Ετοιμότητα για υγειονομικές κρίσεις στην Ευρώπη: πρόοδος και επαναλαμβανόμενες προκλήσεις

Ο πρώτος κύκλος αξιολογήσεων ετοιμότητας για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας (PHEPA), που συντονίστηκε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), ανέδειξε τη δέσμευση των χωρών της Ευρώπης, αλλά και κοινές προκλήσεις που παραμένουν.

Στόχος των αξιολογήσεων είναι να εξεταστούν οι δυνατότητες των χωρών της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) ως προς την πρόληψη, την ετοιμότητα και τον σχεδιασμό της απόκρισης σε απειλές και κρίσεις για την υγεία. Μετά την αξιολόγηση κάθε χώρας, το ECDC διατυπώνει συστάσεις για την ενίσχυση των δυνατοτήτων της. Οι αξιολογήσεις καλύπτουν, μεταξύ άλλων, τα συστήματα επιτήρησης, τις εργαστηριακές δυνατότητες, τη διαχείριση υγειονομικών κρίσεων, την επικοινωνία κινδύνου και τους μηχανισμούς συντονισμού.

Η ολοκλήρωση αυτόν τον μήνα του πρώτου κύκλου PHEPA, ο οποίος ξεκίνησε το 2024, σηματοδοτεί την πρώτη φορά που πραγματοποιήθηκαν τέτοιες αξιολογήσεις. Η διαδικασία έγινε σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Περιφερειακό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ευρώπη και άλλους εταίρους.

Ισχυρές βασικές δυνατότητες, αλλά και επίμονες δυσκολίες

Κατά τον πρώτο κύκλο, οι χώρες έδειξαν ισχυρή δέσμευση στην ετοιμότητα για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Πολλές κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για να ενισχύσουν την ετοιμότητά τους μετά την πανδημία COVID-19, δημιουργώντας δομές διακυβέρνησης και βελτιώνοντας τις εργαστηριακές δυνατότητες και την επιτήρηση. Συνολικά, βασικές δυνατότητες, όπως τα εργαστηριακά συστήματα, η επιτήρηση και η διαχείριση υγειονομικών κρίσεων, είναι ισχυρές στις χώρες της ΕΕ και του ΕΟΧ.

Παράλληλα, οι αξιολογήσεις εντόπισαν επαναλαμβανόμενες προκλήσεις που χρειάζονται αντιμετώπιση. Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• σχέδια πρόληψης, ετοιμότητας και απόκρισης που δεν εφαρμόζονται πάντα,
• έλλειψη προσωπικού,
• περιορισμοί στην ανταλλαγή δεδομένων και στη διαλειτουργικότητα των συστημάτων,
• δυσκολίες στη μετατροπή των δεδομένων σε αποφάσεις πολιτικής.

Οι συστάσεις του ECDC περιλαμβάνουν την ενίσχυση του προηγμένου σχεδιασμού μεταξύ διαφορετικών τομέων, την επίσημη καθιέρωση του συντονισμού μεταξύ τους και τη συστηματική δοκιμή της ετοιμότητας μέσω ασκήσεων.

Επόμενη φάση και νέος κύκλος αξιολογήσεων

Η ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου PHEPA σηματοδοτεί και την έναρξη της επόμενης φάσης, κατά την οποία τα ευρήματα και οι συστάσεις θα μετατραπούν σε πρακτικά βήματα βελτίωσης. Τα αποτελέσματα θα αξιοποιηθούν για στοχευμένη υποστήριξη των χωρών, ώστε να τις βοηθήσουν να εφαρμόσουν τις συστάσεις.

Τα ευρήματα θα διαμορφώσουν επίσης τον δεύτερο κύκλο PHEPA, ο οποίος έχει προγραμματιστεί για το 2027–2029. Σε αυτόν τον κύκλο θα δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στα εθνικά σχέδια δράσης και στην πρόοδο που έχει σημειωθεί ως προς την εφαρμογή των συστάσεων του πρώτου γύρου αξιολογήσεων.

Το ECDC πραγματοποιεί αξιολογήσεις PHEPA σε όλες τις χώρες της ΕΕ και του ΕΟΧ κάθε τρία χρόνια, με την υποστήριξη βασικών υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής —της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων (DG SANTE) και της Αρχής Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης στον Τομέα της Υγείας (DG HERA)—, άλλων οργανισμών και φορέων της ΕΕ, καθώς και σχετικών ενδιαφερόμενων μερών.

Οι PHEPA εντάσσονται σε έναν τριετή κύκλο υποβολής εκθέσεων και αξιολόγησης του σχεδιασμού για την πρόληψη, την ετοιμότητα και την απόκριση στις χώρες της ΕΕ και του ΕΟΧ.