Τεστοστερόνη στην εμμηνόπαυση: τι δείχνουν τα στοιχεία για τα οφέλη και τους κινδύνους

Η τεστοστερόνη μπορεί να χορηγηθεί σε ορισμένες γυναίκες στην εμμηνόπαυση για τη χαμηλή σεξουαλική επιθυμία, όμως τα στοιχεία για ευρύτερα οφέλη είναι περιορισμένα. Πρόσφατη έρευνα συνέδεσε τη λήψη της με αυξημένο κίνδυνο καρδιακής νόσου, ενώ η μακροχρόνια επίδρασή της στην καρδιαγγειακή υγεία παραμένει ασαφής.

Πριν από δέκα χρόνια, ελάχιστες γυναίκες ζητούσαν από τον γιατρό τους τεστοστερόνη, μια ορμόνη που συνδέεται συνήθως με τους άνδρες. Σήμερα, όλο και περισσότερες ενδιαφέρονται για τη θεραπεία με τζελ που εφαρμόζεται στο δέρμα, έχοντας διαβάσει ότι μπορεί να βοηθήσει σε συμπτώματα όπως η πεσμένη διάθεση, η νοητική θολούρα και η μειωμένη σεξουαλική επιθυμία.

Δημόσια πρόσωπα όπως η Davina McCall και η Kate Winslet έχουν μιλήσει θετικά για τη χρήση της ορμόνης στην εμμηνόπαυση. Ωστόσο, τα προσωπικά βιώματα δεν αποτελούν από μόνα τους απόδειξη αποτελεσματικότητας ή ασφάλειας. Μελέτες δείχνουν ότι στη δεκαετία που προηγήθηκε αυξήθηκε κατά 15 φορές η ζήτηση για τεστοστερόνη μεταξύ γυναικών στην εμμηνόπαυση στην Αγγλία.

Τι έδειξαν οι πρόσφατες μελέτες

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ερευνητές στις ΗΠΑ παρουσίασαν ευρήματα σύμφωνα με τα οποία οι γυναίκες που λαμβάνουν τεστοστερόνη είχαν περίπου οκτώ φορές περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρδιακή νόσο σε σύγκριση με όσες λάμβαναν την παραδοσιακή ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (HRT), που συνήθως συνδυάζει οιστρογόνα και προγεστερόνη. Η αυξημένη πιθανότητα καταγράφηκε ακόμη και με σχετικά χαμηλές δόσεις.

Τα ευρήματα προέρχονται από ερευνητές του Drexel University College of Medicine. Καθώς τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η κύρια αιτία θανάτου στις γυναίκες, χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση. Η συσχέτιση που αναφέρθηκε δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η τεστοστερόνη προκαλεί καρδιακή νόσο.

Μια άλλη μελέτη, που δημοσιεύτηκε την προηγούμενη εβδομάδα στο British Medical Journal, εξέτασε 244 γυναίκες και κατέληξε ότι τα στοιχεία είναι «ανεπαρκή» για να υποστηρίξουν πως η τεστοστερόνη βοηθά στη νοητική θολούρα, ένα σύμπτωμα για το οποίο συχνά προωθείται.

Η Davina McCall, 58 ετών, έχει μιλήσει για τα οφέλη του τζελ τεστοστερόνης. «Δεν αφορά μόνο τη σεξουαλική επιθυμία. Δεν παίρνω επιπλέον τεστοστερόνη, απλώς επαναφέρω τα επίπεδά μου εκεί όπου θα έπρεπε να είναι», δήλωσε. Η Kate Winslet, 51 ετών, έχει επίσης υποστηρίξει τη θεραπεία, λέγοντας στο podcast Failing with Friends: «Όταν έχει χαθεί, πρέπει να την αντικαταστήσεις· αυτό μπορεί να γίνει και θα νιώσεις ξανά σέξι».

Πότε χορηγείται τεστοστερόνη στην εμμηνόπαυση

Οι γυναίκες παράγουν τεστοστερόνη σε μικρότερες ποσότητες από τους άνδρες, στις ωοθήκες και στα επινεφρίδια. Η ορμόνη συμβάλλει στη σεξουαλική επιθυμία, ενισχύοντας τη ντοπαμίνη, η οποία συνδέεται με την ευχαρίστηση, τη λήψη αποφάσεων, τη διάθεση και τη συγκέντρωση.

Τα επίπεδα τεστοστερόνης συνήθως κορυφώνονται στα μέσα προς τα τέλη της δεκαετίας των 20 και στη συνέχεια μειώνονται σταδιακά με την ηλικία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες χρειάζονται θεραπεία.

Οι ισχύουσες βρετανικές κατευθυντήριες οδηγίες προβλέπουν τη χορήγηση τεστοστερόνης σε μορφή τζελ ή κρέμας για τη χαμηλή σεξουαλική επιθυμία, όταν αυτή επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής και συνήθως αφού έχει δοκιμαστεί η τυπική HRT. Δεν προορίζεται για την αντιμετώπιση της νοητικής θολούρας, της χαμηλής διάθεσης, της κόπωσης ή της δυσκολίας συγκέντρωσης, ούτε συνιστάται ως αρχική θεραπεία για την εμμηνόπαυση.

Τα στοιχεία για αυτά τα ευρύτερα οφέλη παραμένουν αδύναμα: οι ισχυρισμοί ότι η τεστοστερόνη βελτιώνει τη νοητική θολούρα, την ενέργεια, τη γνωστική λειτουργία ή τη διάθεση δεν έχουν επιβεβαιωθεί πειστικά σε κλινικές δοκιμές. Σε μελέτες που διαπίστωσαν όφελος, η ανακούφιση από τα συμπτώματα αφορούσε μικρό αριθμό γυναικών, περίπου μία στις δέκα.

Οι πιθανοί κίνδυνοι και οι παρενέργειες

Οι μακροχρόνιες επιδράσεις της τεστοστερόνης στην καρδιαγγειακή υγεία των γυναικών δεν είναι ξεκάθαρες. Οι ειδικοί ανησυχούν ότι μπορεί να αυξήσει την «κακή» χοληστερόλη και την αρτηριακή πίεση, δύο σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για έμφραγμα και εγκεφαλικό. Είναι ήδη γνωστό ότι η υπερβολική έκθεση των ανδρών στην τεστοστερόνη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιακών και νεφρικών προβλημάτων. Το ερώτημα είναι αν παρόμοιοι κίνδυνοι μπορεί να αφορούν και γυναίκες που λαμβάνουν την ορμόνη χωρίς να τη χρειάζονται ή σε μεγαλύτερη δόση από την προβλεπόμενη.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, πριν από τη χορήγηση τεστοστερόνης στο πλαίσιο του NHS, γίνεται εξέταση αίματος ώστε να ελεγχθούν τα επίπεδα της ορμόνης. Ωστόσο, πολλές γυναίκες την προμηθεύονται ιδιωτικά, σε κλινικές με λιγότερο αυστηρή εποπτεία. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις ιδιωτικής συνταγογράφησης χωρίς να έχει προηγηθεί δοκιμή HRT, κάτι που αντίκειται στις κατευθυντήριες οδηγίες.

Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν υπάρχουν προϊόντα τεστοστερόνης εγκεκριμένα ειδικά για γυναίκες. Συνήθως χορηγούνται μικρές ποσότητες σκευασμάτων σχεδιασμένων για άνδρες, περίπου το ένα όγδοο ενός φακέλου ή γύρω στα 5 mg ανά δόση. Αυτό δυσκολεύει την ακριβή δοσολογία και αυξάνει τον κίνδυνο λήψης μεγαλύτερης ποσότητας από την προβλεπόμενη.

Η προσοχή είναι ιδιαίτερα σημαντική για γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, το οποίο αναφέρεται επίσης ως πολυενδοκρινικό μεταβολικό σύνδρομο των ωοθηκών (PMOS). Μπορεί ήδη να έχουν ελαφρώς αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης και μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιακής νόσου.

Τα υπερβολικά υψηλά επίπεδα τεστοστερόνης μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες, όπως:

• Αραίωση ή απώλεια μαλλιών, καθώς η τεστοστερόνη μπορεί να οδηγήσει το δέρμα σε χαρακτηριστικά που συνδέονται περισσότερο με τους άνδρες, όπως η υποχώρηση της γραμμής των μαλλιών.
• Επώδυνη ακμή στο πρόσωπο, στο στήθος και στην πλάτη, λόγω της διέγερσης των σμηγματογόνων αδένων και της απόφραξης των πόρων.
• Βάθυνση της φωνής, καθώς μπορεί να παχύνουν οι φωνητικές χορδές. Σε αντίθεση με ορισμένες άλλες παρενέργειες, αυτή η αλλαγή μπορεί να είναι μόνιμη, ακόμη και μετά τη διακοπή της θεραπείας.

Εναλλακτικές για τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης

Οι γυναίκες που λαμβάνουν τεστοστερόνη με κατάλληλη ιατρική συνταγή δεν θα πρέπει να διακόψουν τη θεραπεία χωρίς να ζητήσουν συμβουλή. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν τους πιθανούς κινδύνους και να υποβάλλονται στους απαραίτητους ελέγχους.

Για πολλές γυναίκες, η τυπική HRT αρκεί για να ανακουφίσει συμπτώματα της περιεμμηνόπαυσης και της εμμηνόπαυσης, όπως εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, προβλήματα ύπνου, άγχος, χαμηλή διάθεση και κολπική ξηρότητα.

Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι συνήθειες όπως ο επαρκής ύπνος, η αποφυγή καφεΐνης και αλκοόλ και η τακτική άσκηση μπορεί να βοηθήσουν στην ανακούφιση συμπτωμάτων και στην ενίσχυση των επιπέδων τεστοστερόνης και της σεξουαλικής επιθυμίας. Μελέτη του 2023, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Andrology, συνέδεσε τον ύπνο λιγότερο από έξι ώρες ή περισσότερο από εννέα ώρες με χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης. Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι η αποφυγή καφεΐνης και αλκοόλ και η τακτική άσκηση μπορεί να βοηθήσουν μέσα σε μόλις δύο μήνες.

Οι επιδράσεις της τεστοστερόνης συνήθως υποχωρούν μετά τη διακοπή της θεραπείας. Ωστόσο, το αν πρέπει να ξεκινήσει ή να διακοπεί η αγωγή είναι απόφαση που πρέπει να λαμβάνεται σε συνεννόηση με τον γιατρό.