«Άσε με να προσπαθήσω!» Πώς μεγαλώνουμε παιδιά αυτόνομα και υπεύθυνα

Οι περισσότεροι γονείς έχουμε ακούσει πολλές φορές το «Θα το κάνω μόνος μου!». Αν και κάποιες στιγμές αυτή η φράση μπορεί να δοκιμάζει την υπομονή μας, εκφράζει την επιθυμία του παιδιού να ανακαλύψει τις δυνατότητές του και να γίνει πιο ανεξάρτητο. Η υπευθυνότητα δεν διδάσκεται σαν μάθημα με συμβουλές. Καλλιεργείται σταδιακά μέσα από τις καθημερινές εμπειρίες, τις μικρές επιλογές και τις ευκαιρίες που δίνουμε στα παιδιά να κάνουν πράγματα μόνα τους.

Γιατί έχει αξία να αναλαμβάνουν ευθύνες τα παιδιά;

Η έννοια της υπευθυνότητας δεν περιορίζεται στο να συμμαζεύει ένα παιδί το δωμάτιό του ή να τελειώνει τις υποχρεώσεις του. Πρόκειται για βασική δεξιότητα ζωής, μέσα από την οποία κατανοεί τη θέση και τον ρόλο του πρώτα στην οικογένεια και αργότερα στην κοινωνία.

Με τις μικρές ευθύνες της καθημερινότητας, τα παιδιά εξασκούνται:

• Να έχουν εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους: Όταν πετυχαίνουν κάτι χωρίς τη δική μας συνδρομή, δυναμώνει η αυτοπεποίθησή τους.
• Να αποκτούν ανεξαρτησία: Σιγά σιγά μαθαίνουν να φροντίζουν τον εαυτό τους και να αντιμετωπίζουν απλές καταστάσεις της καθημερινής ζωής.
• Να αντιλαμβάνονται τι ακολουθεί τις επιλογές τους: Βλέπουν τη σχέση ανάμεσα στις πράξεις και στα αποτελέσματά τους και κατανοούν ότι οι υποχρεώσεις πρέπει να ολοκληρώνονται.
• Να συνεργάζονται με τους άλλους: Καταλαβαίνουν πως η οικογένεια λειτουργεί ως ομάδα και κάθε μέλος αναλαμβάνει έναν δικό του ρόλο.
• Να παίρνουν πρωτοβουλίες: Εξασκούνται στο να σκέφτονται, να αποφασίζουν και να βρίσκουν λύσεις, αντί να περιμένουν κάθε φορά καθοδήγηση από κάποιον άλλον.

Πώς αναπτύσσεται η υπευθυνότητα από την παιδική ηλικία;

Συχνά τα παιδιά θέλουν να παίρνουν μέρος στις δραστηριότητες των ενηλίκων. Μπορεί να προθυμοποιούνται να βοηθήσουν στην κουζίνα, να μαζέψουν τα παιχνίδια τους ή να μιμηθούν όσα κάνουν οι γονείς τους.

Η έμφυτη αυτή διάθεση να συμμετέχουν προσφέρει μια πολύ καλή αφορμή για να τους δείξουμε τι σημαίνει υπευθυνότητα. Αρκεί να αρχίσουμε από εύκολα βήματα και να διαμορφώνουμε όσα περιμένουμε από αυτά ανάλογα με την ηλικία και τις ικανότητές τους.

1. Αναθέστε απλές, σαφείς ευθύνες

Μπορείτε, αντί να πείτε στο παιδί να «συγυρίσει το δωμάτιό του», να του ζητήσετε αρχικά να βάλει τα παιχνίδια στο κουτί ή τα βιβλία στο ράφι. Όταν οι οδηγίες είναι ξεκάθαρες, καταλαβαίνει καλύτερα τι περιμένουμε και μπορεί να τελειώσει την εργασία χωρίς να νιώσει ότι έχει μπροστά του κάτι δύσκολο.

1. Αφήστε τα να δοκιμάσουν χωρίς βιασύνη

Είναι πιθανό να τελειώσετε γρηγορότερα αν ντύσετε εσείς το παιδί ή ετοιμάσετε την τσάντα του. Όταν όμως κάνετε συστηματικά όσα είναι σε θέση να αναλάβει μόνο του, του στερείτε ευκαιρίες εξάσκησης. Αφήστε το να προσπαθήσει, ακόμη κι αν χρειαστεί παραπάνω χρόνος ή δεν πετύχει το τέλειο αποτέλεσμα. Η μάθηση μέσα από τη διαδικασία μετρά περισσότερο από την ταχύτητα και την τελειότητα.

1. Δείτε τα λάθη ως μέρος της μάθησης

Αν χυθεί λίγο νερό την ώρα που το παιδί γεμίζει το ποτήρι του ή αν δεν βάλει τα παιχνίδια στη σωστή θέση, αυτό αποτελεί μέρος της προσπάθειας. Μην τρέχετε να διορθώσετε κάθε λάθος· δείξτε του τι θα μπορούσε να δοκιμάσει αλλιώς την επόμενη φορά. Με αυτόν τον τρόπο αντιλαμβάνεται ότι δεν χρειάζεται να φοβάται την αποτυχία, καθώς μπορεί να γίνει αφορμή για να βελτιωθεί.

1. Επαινέστε την προσπάθεια, πέρα από το αποτέλεσμα

Είναι σημαντικό για τα παιδιά να βλέπουν ότι προσέχουμε και εκτιμούμε όσα προσπαθούν να κάνουν. Μπορείτε να πείτε «Μου άρεσε που προσπάθησες μόνος σου» ή «Τα κατάφερες γιατί δεν τα παράτησες», ώστε να ενισχύσετε την αυτοπεποίθησή τους και να τα παροτρύνετε να συνεχίσουν. Μην κρίνετε μόνο αν η δουλειά έγινε σωστά: αναγνωρίστε επίσης την πρωτοβουλία, την επιμονή και την προθυμία τους να συμμετέχουν.

1. Δείξτε με τη δική σας στάση το σωστό παράδειγμα

Παρατηρώντας τους γονείς τους, τα παιδιά μαθαίνουν πολλά για τη συμπεριφορά. Αν βλέπουν όλα τα μέλη του σπιτιού να συμβάλλουν στις καθημερινές δουλειές, κατανοούν ότι η φροντίδα του σπιτιού και η συνεργασία αποτελούν υπόθεση όλων. Μοιραστείτε τις δουλειές, εξηγήστε τη σημασία του να εκπληρώνουμε όσα έχουμε αναλάβει και προσκαλέστε το παιδί να βοηθήσει με δραστηριότητες κατάλληλες για την ηλικία του.