Σε μελέτη φάσης 3, ο συνδυασμός εξατομικευμένου εμβολίου mRNA και ανοσοθεραπείας περιόρισε κατά 42% τον κίνδυνο υποτροπής του μελανώματος. Τι δείχνουν τα ευρήματα για τους ασθενείς.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η προσπάθεια να δημιουργηθεί εμβόλιο κατά του καρκίνου επί χρόνια έμοιαζε με μια υπόσχεση που δεν εκπληρωνόταν. Παρά τις πολλές απόπειρες, τα αποτελέσματα συνήθως απογοήτευαν. Τώρα, όμως, τα δεδομένα φαίνεται να αλλάζουν.
Μείωση 42% στον κίνδυνο υποτροπής του μελανώματος με εμβόλιο mRNA
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ένα εμβόλιο mRNA που σχεδιάζεται ειδικά για κάθε ασθενή, αξιοποιώντας στοιχεία από τον όγκο του, μείωσε κατά 42% τον κίνδυνο υποτροπής του μελανώματος ή θανάτου όταν χορηγήθηκε σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία. Μεγάλη κλινική μελέτη φάσης 3 δείχνει για πρώτη φορά όφελος από εμβόλιο αυτού του είδους, το οποίο ενδέχεται να γίνει το πρώτο αντικαρκινικό εμβόλιο mRNA που θα εγκριθεί.
Intismeran: ποιοι ασθενείς μπορεί να ωφεληθούν
Το intismeran, που αναπτύσσεται από τις Moderna και Merck, δεν αποτρέπει την εμφάνιση μελανώματος. Διαφέρει από εμβόλια όπως εκείνα για τον HPV και την ηπατίτιδα Β, τα οποία εμποδίζουν λοιμώξεις από ιούς που προκαλούν καρκίνο. Το intismeran αποσκοπεί στην αποτροπή της υποτροπής σε ασθενείς που έχουν ήδη υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Προορίζεται για ανθρώπους με μελάνωμα υψηλού κινδύνου, των οποίων ο όγκος έχει αφαιρεθεί, αλλά η ιστολογική εξέταση υποδεικνύει αυξημένη πιθανότητα επανεμφάνισης. Η ιδιαιτερότητά του είναι ότι σχεδιάζεται σαν να ήταν ειδική συνταγή για έναν ασθενή, όχι ένα έτοιμο προϊόν για όλους.
Η διαδικασία παραγωγής εξατομικευμένου εμβολίου mRNA
Για την παρασκευή του εμβολίου, οι ερευνητές εξετάζουν αρχικά το δείγμα του όγκου που αφαιρέθηκε χειρουργικά και αναλύουν το DNA του, ώστε να εντοπίσουν τις χαρακτηριστικές μεταλλάξεις. Από αυτές προκύπτουν πρωτεΐνες, τα νεοαντιγόνα, οι οποίες δεν θα υπήρχαν στον οργανισμό χωρίς την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. Αποτελούν ένα είδος ταυτότητας του όγκου, διακρίνοντάς τον από τα υγιή κύτταρα. Το mRNA του εμβολίου «διδάσκει» στο ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς πώς να αναγνωρίζει τα νεοαντιγόνα και να επιτίθεται στα κύτταρα που τα φέρουν. Πρόκειται για την ίδια τεχνολογία mRNA που αξιοποιήθηκε στα εμβόλια κατά της COVID-19 και τιμήθηκε με Νόμπελ.
Η χορήγηση του εμβολίου γίνεται μαζί με την πεμπρολιζουμάμπη (Keytruda), μια ανοσοθεραπεία που χρησιμοποιείται ήδη ως θεραπεία συνέχισης μετά την επέμβαση. Το σχήμα περιλαμβάνει εννέα δόσεις, με απόσταση τριών εβδομάδων μεταξύ τους. Ο συνδυασμός εξυπηρετεί και πρακτικούς λόγους: από την ανάλυση του όγκου έως την παραγωγή, η δημιουργία του εξατομικευμένου εμβολίου χρειάζεται περίπου έξι εβδομάδες ή και περισσότερο. Στο μεταξύ ο ασθενής λαμβάνει ήδη ανοσοθεραπεία, ενώ, όπως ανέφερε στέλεχος της Moderna, η ίδια η παρασκευή απαιτεί μόλις λίγες ημέρες.
Τα αποτελέσματα της κλινικής μελέτης φάσης 3
Στη μελέτη φάσης 3 συμμετείχαν 1.137 ασθενείς από 157 κέντρα, οι οποίοι είχαν όλοι υποβληθεί σε χειρουργείο και λάμβαναν πεμπρολιζουμάμπη. Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η μία έλαβε επιπλέον το εμβόλιο και η άλλη εικονικό φάρμακο (placebo). Στα δύο χρόνια, χωρίς υποτροπή ζούσε το 82% όσων είχαν λάβει το εμβόλιο, έναντι 70% εκείνων που πήραν μόνο ανοσοθεραπεία. Τα ποσοστά μεταφράζονται σε 42% χαμηλότερο κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου.
Οι ογκολόγοι εκτιμούν ότι ακόμη και μείωση κινδύνου κατά 10% έχει ουσιαστική σημασία. Ειδικοί που σχολίασαν τα ευρήματα, χωρίς να έχουν λάβει μέρος στη μελέτη, ανέφεραν πως ένα ποσοστό άνω του 40% θα ενθουσίαζε σχεδόν κάθε συνάδελφό τους. Ο Δρ Hussein Tawbi, ερευνητής της μελέτης στο MD Anderson Cancer Center του Χιούστον, δήλωσε ότι ο κλάδος περίμενε για πολύ καιρό μια νίκη και πως αυτή είναι μεγάλη. Οι συμμετέχοντες έχουν παρακολουθηθεί για περίπου 25 μήνες, ενώ η παρακολούθηση θα συνεχιστεί επί αρκετά χρόνια για να διαπιστωθεί αν το εμβόλιο αυξάνει και τη συνολική επιβίωση.
Πώς τα νεότερα ευρήματα επιβεβαιώνουν παλαιότερη μελέτη
Τα αποτελέσματα της πρόσφατης έρευνας έχουν προηγούμενο. Σε παλαιότερη μελέτη φάσης 2, στην οποία συμμετείχαν 157 ασθενείς, ο ίδιος συνδυασμός είχε συνδεθεί με μείωση του κινδύνου υποτροπής ή θανάτου κατά 44% στην αρχική ανάλυση και περίπου 49% σε μεγαλύτερο διάστημα παρακολούθησης. Εκείνη η μελέτη είχε μικρό δείγμα, γι’ αυτό και οι ειδικοί διατηρούσαν επιφυλάξεις. Τώρα, με πολύ περισσότερους ασθενείς, η φάση 3 ενισχύει τα πρώτα ευρήματα.
Οι αναλυτικές μετρήσεις δημοσιοποιήθηκαν νωρίτερα από το αναμενόμενο. Τον Αύγουστο οι δύο εταιρείες είχαν γνωστοποιήσει ότι η μελέτη πέτυχε τον στόχο της, χωρίς να δώσουν αριθμητικά στοιχεία. Τα πλήρη δεδομένα ήταν προγραμματισμένο να παρουσιαστούν το Σάββατο 24 Οκτωβρίου, στο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Παθολογικής Ογκολογίας (ESMO) στη Μαδρίτη. Όταν, ωστόσο, διέρρευσαν στο διαδίκτυο στις 22 Οκτωβρίου, οι εταιρείες έδωσαν νωρίτερα στη δημοσιότητα τα βασικά ευρήματα. Μετά την ανακοίνωση, η μετοχή της Moderna, η οποία είχε σημειώσει μεγάλη άνοδο από τον Αύγουστο, υποχώρησε. Οι αναλυτές απέδωσαν την πτώση στις υπερβολικές προσδοκίες και όχι σε ανησυχίες για την αποτελεσματικότητα του εμβολίου.
Παρενέργειες και πρακτικά ζητήματα
Στις συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνονταν εκείνες που παρατηρούνται και με τα εμβόλια mRNA κατά της COVID-19, όπως πόνος στο μπράτσο, κόπωση και άλλες ήπιες αντιδράσεις. Η επικεφαλής της μελέτης, Georgina Long από το Melanoma Institute Australia, ανέφερε ότι δεν διαπιστώθηκαν σοβαρές βλάβες που να οφείλονται στο εμβόλιο.
Η δημιουργία τέτοιων θεραπειών εξακολουθεί να είναι μια δύσκολη και δαπανηρή διαδικασία. Οι εταιρείες βρίσκονται ήδη σε συζητήσεις με τις ρυθμιστικές αρχές για τα επόμενα βήματα προς την έγκριση, χωρίς να έχουν γνωστοποιήσει την τιμή του εμβολίου. Σε γενικές γραμμές, τα εξατομικευμένα φάρμακα έχουν υψηλό κόστος. Η Moderna έχει ειδική παραγωγική μονάδα στη Μασαχουσέτη, από όπου λαμβάνουν ήδη δόσεις χιλιάδες ασθενείς που συμμετέχουν σε διεθνείς μελέτες.
Η σημερινή εικόνα του μελανώματος και οι επιφυλάξεις των ειδικών
Για να αξιολογηθούν τα ευρήματα, χρειάζεται να ληφθεί υπόψη η πρόοδος στη θεραπεία. Περίπου 15 χρόνια πριν, οι περισσότεροι ασθενείς με προχωρημένο μελάνωμα ζούσαν συνήθως μόνο για μήνες. Πλέον, όπως λέει η Long, περίπου το 55% ουσιαστικά θεραπεύεται με στοχευμένες αγωγές ή ανοσοθεραπεία. Ο συνδυασμός intismeran και πεμπρολιζουμάμπης προορίζεται για ασθενείς που κινδυνεύουν από υποτροπή και δεν έχουν επαρκή ανταπόκριση στην ανοσοθεραπεία όταν αυτή χορηγείται μόνη της.
Παράλληλα, οι ειδικοί υπογραμμίζουν την ανάγκη για προσεκτική αξιολόγηση. Η Jessamy Tiffen, γενετίστρια του καρκίνου στο Centenary Institute του Σίδνεϊ, χαρακτήρισε τα αποτελέσματα συναρπαστικά, αλλά τόνισε ότι χρειάζεται χρόνος για να φανεί η αποτελεσματικότητα της θεραπείας πέρα από τη διετία. Τα καρκινικά κύτταρα μπορούν να προσαρμοστούν και να διαφύγουν από κάθε θεραπευτική προσέγγιση, ενώ το εμβόλιο δεν είχε αποτέλεσμα σε όλους τους ασθενείς. Η ερευνητική ομάδα θα εξετάσει στατιστικά ποιοι ωφελούνται περισσότερο.
Η εμπειρία ασθενούς που συμμετείχε στη μελέτη
Τα στατιστικά ευρήματα αφορούν πραγματικούς ανθρώπους. Το 2024, ο Tony Hout, ο οποίος είναι σήμερα 62 ετών, συμμετείχε στη μελέτη του MD Anderson, όταν ένα σημάδι στο αυτί του αιμορραγούσε κατά διαστήματα και δεν επουλωνόταν. Οι γιατροί εντόπισαν μελάνωμα και, κατά τη διάρκεια της επέμβασης, είδαν ότι είχε ήδη αρχίσει να εξαπλώνεται. Ο ίδιος λέει πως θέλει να κάνει ό,τι περνά από το χέρι του για να βρίσκεται κοντά στην οικογένειά του. Κάθε λίγους μήνες πηγαίνει στο Χιούστον για εξετάσεις, ενώ οι πιο πρόσφατες έδειξαν ότι παραμένει χωρίς νόσο.
Οι προοπτικές των εξατομικευμένων εμβολίων σε άλλους καρκίνους
Εξατομικευμένα εμβόλια mRNA, καθώς και άλλων τύπων, μελετώνται ήδη πέρα από το μελάνωμα, σε καρκίνους του πνεύμονα, του νεφρού και του παγκρέατος. Η σημασία των αποτελεσμάτων για την ογκολογία, επομένως, δεν περιορίζεται στον καρκίνο του δέρματος. Η Karen Knudsen, επικεφαλής του Parker Institute, το οποίο χρηματοδοτεί την έρευνα στην ανοσοθεραπεία, περιέγραψε την εξέλιξη ως «νέα συνοριακή γραμμή». Ο Δρ Michael Atkins, από το Lombardi Comprehensive Cancer Center του Georgetown, επισήμανε ότι πρόκειται για σημαντικό βήμα, καθώς η συγκεκριμένη προσέγγιση θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε πολλούς καρκίνους.
Τα βασικά σημεία για το εμβόλιο μελανώματος
Προς το παρόν, το εμβόλιο δεν έχει λάβει έγκριση και χορηγείται αποκλειστικά στο πλαίσιο κλινικών δοκιμών. Όσοι έχουν χειρουργηθεί για μελάνωμα και διατρέχουν υψηλό κίνδυνο υποτροπής μπορούν να συζητήσουν με τον ογκολόγο τους ποιες θεραπείες είναι κατάλληλες και αν υπάρχει δυνατότητα συμμετοχής σε κλινική μελέτη. Η εξέλιξη θεωρείται, πάντως, ιστορική: για πρώτη φορά, ένα εμβόλιο σχεδιασμένο με βάση τη γενετική ταυτότητα του ίδιου του όγκου δείχνει σε μεγάλη μελέτη ότι μπορεί να κάνει τη διαφορά, δημιουργώντας προοπτικές για μια νέα κατηγορία θεραπειών.
Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στους παρακάτω συνδέσμους:
https://www.nature.com/articles/d41586-026-03417-0?utm_id=97757_v0_s00_e0_tv2_a1den1nceshjlu&fbclid=IwY2xjawVMo2RleHRuA2FlbQIxMQBwZG9mAXNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR4UyAk6a0aLUzYUjZh_71KdgP5jshE2IdH3XDWJYPOOfI79m4PiDJzep
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/melanoma-emvolio-ftiagmeno-sta-metra-kathe-asthenoys-dinei-nea-elpida-apenanti-stin-ypotropi/25936
