει για ύπνο και ποιες μικρές δουλειές θα κάνει το παιδί.
2. Τηρείτε τους κανόνες με ψυχραιμία. Αν έχετε ορίσει ότι τελείωσε η ώρα του παιχνιδιού, επιδιώξτε να το εφαρμόσετε χωρίς φωνές ή απειλές και εξηγήστε απλά τον λόγο της απόφασής σας.
3. Δείξτε ότι κατανοείτε τα συναισθήματά του. Μπορείτε να πείτε: «Καταλαβαίνω ότι θέλεις να παίξεις κι άλλο. Είναι δύσκολο να σταματάμε κάτι που μας αρέσει, αλλά τώρα είναι ώρα για ύπνο».
4. Ενισχύστε τις θετικές πράξεις. Όταν συνεργάζεται, περιμένει τη σειρά του ή αναλαμβάνει μια ευθύνη, επισημάνετε συγκεκριμένα την προσπάθειά του. Ένα ειλικρινές «Μου άρεσε που μάζεψες τα παιχνίδια σου χωρίς να σου το θυμίσω» έχει αξία.
5. Βάλτε συνέπειες που είναι λογικές. Αν δεν τηρηθεί ένας συμφωνημένος κανόνας, η συνέπεια χρειάζεται να είναι σχετική με τη συμπεριφορά, προβλέψιμη και ανάλογη. Ζητούμενο είναι η μάθηση και όχι η τιμωρία.

Μια σχέση με ζεστασιά και ανοιχτή επικοινωνία είναι πολύτιμη για τα παιδιά μας. Παράλληλα, χρειάζονται έναν ενήλικα που θα τους δίνει ασφάλεια και καθοδήγηση, θέτοντας σταθερά όρια. Το ισορροπημένο γονεϊκό πρότυπο στηρίζεται στη συναισθηματική ζεστασιά, στις σαφείς προσδοκίες, στον διάλογο και στη συνέπεια. Δεν απαιτεί να είμαστε αλάνθαστοι ούτε αποκλείει να αλλάξουμε γνώμη όταν υπάρχει λόγος. Προϋποθέτει, όμως, να προσπαθούμε να παραμένουμε σταθεροί και ταυτόχρονα τρυφεροί.