Τα φάρμακα για τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) ενδέχεται να ανακουφίζουν ορισμένα συμπτώματα της εγκεφαλικής ομίχλης στην περιεμμηνόπαυση, σύμφωνα με προκαταρκτικά ευρήματα. Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ενθαρρυντικά, αλλά περιορισμένα.
Η εγκεφαλική ομίχλη είναι ένα συχνό σύμπτωμα της περιεμμηνόπαυσης, της περιόδου πριν από την εμμηνόπαυση, κατά την οποία τα επίπεδα των ορμονών μπορεί να παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις. Σύμφωνα με την Menopause Society, το 40% έως 60% των γυναικών αναφέρουν συμπτώματα γνωστικής δυσλειτουργίας σε αυτή τη φάση. Τα συμπτώματα μπορεί να μεταβάλλονται ανάλογα με τις ορμονικές αλλαγές και ενδέχεται να βελτιωθούν μετά την εμμηνόπαυση.
Οι ειδικοί αποκαλούν το φαινόμενο «εκτελεστική δυσλειτουργία της περιεμμηνόπαυσης». «Πρόκειται για μετρήσιμη μείωση των νοητικών δεξιοτήτων που μας επιτρέπουν να σχεδιάζουμε, να συγκεντρωνόμαστε, να κρατάμε πληροφορίες στο μυαλό και να εναλλάσσουμε εργασίες, η οποία εμφανίζεται κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση», λέει η Pallavi Khanna, M.D., καθηγήτρια μαιευτικής και γυναικολογίας στο College of Medicine του University of Tennessee Health Sciences. «Έχει μεγάλη επικάλυψη με τη ΔΕΠΥ: απροσεξία, αποδιοργάνωση και αδύναμη εργαζόμενη μνήμη».
Λόγω αυτής της επικάλυψης, οι επιστήμονες άρχισαν πρόσφατα να διερευνούν αν θεραπείες που χρησιμοποιούνται για τη ΔΕΠΥ θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην εκτελεστική δυσλειτουργία της περιεμμηνόπαυσης. Αν ισχύει αυτό, θα μπορούσε να προσφέρει μια νέα δυνατότητα φροντίδας. «Βλέπουμε συχνά εγκεφαλική ομίχλη στην κλινική πράξη, δεν υπάρχει εγκεκριμένη από τον FDA θεραπεία γι’ αυτήν και η ορμονοθεραπεία έχει ασυνεπή γνωστικά οφέλη», λέει η Dr. Khanna.
Στην πρόσφατη ετήσια συνάντηση της Menopause Society, η Dr. Khanna και οι συν-συγγραφείς της παρουσίασαν ανασκόπηση των διαθέσιμων δεδομένων για τα φάρμακα της ΔΕΠΥ και την εκτελεστική δυσλειτουργία της περιεμμηνόπαυσης. Το συμπέρασμα είναι ότι υπάρχουν «ενθαρρυντικά, αλλά πρώιμα» στοιχεία πως τα φάρμακα μπορεί να ανακουφίζουν ορισμένα συμπτώματα, λέει η Dr. Khanna.
Πώς συνδέεται η εκτελεστική δυσλειτουργία της περιεμμηνόπαυσης με τη ΔΕΠΥ;
Τόσο η ΔΕΠΥ όσο και η εκτελεστική δυσλειτουργία της περιεμμηνόπαυσης έχουν συνδεθεί με αλλαγές στον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου, ο οποίος σχετίζεται με τις εκτελεστικές λειτουργίες. «Ο προμετωπιαίος φλοιός λειτουργεί με ντοπαμίνη και νοραδρεναλίνη και αποδίδει καλύτερα όταν τα επίπεδά τους βρίσκονται στο κατάλληλο εύρος». Η οιστραδιόλη, η ισχυρότερη μορφή οιστρογόνου, βοηθά να διατηρείται η σηματοδότηση της ντοπαμίνης σε αυτό το εύρος. Κατά την περιεμμηνόπαυση, όμως, τα επίπεδα οιστραδιόλης μειώνονται. «Εμφανίζεται το ίδιο μοτίβο που παρατηρείται στη ΔΕΠΥ: δυσκολία στη συγκέντρωση, στη συγκράτηση πληροφοριών και στην οργάνωση», λέει η Dr. Khanna. «Αυτός ο κοινός μηχανισμός είναι ο λόγος για τον οποίο τα φάρμακα της ΔΕΠΥ, που αυξάνουν τη ντοπαμίνη και τη νοραδρεναλίνη, αποτελούν μια λογική επιλογή προς διερεύνηση».
Τι έδειξε η ανασκόπηση;
Τα διαθέσιμα δεδομένα ήταν περιορισμένα: μόλις τρεις μικρές δοκιμές, όλες από την ίδια ερευνητική ομάδα. Ωστόσο, ήταν αρκετά ώστε να υποδείξουν ότι τα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ ενδέχεται να βοηθούν στην αντιμετώπιση ορισμένων συμπτωμάτων της εκτελεστικής δυσλειτουργίας της περιεμμηνόπαυσης. Συγκεκριμένα, η λισδεξαμφεταμίνη (Vyvanse) και η ατομοξετίνη (Strattera) βοήθησαν τις γυναίκες να αισθάνονται ότι λειτουργούσαν καλύτερα, χωρίς όμως να βελτιωθούν οι επιδόσεις τους στις αντικειμενικές δοκιμασίες.
Πώς εξηγείται αυτή η διαφορά; «Οι αντικειμενικές δοκιμασίες μετρούν την επίδοση σε συγκεκριμένες εργασίες, σε ένα ήσυχο εργαστήριο και σε σύντομη συνεδρία. Η εκτελεστική λειτουργία στην καθημερινότητα σημαίνει ότι κάποιος διαχειρίζεται για ώρες τη δουλειά, την οικογένεια και τις διακοπές», λέει η Dr. Khanna. «Οι κλίμακες αυτοαναφοράς καταγράφουν αυτή τη δυσκολία της πραγματικής ζωής, ενώ οι εργαστηριακές δοκιμασίες συχνά όχι. Μια γυναίκα μπορεί να έχει φυσιολογική επίδοση σε ένα τεστ μνήμης και παρ’ όλα αυτά να νιώθει ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί στη δουλειά. Οι δοκιμασίες μπορεί επίσης να είναι πολύ σύντομες ή εύκολες για να εντοπίσουν λεπτές αλλαγές, ενώ οι δοκιμές ήταν μικρές».
Οι ερευνητές βρήκαν επίσης στοιχεία που έδειξαν ότι οι γυναίκες με περισσότερα συμπτώματα ΔΕΠΥ έχουν συνολικά εντονότερα συμπτώματα εμμηνόπαυσης.
Αξίζει να εξεταστεί η φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ;
Η Dr. Khanna προειδοποιεί ότι αυτά τα φάρμακα δεν είναι κατάλληλα για κάθε περίπτωση εγκεφαλικής ομίχλης. Αν μια ασθενής απευθυνόταν σε εκείνη με συμπτώματα εκτελεστικής δυσλειτουργίας της περιεμμηνόπαυσης, πρώτα θα προσπαθούσε να αποκλείσει άλλες αιτίες, όπως προβλήματα ύπνου, και να τις αντιμετωπίσει, αν χρειαζόταν. Θα εξέταζε επίσης το ενδεχόμενο ορμονοθεραπείας, εφόσον η ασθενής είχε και άλλα συμπτώματα περιεμμηνόπαυσης που θα μπορούσαν να βελτιωθούν με αυτήν. «Αν οι γνωστικές ενοχλήσεις επιμένουν μετά από αυτά ή αν ο έλεγχος δείξει συμπτώματα ΔΕΠΥ, θα την παρέπεμπα σε ψυχίατρο για πλήρη αξιολόγηση και απόφαση σχετικά με τη φαρμακευτική αγωγή», λέει.
Οι αποφάσεις για τη διερεύνηση και τη θεραπεία των συμπτωμάτων πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/emminopaysi-mporoyn-ta-farmaka-gia-ti-depy-na-voithisoyn-stin-egkefaliki-omichli/27909
