Κλιματική αλλαγή: Οι ειδικοί ζητούν να κηρυχθεί παγκόσμια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την υγεία, σύμφωνα με το Lancet

Κατά τη δεκαετία που ακολούθησε την έναρξη ισχύος της Συμφωνίας του Παρισιού, από το 2016 έως το 2025, ορισμένες από τις σοβαρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία επιδεινώθηκαν ταχύτερα από ό,τι την περίοδο 2006-2015.

Αυτό είναι το συμπέρασμα της δέκατης έκθεσης δεικτών της πρωτοβουλίας «Lancet Countdown» για την Υγεία και την Κλιματική Αλλαγή. Οι επιστήμονες ζητούν να αναγνωριστεί η κλιματική αλλαγή ως παγκόσμια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την υγεία.

Για τα έτη 2016-2023, η ζέστη συνδέθηκε με εκτιμώμενο μέσο όρο 540.800 θανάτων ετησίως, ενώ το 68% αποδίδεται στην κλιματική αλλαγή. Το αντίστοιχο μερίδιο ήταν 55% τον χρόνο την περίοδο 2006-2015. Το 2023, που ήταν το θερμότερο έτος αυτής της περιόδου, καταγράφηκαν παγκοσμίως 710.000 θάνατοι συνδεόμενοι με τη ζέστη, αριθμός-ρεκόρ, με πάνω από το 70% να αποδίδεται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Για το διάστημα 2016-2023, οι θάνατοι που συνδέονται με τη ζέστη και αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή εκτιμάται ότι έφτασαν συνολικά σχεδόν τα τρία εκατομμύρια.

Η επίδραση της ζέστης στην εργασιακή απόδοση το 2025 αποτυπώθηκε σε εκτιμώμενες απώλειες δυνητικού εισοδήματος 1,07 τρισεκατομμυρίων δολαρίων για την παγκόσμια οικονομία, δηλαδή 0,91% της οικονομικής παραγωγής παγκοσμίως. Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, οι απώλειες ξεπέρασαν το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Βαρύτερο ήταν το πλήγμα στη νοτιοανατολική Ασία και την Αφρική, όπου οι απώλειες ανήλθαν στο 3,9% και 3,2% του ΑΕΠ, αντίστοιχα. Τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 0,2% στην Ευρώπη και 1,5% στην αμερικανική ήπειρο. Περισσότερο επηρεάστηκαν η γεωργία και οι κατασκευές, τομείς με κυρίως υπαίθριες και σωματικά απαιτητικές εργασίες.

Ξηρασίες και ακραίες βροχοπτώσεις

Κατά το 2025, ακραία ξηρασία έπληξε τουλάχιστον για έναν μήνα σχεδόν το 52% της χερσαίας έκτασης του πλανήτη. Πρόκειται για το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί, μετά το 2023. Από το 2016, οι εκτάσεις που πλήττονται από ξηρασία αυξάνονται με ρυθμό πάνω από 700% ταχύτερο σε σύγκριση με το 2006-2015. Νέα δορυφορική ανάλυση καταγράφει, επιπλέον, ότι από το 2003 σημαντικές αλλαγές στα πρότυπα αποθήκευσης νερού στο έδαφος έχουν σημειωθεί στο 80% της χερσαίας επιφάνειας. Οι αλλαγές αυτές περιλαμβάνουν εναλλαγές ξηρών και υγρών συνθηκών και επηρεάζουν την επισιτιστική ασφάλεια και την υγιεινή.

Παράλληλα, τα ακραία επεισόδια έντονων βροχοπτώσεων εμφανίζονται συχνότερα. Σε ετήσια βάση, την περίοδο 2016-2025 επηρέασαν κατά μέσο όρο το 17,2% της παγκόσμιας χερσαίας έκτασης, από 14,8% την προηγούμενη δεκαετία. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τον κίνδυνο πλημμυρών, κατολισθήσεων και ασθενειών που μεταδίδονται με το νερό.

Οι υφιστάμενες δράσεις δεν αρκούν

Η διεθνής επιστημονική ομάδα, με συντονιστή το University College London και συνεργάτη τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αναφέρει ότι έχουν προκύψει ουσιαστικά οφέλη για την υγεία από δράσεις όπως οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, η αυστηρότερη νομοθεσία για την προστασία της υγείας και η αύξηση των επιστημονικών δεδομένων. Παρ’ όλα αυτά, δεν αρκούν για να αντισταθμίσουν τις βλάβες που αυξάνονται ραγδαία εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, η οποία τροφοδοτείται από τα ορυκτά καύσιμα.

Το 2025, οι παγκόσμιες επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια κατέγραψαν ρεκόρ, φτάνοντας τα 2,1 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, σχεδόν το διπλάσιο των επενδύσεων στα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα εκτιμάται ότι έχει αποτρέψει 323.000 θανάτους τον χρόνο σε τουλάχιστον 77 χώρες, όπου η ρύπανση της ατμόσφαιρας από ορυκτά καύσιμα έχει περιοριστεί από το 2016.

Παρά τις εξελίξεις, τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να αντιστοιχούν σε πάνω από το 80% της παγκόσμιας ενεργειακής κάλυψης. Οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου σχεδιάζουν έως το 2040 να παράγουν ποσότητες ορυκτών καυσίμων κατά 150% υψηλότερες από εκείνες που είναι συμβατές με τον στόχο περιορισμού της υπερθέρμανσης στον 1,5°C. Το ποσοστό αυτό αυξήθηκε από το 138% που είχε καταγραφεί πέρυσι.

Οι συντάκτες της έκθεσης καλούν σε επίσημη αναγνώριση της κλιματικής αλλαγής ως παγκόσμιας έκτακτης ανάγκης για την υγεία. Ζητούν επίσης η προστασία της υγείας να αποτελεί κεντρικό κριτήριο σε όλες τις αποφάσεις για το κλίμα, από τον περιορισμό των εκπομπών μέχρι τις χρηματοδοτικές προτεραιότητες.

Ο σύνδεσμος της επιστημονικής δημοσίευσης:

https://www.thelancet.com/countdown-health-climate

ΑΠΕ-ΜΠΕ