Πρησμένα δάχτυλα και χέρια: Πότε είναι αθώα και ποια σημάδια χρειάζονται έλεγχο

Τα πρησμένα χέρια και πόδια είναι συχνά, ιδίως όταν επικρατεί έντονο κρύο ή ζέστη, και τις περισσότερες φορές δεν υποδηλώνουν σοβαρό πρόβλημα. Ωστόσο, το πρήξιμο που επιμένει ή συνοδεύεται από δύσπνοια, μειωμένη ούρηση ή πόνο και ερυθρότητα στο ένα πόδι χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Οι εικόνες του βασιλιά Καρόλου και της βασίλισσας Καμίλα να συναντούν διπλωματικές αντιπροσωπείες στην εννιαήμερη περιοδεία τους στην Καραϊβική έφεραν ξανά στο προσκήνιο τα πρησμένα δάχτυλα του μονάρχη. Οι αποκαλούμενες «δάχτυλα σαν λουκάνικα» έχουν γίνει θέμα συζήτησης στο διαδίκτυο από την άνοδό του στον θρόνο, το 2022. Σε ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε τον Δεκέμβριο του 2023, ο ίδιος χαρακτήρισε τα χέρια του «σαν λουκάνικα».

Η δρ Στέφανι ντε Τζόρτζιο, γενική γιατρός με έδρα το Κεντ, λέει ότι οι ασθενείς συχνά ανησυχούν για πρησμένα χέρια και πόδια, ιδίως σε περιόδους ακραίου ψύχους ή ζέστης.

«Οι ασθενείς έρχονται απορημένοι και λίγο ανήσυχοι. Περιγράφουν πρησμένους αστραγάλους, δαχτυλίδια που δεν βγαίνουν από τα δάχτυλα ή πόδια που φαίνεται να έχουν πρηστεί μέχρι το τέλος της ημέρας. Συχνά πιστεύουν ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει. Ευτυχώς, τις περισσότερες φορές δεν ισχύει κάτι τέτοιο», αναφέρει. «Ωστόσο, έχει πραγματική σημασία να γνωρίζουμε τη διαφορά και πότε πρέπει να ζητήσουμε βοήθεια».

Πώς επηρεάζει το κρύο το πρήξιμο στα άκρα

Όταν πέφτει η θερμοκρασία, τα αιμοφόρα αγγεία στα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών, καθώς και στα χέρια και τα πόδια, στενεύουν ώστε να περιοριστεί η απώλεια θερμότητας και να διατηρηθεί ζεστός ο κορμός. Όταν το σώμα ζεσταθεί ξανά, τα αγγεία διαστέλλονται γρήγορα. Η αυξημένη ροή αίματος προς τα άκρα μπορεί να τα κάνει να φαίνονται πρησμένα.

Η αντίδραση αυτή μπορεί να είναι πιο έντονη σε άτομα με φαινόμενο Ρεϊνό, στα οποία τα αγγεία στενεύουν υπερβολικά ως απόκριση στο κρύο. Όταν επανέρχεται η ροή του αίματος, μπορεί να εμφανιστεί σημαντικό πρήξιμο.

Το κρύο επηρεάζει επίσης την κίνηση των υγρών ανάμεσα στα αιμοφόρα αγγεία και τους ιστούς, ιδιαίτερα στους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους, με αποτέλεσμα να συσσωρεύονται υγρά στα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών.

Μια ακόμη πιθανή αιτία είναι τα χιονίστρια, τα οποία εμφανίζονται περίπου σε έναν στους δέκα Βρετανούς κατά τους ψυχρούς μήνες. Οι άκρες των δαχτύλων πρήζονται και γίνονται ευαίσθητες, κοκκινίζουν ή παίρνουν μωβ απόχρωση και μπορεί να προκαλούν αίσθημα καψίματος. Η ενόχληση μπορεί να διαρκέσει ημέρες ή εβδομάδες μετά την έκθεση στο κρύο. Τα χιονίστρια εμφανίζονται όταν τα αγγεία περιορίζονται υπερβολικά ως αντίδραση στις χαμηλές θερμοκρασίες.

Ορμόνες, ακινησία και βάρος μπορεί να συμβάλλουν

Οι γυναίκες είναι πιο επιρρεπείς στην κατακράτηση υγρών από τους άνδρες, επισημαίνει η δρ ντε Τζόρτζιο. «Η προγεστερόνη ευνοεί την κατακράτηση νερού, γι’ αυτό πολλές γυναίκες παρατηρούν πρησμένους αστραγάλους τις δύο εβδομάδες πριν από την περίοδό τους. Οι γυναίκες στην εμμηνόπαυση μπορεί επίσης να είναι πιο ευάλωτες, καθώς η πτώση των επιπέδων οιστρογόνων διαταράσσει τη ρύθμιση των υγρών από τον οργανισμό».

Η περιορισμένη κινητικότητα αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου. Η κίνηση βοηθά το σώμα να προωθεί το αίμα από τα κάτω άκρα πίσω προς την καρδιά. Έτσι, το πρήξιμο είναι πιθανότερο όταν κάποιος κάθεται για πολλή ώρα, σε αεροπλάνο, σε γραφείο ή σε αναπηρικό αμαξίδιο, χωρίς να κινείται.

Παράγοντας κινδύνου είναι και το αυξημένο σωματικό βάρος: ο επιπλέον ιστός ασκεί μεγαλύτερη πίεση στα αγγεία και οι φλέβες των ποδιών χρειάζεται να δουλεύουν περισσότερο για να επιστρέψει το αίμα στην καρδιά.

Πότε το πρήξιμο χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση

Για τους περισσότερους ανθρώπους, το πρήξιμο που σχετίζεται με το κρύο είναι ακίνδυνο. «Αν το πρήξιμο υποχωρεί κατά τη διάρκεια της νύχτας ή όταν ξαπλώνετε, αυτό είναι καθησυχαστικό σημάδι», λέει η δρ ντε Τζόρτζιο.

Ωστόσο, το πρήξιμο στα πόδια μπορεί μερικές φορές να υποδηλώνει πιο σοβαρό πρόβλημα. «Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μία από τις παθήσεις που θα ήθελα να αποκλείσω, επειδή όταν η καρδιά δεν αντλεί αποτελεσματικά, τα υγρά μπορεί να επιστρέψουν προς τα πίσω και να συσσωρευτούν στα χέρια και τα πόδια».

«Τα προβλήματα στα νεφρά μπορούν επίσης να προκαλέσουν κατακράτηση υγρών, καθώς οι νεφροί δεν μπορούν πλέον να φιλτράρουν αποτελεσματικά την περίσσεια νατρίου και νερού από το αίμα. Έτσι, τα υγρά συσσωρεύονται και διαρρέουν στους γύρω ιστούς».

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρήξιμο λόγω νεφρικού προβλήματος εμφανίζεται συνήθως στα πόδια, στους αστραγάλους και στα πέλματα, εξαιτίας της βαρύτητας, αλλά και γύρω από τα μάτια. Δεν υποχωρεί μέσα στη νύχτα και τείνει να επιμένει.

Η δρ ντε Τζόρτζιο συνιστά να ζητήσετε ιατρική βοήθεια αν το πρήξιμο δεν υποχωρεί ή επιδεινώνεται, αν έχετε δύσπνοια —ιδίως κατά την προσπάθεια ή όταν ξαπλώνετε—, αν παράγετε πολύ λιγότερα ούρα από το συνηθισμένο ή αν έχει πρηστεί μόνο το ένα πόδι.

«Το πρήξιμο στο ένα πόδι, ιδίως αν είναι κόκκινο, ζεστό στην αφή ή πονάει, μπορεί να υποδηλώνει εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση ή θρόμβο και χρειάζεται άμεση αξιολόγηση».

Τι μπορεί να βοηθήσει άμεσα

Όταν το πρήξιμο που σχετίζεται με τη θερμοκρασία αφορά τα πόδια, μπορεί να βοηθήσει η ανύψωσή τους. «Ξαπλώστε και στηρίξτε τα πόδια σας ψηλότερα από το επίπεδο της καρδιάς, ώστε η βαρύτητα να λειτουργήσει αντίστροφα».

Σημαντική είναι και η επαρκής ενυδάτωση. «Μπορεί να ακούγεται παράδοξο όταν ήδη αισθάνεστε πρησμένοι, αλλά η αφυδάτωση κάνει τον οργανισμό να κατακρατά περισσότερο υγρό ως προστατευτική αντίδραση. Απελευθερώνεται μια ορμόνη που ονομάζεται βαζοπρεσσίνη, γνωστή και ως αντιδιουρητική ορμόνη, η οποία δίνει εντολή στους νεφρούς να σταματήσουν να αποβάλλουν νερό και να το επαναρροφήσουν. Ο οργανισμός ουσιαστικά περνά σε κατάσταση επιβίωσης και συγκρατεί όσα υγρά διαθέτει».

Οι αποφάσεις για την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση του πρηξίματος πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.