Τροφική δηλητηρίαση: Συμπτώματα, αίτια, αντιμετώπιση και πρόληψη

Τροφική δηλητηρίαση μπορεί να πάθει οποιοσδήποτε καταναλώσει τρόφιμο ή νερό μολυσμένο με μικρόβια ή άλλες τοξίνες. Οι περισσότεροι αναρρώνουν σε μία ή δύο ημέρες χωρίς θεραπεία. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί σοβαρή ασθένεια, ιδιαίτερα σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Τα παιδιά κάτω των 5 ετών και οι άνθρωποι άνω των 65 ετών διατρέχουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο αφυδάτωσης.

Τι είναι η τροφική δηλητηρίαση

Η τροφική δηλητηρίαση συμβαίνει όταν καταναλώνουμε τρόφιμο ή νερό μολυσμένο με μικρόβια ή άλλες τοξίνες. Ο οργανισμός προσπαθεί να απομακρύνει τις τοξίνες από το πεπτικό σύστημα μέσω εμετού ή διάρροιας, ή και των δύο. Αυτό μπορεί να διαρκέσει μία ή δύο ημέρες. Τα συμπτώματα είναι μέρος της προσπάθειας του σώματος να επανέλθει στην υγεία. Αν και είναι δυσάρεστα, συνήθως υποχωρούν. Η ξεκούραση και η ενυδάτωση μπορούν να βοηθήσουν.

Συμπτώματα και αίτια

Συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε δύο έως έξι ώρες από την κατανάλωση μολυσμένου φαγητού ή υγρού, αλλά ο χρόνος εξαρτάται από το μικρόβιο. Ορισμένα μικρόβια χρειάζονται περισσότερο χρόνο στον οργανισμό προτού προκαλέσουν βλάβη. Τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν σχετικά γρήγορα και διαρκούν συνήθως 12 έως 48 ώρες. Η πορεία της τροφικής δηλητηρίασης είναι γενικά πιο σύντομη από εκείνη πολλών άλλων συνηθισμένων ασθενειών, αν και την ώρα που συμβαίνει μπορεί να μη φαίνεται έτσι.

Αίτια τροφικής δηλητηρίασης

Τα συχνότερα αίτια είναι τα βακτήρια, τα οποία μπορούν να πολλαπλασιαστούν στα τρόφιμα όταν αυτά:

• Δεν τα χειρίζονται με υγιεινό τρόπο.
• Δεν μαγειρεύονται σε ασφαλή εσωτερική θερμοκρασία.
• Δεν τοποθετούνται έγκαιρα στο ψυγείο ή στην κατάψυξη.
• Δεν διατηρούνται στις κατάλληλες θερμοκρασίες.

Τρόφιμα μπορεί επίσης να μολυνθούν από άλλους μικροοργανισμούς, όπως ιούς, παράσιτα και μύκητες. Αυτοί μπορεί να βρίσκονται στο περιβάλλον από το οποίο προέρχεται το τρόφιμο ή το νερό, ή να μεταφερθούν στο φαγητό από μολυσμένο άτομο που το χειρίζεται. Η τροφική δηλητηρίαση εμφανίζεται παντού, αλλά είναι ιδιαίτερα εύκολο να προκύψει κατά τη διάρκεια ταξιδιών στο εξωτερικό. Σε αυτή την περίπτωση, αναφέρεται μερικές φορές ως διάρροια των ταξιδιωτών.

Υπάρχουν περισσότερα από 250 συγκεκριμένα είδη τροφικής δηλητηρίασης. Οι λοιμώξεις που μεταδίδονται μέσω τροφής είναι μεταδοτικές. Ένα μολυσμένο άτομο μπορεί να μεταδώσει μικρόβια μέσω μικροσκοπικών σωματιδίων εμετού ή κοπράνων. Τα σωματίδια αυτά μπορεί να παραμείνουν σε επιφάνειες ή στα δάχτυλα και να μεταφερθούν σε άλλους, αν αγγίξουν τις επιφάνειες ή αν έρθουν σε επαφή με τρόφιμα που καταναλώνουν. Οι λοιμώξεις μπορούν να εξαπλωθούν γρήγορα σε χώρους όπου βρίσκονται πολλοί άνθρωποι, όπως σχολεία και κρουαζιερόπλοια.

Οποιοσδήποτε μπορεί να πάθει τροφική δηλητηρίαση, αλλά ορισμένοι άνθρωποι είναι πιθανότερο να αρρωστήσουν. Αυτό εξαρτάται εν μέρει από την ποσότητα της τοξίνης που καταναλώθηκε και από τη γενική κατάσταση της υγείας. Ακόμη και με ασφαλείς πρακτικές χειρισμού των τροφίμων, μπορεί να υπάρχουν σε αυτά μικρές ποσότητες μικροβίων. Το ανοσοποιητικό σύστημα συνήθως αντιμετωπίζει τέτοιες ήπιες λοιμώξεις χωρίς να το αντιληφθούμε. Όταν καταπονηθεί, οι τοξίνες μπορεί να προκαλέσουν πιο έντονη αντίδραση, καθώς ο οργανισμός προσπαθεί να απομακρύνει το μικρόβιο ή την τοξίνη.

Ο κίνδυνος να αρρωστήσει κάποιος ή να εμφανίσει σοβαρότερη αντίδραση είναι μεγαλύτερος όταν το ανοσοποιητικό σύστημα είναι πιο αδύναμο. Η ηλικία μπορεί να επηρεάσει την άμυνα του οργανισμού: στα παιδιά κάτω των 5 ετών το ανοσοποιητικό δεν έχει ακόμη ωριμάσει, ενώ μετά τα 65 η λειτουργία του αρχίζει να φθίνει.

Επιπλοκές της τροφικής δηλητηρίασης

Οι επιπλοκές είναι σπάνιες, αλλά μπορεί να είναι σοβαρές και, κάποιες φορές, θανατηφόρες. Η συχνότερη είναι η σοβαρή αφυδάτωση. Οι συχνοί έμετοι και η διάρροια προκαλούν μεγάλη απώλεια νερού και ηλεκτρολυτών, ενώ μπορεί να είναι δύσκολο να αναπληρωθούν τα υγρά που χάνονται. Ορισμένες λοιμώξεις που μεταδίδονται μέσω τροφίμων μπορούν επίσης να προκαλέσουν και άλλες επιπλοκές.

Διάγνωση

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός μπορεί να υποψιαστεί τροφική δηλητηρίαση με βάση τα συμπτώματα και να ρωτήσει τι έχει καταναλώσει πρόσφατα ο ασθενής, ώστε να προσπαθήσει να εντοπίσει την πηγή της τοξίνης. Αν υπάρχουν συγκεκριμένα συμπτώματα, μπορεί να χρειαστεί έλεγχος για ορισμένα παράσιτα ή βακτήρια. Ο γιατρός ενδέχεται να ζητήσει δείγμα κοπράνων ή εξέταση αίματος. Συχνά, όμως, δεν είναι απαραίτητο να προσδιοριστεί το είδος του μικροβίου.

Αντιμετώπιση της τροφικής δηλητηρίασης

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η τροφική δηλητηρίαση αντιμετωπίζεται στο σπίτι. Το σημαντικότερο είναι να διατηρείται η ενυδάτωση, ώστε να υποστηριχθεί ο οργανισμός όσο αναρρώνει. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί διάλυμα ενυδάτωσης, όπως το Pedialyte™, το οποίο βοηθά στην αναπλήρωση των ηλεκτρολυτών και στην πρόληψη της αφυδάτωσης. Αν εσείς ή το παιδί σας εμφανίσετε σημάδια αφυδάτωσης, μπορεί να χρειαστούν ενδοφλέβια υγρά στο νοσοκομείο.

Ορισμένες λοιμώξεις μπορεί να χρειάζονται αντιβιοτικά ή αντιπαρασιτικά φάρμακα. Ο γιατρός μπορεί να κρίνει αν πρόκειται για τέτοια περίπτωση. Τις περισσότερες φορές, τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να επιδεινώσουν την τροφική δηλητηρίαση.

Οι γιατροί δεν συνταγογραφούν φάρμακα που σταματούν τη διάρροια όταν αυτή οφείλεται σε τροφική δηλητηρίαση, επειδή μπορεί να παρατείνουν τη διάρκειά της. Ένα μη συνταγογραφούμενο σκεύασμα με υποσαλικυλικό βισμούθιο, όπως το Pepto-Bismol®, μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων.

Επικοινωνήστε με γιατρό αν είστε έγκυος ή θηλάζετε και έχετε τροφική δηλητηρίαση. Ζητήστε επίσης ιατρική συμβουλή αν φροντίζετε παιδί κάτω των 5 ετών ή άτομο άνω των 65 που δυσκολεύεται να κρατήσει τα υγρά. Οι ηλικιακές αυτές ομάδες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο αφυδάτωσης. Χρειάζεται επικοινωνία με γιατρό και αν εσείς ή το παιδί σας εμφανίσετε ασυνήθιστα συμπτώματα, όπως επίμονο υψηλό πυρετό πάνω από 38,9°C.

Πορεία και πρόγνωση

Οι περισσότεροι αναρρώνουν μέσα σε λίγες ημέρες χωρίς θεραπεία. Αν, όμως, εσείς ή κάποιο άτομο που φροντίζετε εμφανίσετε ασυνήθιστα σοβαρή αντίδραση, μπορεί να χρειαστεί ιατρική βοήθεια. Η συχνότερη αιτία είναι η αφυδάτωση, ιδιαίτερα σε παιδιά κάτω των 5 ετών, άτομα άνω των 65, εγκύους και ανθρώπους με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Πρόληψη της τροφικής δηλητηρίασης

Οι ασφαλείς πρακτικές χειρισμού των τροφίμων είναι ο σημαντικότερος τρόπος πρόληψης. Όσοι συλλέγουν, χειρίζονται και προετοιμάζουν τρόφιμα χρειάζεται να είναι προσεκτικοί με τους κινδύνους σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.

Η τροφική δηλητηρίαση συνήθως υποχωρεί μέσα σε μία ή δύο ημέρες. Όσο διαρκούν τα συμπτώματα, είναι σημαντικό να αναπληρώνονται τα υγρά και να δίνεται χρόνος στον οργανισμό να αναρρώσει. Αν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται ή επιδεινώνονται, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας.

Οι αποφάσεις για την αντιμετώπιση και τη χρήση φαρμάκων πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.