Καρκίνος παχέος εντέρου: Πότε ξεκινά ο προσυμπτωματικός έλεγχος και ποιες εξετάσεις περιλαμβάνει

Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του παχέος εντέρου μπορεί να βοηθήσει τον γιατρό να εντοπίσει και να αφαιρέσει πολύποδες πριν εξελιχθούν σε καρκίνο ή να διαγνώσει τη νόσο σε πρώιμο στάδιο, όταν αντιμετωπίζεται πιο αποτελεσματικά.

Πρόκειται για εξετάσεις που γίνονται όταν δεν υπάρχουν συμπτώματα. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου ξεκινά στο κόλον ή στο ορθό, τα οποία αποτελούν το παχύ έντερο. Συχνά αρχίζει ως πολύποδας, δηλαδή ανάπτυξη ιστού στην εσωτερική επιφάνεια του κόλου ή του ορθού. Οι περισσότεροι πολύποδες δεν είναι καρκινικοί, αλλά ορισμένοι τύποι μπορεί να εξελιχθούν σε καρκίνο με την πάροδο του χρόνου.

Στα αρχικά στάδια, όταν η νόσος είναι πιο εύκολα αντιμετωπίσιμη, μπορεί να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Γι’ αυτό ο προσυμπτωματικός έλεγχος είναι σημαντικός.

«Τα οφέλη του ελέγχου είναι ότι εντοπίζονται οι πολύποδες πριν γίνουν καρκίνος και ο καρκίνος σε πρώιμο στάδιο», δήλωσε η Rachel Issaka, MD, MAS, διευθύντρια του Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου για τον Καρκίνο του Παχέος Εντέρου του Fred Hutch Cancer Center στο Σιάτλ.

«Γνωρίζουμε ότι όταν εντοπίζεται έγκαιρα, ο καρκίνος του παχέος εντέρου έχει υψηλό ποσοστό επιβίωσης. Περισσότερο από το 90% των ανθρώπων που διαγιγνώσκονται σε πρώιμο στάδιο είναι εν ζωή πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση», ανέφερε.

Πότε συνιστάται να ξεκινά ο έλεγχος

Οι επικαιροποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες του 2021 του Αμερικανικού Κολεγίου Γαστρεντερολογίας (ACG) προτείνουν ο έλεγχος να ξεκινά στην ηλικία των 45 ετών για άτομα με μέσο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου.

Πρόκειται για αλλαγή σε σχέση με παλαιότερες οδηγίες, οι οποίες συνιστούσαν την έναρξη του ελέγχου στα 45 για τους περισσότερους μαύρους Αμερικανούς και στα 50 για τους περισσότερους άλλους ενήλικες.

Η Αμερικανική Ομάδα Προληπτικών Υπηρεσιών (USPSTF) και η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία (ACS) συνιστούν επίσης να ξεκινά ο έλεγχος στα 45 έτη για άτομα με μέσο κίνδυνο.

Ο γιατρός μπορεί να προτείνει να αρχίσετε νωρίτερα από τα 45 αν έχετε παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο, όπως:

• οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου ή προχωρημένων πολυπόδων
• ορισμένες γενετικές αλλαγές που αυξάνουν τον κίνδυνο
• ορισμένες παθήσεις, όπως φλεγμονώδης νόσος του εντέρου ή πρωτοπαθής σκληρυντική χολαγγειίτιδα

Ποιες εξετάσεις περιλαμβάνει

Το ACG συνιστά έλεγχο ενός ή δύο σταδίων. Ο έλεγχος ενός σταδίου περιλαμβάνει κολονοσκόπηση, κατά την οποία ο γιατρός εξετάζει το εσωτερικό του κόλου και του ορθού.

Ο γιατρός εισάγει από το ορθό έναν λεπτό, εύκαμπτο σωλήνα με φως και κάμερα, που ονομάζεται ενδοσκόπιο, και τον προωθεί σε όλο το μήκος του κόλου. Με αυτό ελέγχει για πολύποδες και άλλες ενδείξεις αλλαγών στους ιστούς. Μπορεί να αφαιρέσει πολύποδες ή να πάρει δείγματα ιστού για να εξεταστούν για καρκινικά κύτταρα.

Ο έλεγχος δύο σταδίων ξεκινά με μία από τις ακόλουθες εξετάσεις:

• Ανοσοχημική εξέταση κοπράνων (FIT): Ο γιατρός, η ομάδα υγείας ή ένας φορέας δημόσιας υγείας δίνει ειδικό κιτ για τη συλλογή δείγματος κοπράνων. Το δείγμα επιστρέφεται στον γιατρό ή στην κλινική ή αποστέλλεται απευθείας σε εργαστήριο. Το εργαστήριο ελέγχει για μικροσκοπικές ποσότητες αίματος στα κόπρανα, οι οποίες μπορεί να αποτελούν ένδειξη καρκίνου.
• Άλλες εξετάσεις κοπράνων: Αντί για FIT, το εργαστήριο μπορεί να χρησιμοποιήσει άλλες εξετάσεις, όπως την πολυπαραγοντική εξέταση DNA κοπράνων (mtsDNA), για να αναζητήσει βιοδείκτες καρκίνου.
• Εύκαμπτη σιγμοειδοσκόπηση: Ο γιατρός εισάγει ενδοσκόπιο από το ορθό για να εξετάσει το ορθό και το κατώτερο τμήμα του κόλου.
• Αξονική κολονογραφία: Ειδικός απεικονιστικών εξετάσεων χρησιμοποιεί αξονική τομογραφία για να δημιουργήσει εικόνες από το εσωτερικό του κόλου, τις οποίες εξετάζει ο γιατρός.
• Ενδοσκόπηση με κάψουλα παχέος εντέρου: Καταπίνετε μια μικρή κάψουλα με ασύρματη κάμερα, η οποία καταγράφει εικόνες από το εσωτερικό του πεπτικού συστήματος. Ο γιατρός εξετάζει τις εικόνες για ενδείξεις καρκίνου.

Αν κάποια από αυτές τις εξετάσεις δείξει ενδείξεις καρκίνου του παχέος εντέρου, το δεύτερο στάδιο είναι η κολονοσκόπηση. Το ACG προτείνει τη FIT ως αρχική εξέταση στον έλεγχο δύο σταδίων, αλλά ο γιατρός μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επιλέξει κάποια από τις άλλες εξετάσεις.

Υπάρχει επίσης εξέταση αίματος για τον προσυμπτωματικό έλεγχο, αλλά το ACG δεν τη συνιστά. Συζητήστε με τον γιατρό σας τα πιθανά οφέλη και τους κινδύνους των διαφορετικών εξετάσεων.

Κάθε πότε χρειάζεται επανάληψη

Οι οδηγίες του ACG του 2021 συνιστούν:

• εξέταση FIT κάθε χρόνο
• κολονοσκόπηση κάθε 10 χρόνια

Ο γιατρός μπορεί να προτείνει συχνότερο ή αραιότερο έλεγχο, ανάλογα με τους παράγοντες κινδύνου και το είδος της εξέτασης που χρησιμοποιείται, όπως η πολυπαραγοντική εξέταση DNA κοπράνων ή η εύκαμπτη σιγμοειδοσκόπηση. Συζητήστε μαζί του πόσο συχνά χρειάζεται να ελέγχεστε.

Σε ποια ηλικία μπορεί να σταματήσει ο έλεγχος

Για άτομα με μέσο κίνδυνο, οι οδηγίες του ACG του 2021 συνιστούν τακτικό έλεγχο έως την ηλικία των 75 ετών. Μετά τα 75, για ορισμένους ανθρώπους οι πιθανοί κίνδυνοι μπορεί να υπερτερούν των οφελών. Ο γιατρός μπορεί να σας βοηθήσει να σταθμίσετε τα δεδομένα και να αποφασίσετε αν θα σταματήσετε ή θα συνεχίσετε τον έλεγχο.

Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου

Σύμφωνα με τις οδηγίες του ACG του 2021, ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι ο τρίτος συχνότερος τύπος καρκίνου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Περίπου ένας στους 24 άνδρες και μία στις 26 γυναίκες στις ΗΠΑ θα εμφανίσουν τη νόσο κάποια στιγμή στη ζωή τους. Ο ατομικός κίνδυνος μπορεί να είναι μεγαλύτερος ή μικρότερος, ανάλογα με τους παράγοντες κινδύνου.

Συνολικά, οι διαγνώσεις και οι θάνατοι από καρκίνο του παχέος εντέρου μειώθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, πιθανότατα λόγω αλλαγών στους παράγοντες κινδύνου, καλύτερου προσυμπτωματικού ελέγχου και βελτιωμένων θεραπειών. Οι περισσότερες από αυτές τις βελτιώσεις έχουν καταγραφεί σε μεγαλύτερους ενήλικες.

«Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, παρατηρούμε σχετική αύξηση του καρκίνου του κόλου σε άτομα κάτω των 50 ετών», δήλωσε η Issaka. Σύμφωνα με την ACS, οι διαγνώσεις καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 αυξήθηκαν κατά 2,4% ετησίως από το 2012 έως το 2021. Οι θάνατοι από τη νόσο σε άτομα κάτω των 55 ετών αυξάνονται κατά περίπου 1% ετησίως από τα μέσα της δεκαετίας του 2000.

Παράγοντες κινδύνου

Ορισμένοι παράγοντες μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου. Ανάλογα με αυτούς, ο γιατρός μπορεί να συστήσει να ξεκινήσετε τον έλεγχο νωρίτερα ή να επαναλαμβάνετε τις εξετάσεις συχνότερα.

Οικογενειακό ιστορικό και κληρονομικές γενετικές παθήσεις

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος αν στενός συγγενής σας είχε καρκίνο του παχέος εντέρου ή προχωρημένο πολύποδα, δηλαδή πολύποδα που βρίσκεται κοντά στο να εξελιχθεί σε καρκίνο. Ενημερώστε τον γιατρό σας αν κάποιος βιολογικός συγγενής σας έχει διαγνωστεί με καρκίνο ή προχωρημένο πολύποδα.

Ενημερώστε τον επίσης αν υπάρχει στην οικογένεια γνωστή γενετική πάθηση που αυξάνει τον κίνδυνο, όπως η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση (FAP) ή ο κληρονομικός μη πολυποδιασικός καρκίνος του παχέος εντέρου (σύνδρομο Lynch).

Ο γιατρός θα λάβει υπόψη πόσοι συγγενείς έχουν ιστορικό, πόσο χρονών ήταν όταν διαγνώστηκαν και πόσο στενή είναι η συγγένειά τους μαζί σας. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συστήσει:

• έναρξη του ελέγχου νωρίτερα από το συνηθισμένο, είτε στα 40 είτε 10 χρόνια πριν από την ηλικία στην οποία διαγνώστηκε ο νεότερος συγγενής
• συχνότερη κολονοσκόπηση, για παράδειγμα κάθε πέντε χρόνια
• γενετικές εξετάσεις για να διαπιστωθεί αν έχετε συγκεκριμένες γενετικές παθήσεις

Συζητήστε με τον γιατρό σας πώς το οικογενειακό ιστορικό ή οι γενετικές παθήσεις μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο και τις συστάσεις για τον έλεγχο.

Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου

Ο κίνδυνος είναι αυξημένος αν έχετε φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, όπως νόσο του Crohn ή ελκώδη κολίτιδα. Κλινική ανασκόπηση του 2021 από την Αμερικανική Γαστρεντερολογική Εταιρεία (AGA) συνιστά να ξεκινά ο έλεγχος με κολονοσκόπηση 8 έως 10 χρόνια μετά τη διάγνωση της φλεγμονώδους νόσου του εντέρου.

Στη συνέχεια, προτείνεται επανάληψη της κολονοσκόπησης κάθε 1 έως 5 χρόνια, ανάλογα με την έκταση της φλεγμονής και την παρουσία άλλων παραγόντων κινδύνου.

Πρωτοπαθής σκληρυντική χολαγγειίτιδα

Η πρωτοπαθής σκληρυντική χολαγγειίτιδα (PSC) είναι χρόνια πάθηση του ήπατος που προκαλεί φλεγμονή και ουλές στους χοληφόρους πόρους και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου.

Η κλινική ανασκόπηση του AGA του 2021 συνιστά κολονοσκόπηση μόλις διαγνωστεί η PSC και επανάληψή της κάθε 1 έως 5 χρόνια, ανάλογα με τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου.

Άλλοι παράγοντες κινδύνου

Άλλοι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου είναι:

• η φυλή ή η εθνική καταγωγή
• η ηλικία των 50 ετών και άνω
• το υπερβάλλον βάρος ή η παχυσαρκία
• η χαμηλή σωματική δραστηριότητα
• διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες, φρούτα και λαχανικά
• διατροφή με πολλά λιπαρά ή επεξεργασμένα κρέατα
• η κατανάλωση αλκοόλ
• η χρήση καπνού

Σύμφωνα με την ACS, οι Αμερικανοί Ινδιάνοι και οι ιθαγενείς της Αλάσκας έχουν τα υψηλότερα ποσοστά καρκίνου του παχέος εντέρου στις ΗΠΑ, και ακολουθούν οι Αφροαμερικανοί άνδρες και γυναίκες. Οι Εβραίοι με καταγωγή από την Ανατολική Ευρώπη (Ασκενάζι) έχουν έναν από τους υψηλότερους κινδύνους για τη νόσο παγκοσμίως.

Ο γιατρός μπορεί να προτείνει αλλαγές στον τρόπο ζωής για να αντιμετωπίσετε ορισμένους από αυτούς τους παράγοντες, όπως:

• περισσότερη σωματική άσκηση
• λιγότερα κορεσμένα λιπαρά ή επεξεργασμένα τρόφιμα
• περισσότερα φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια ή άπαχες πρωτεΐνες
• προσαρμογή των θερμίδων που προσλαμβάνετε ή καταναλώνετε
• προσπάθεια διακοπής του καπνίσματος ή άλλων προϊόντων καπνού
• περιορισμός ή αποφυγή του αλκοόλ

Αν δυσκολεύεστε να κάνετε τις αλλαγές που σας προτάθηκαν, ενημερώστε τον γιατρό σας. Μπορεί να σας δώσει συμβουλές και πληροφορίες ή να σας παραπέμψει σε ειδικό, όπως διαιτολόγο ή σύμβουλο διακοπής καπνίσματος.

Τι να συζητήσετε με τον γιατρό σας

Είναι χρήσιμο να αρχίσετε να συζητάτε για τους προληπτικούς ελέγχους υγείας από νωρίς, σημείωσε η Issaka.

«Σκέφτομαι τον 18χρονο που περνά από την παιδιατρική φροντίδα σε γιατρό ενηλίκων. Είναι μια εξαιρετική στιγμή για να μιλήσουμε για τις εξετάσεις που συνιστώνται στα 20, στα 30, στα 40 και στα 50», εξήγησε.

Ο γιατρός μπορεί να σας βοηθήσει να μάθετε πότε πρέπει να ξεκινήσετε τον έλεγχο για καρκίνο του παχέος εντέρου, καθώς και για άλλες παθήσεις, όπως καρδιοπάθειες, διαβήτη και άλλους τύπους καρκίνου.

«Πολλοί ασθενείς μού λένε ότι ο έλεγχος μοιάζει δύσκολος, αλλά όταν χωριστεί σε βήματα, γίνεται πολύ πιο διαχειρίσιμος», είπε η Issaka. «Ως μέλη μιας ομάδας υγειονομικής περίθαλψης, είμαστε εδώ για να στηρίξουμε τους ασθενείς σε αυτή τη διαδικασία. Μη διστάζετε να κάνετε ερωτήσεις, είτε χρειάζεστε βοήθεια με πληροφορίες και πόρους είτε θέλετε να μάθετε για εναλλακτικές επιλογές».

Μπορείτε να ρωτήσετε τον γιατρό σας:

• Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του παχέος εντέρου;
• Πώς μπορώ να περιορίσω τον κίνδυνό μου;
• Πότε πρέπει να ξεκινήσω τον έλεγχο;
• Ποια εξέταση συνιστάται για εμένα;
• Ποια είναι τα οφέλη και οι κίνδυνοι των διαφορετικών εξετάσεων;
• Τι περιλαμβάνει η εξέταση και πώς πρέπει να προετοιμαστώ;
• Πότε θα είναι διαθέσιμα τα αποτελέσματα;
• Θα επικοινωνήσετε μαζί μου για να μου τα γνωστοποιήσετε;
• Τι σημαίνει ένα θετικό αποτέλεσμα;
• Πότε πρέπει να επαναλάβω την εξέταση;
• Υπάρχει κάποιος από το προσωπικό που μπορεί να με ενημερώσει για το κόστος και για το αν καλύπτεται από την ασφάλιση υγείας μου;

Ενημερώστε τον γιατρό αν δεν καταλαβαίνετε κάποια πληροφορία ή αν έχετε ανησυχίες σχετικά με τις συστάσεις του. «Θέλουμε οι ασθενείς να συζητούν μαζί μας, ώστε να εντοπίζουμε τα εμπόδια και να διασφαλίζουμε ότι λαμβάνουν τη φροντίδα που χρειάζονται», ανέφερε η Issaka.

Γιατί είναι σημαντικός ο προσυμπτωματικός έλεγχος

Ο έλεγχος μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό και την αφαίρεση προκαρκινικών πολυπόδων πριν εξελιχθούν σε καρκίνο. Μπορεί επίσης να συμβάλει στην έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου, αν εμφανιστεί. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία βελτιώνουν την έκβαση, μεταξύ άλλων και τα ποσοστά επιβίωσης.

Οι ισχύουσες οδηγίες προτείνουν στα άτομα με μέσο κίνδυνο να ξεκινούν τον έλεγχο στην ηλικία των 45 ετών και να τον επαναλαμβάνουν σε τακτά χρονικά διαστήματα. Αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου, ο γιατρός μπορεί να συστήσει νωρίτερη έναρξη ή συχνότερες εξετάσεις. Μπορεί επίσης να σας ενημερώσει για τις διαθέσιμες εξετάσεις, τα πιθανά οφέλη και τους κινδύνους τους, καθώς και για αλλαγές στον τρόπο ζωής που ενδέχεται να μειώσουν τον κίνδυνο. Οι αποφάσεις για το πότε και πώς θα γίνει ο έλεγχος λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.