Πυριτίαση και καρκίνος: οι κίνδυνοι από τη σκόνη πυριτίου στις οικοδομές

Έπειτα από 35 χρόνια εργασίας σε οικοδομές, ο 56χρονος λιθοξόος Athol Hill καλεί τους νεότερους συναδέλφους του να ζητούν τον κατάλληλο προστατευτικό εξοπλισμό. Ο ίδιος έχει διαγνωστεί με τρεις σοβαρές παθήσεις που συνδέονται με την εισπνοή σκόνης πυριτίου: πυριτίαση, καρκίνο του πνεύμονα που επεκτάθηκε στο πάγκρεας και σκληρόδερμα.

Η σκόνη πυριτίου απελευθερώνεται στον αέρα κατά την κοπή υλικών όπως τούβλα, σκυρόδεμα, πέτρα, άσφαλτος και πλακάκια. Μπορεί να διεισδύσει βαθιά στους πνεύμονες, προκαλώντας μη αναστρέψιμες βλάβες με την πάροδο του χρόνου και οδηγώντας σε σοβαρές, ακόμη και θανατηφόρες, αναπνευστικές και αυτοάνοσες παθήσεις.

Ο Hill λέει ότι οι κανονισμοί στους οικοδομικούς χώρους του Ηνωμένου Βασιλείου «έχουν βελτιωθεί» από τότε που ξεκίνησε να εργάζεται, πριν από 35 χρόνια, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν συνάδελφοι που κινδυνεύουν.

«Όταν κάνεις αυτή τη δουλειά αρκετό καιρό, θα εκτεθείς σε πυρίτιο. Οι εταιρείες μπορούν να εφαρμόσουν όλα τα δυνατά μέτρα, αλλά τελικά εξαρτάται και από τον καθένα», λέει. «Για μένα είναι πολύ αργά. Όμως λέω στους νεότερους να πιέζουν τους εργοδότες τους για τον καλύτερο διαθέσιμο εξοπλισμό, ώστε να εργάζονται με ασφάλεια και να έχουν μια μακρά και υγιή επαγγελματική πορεία».

Οι κίνδυνοι από τη σκόνη πυριτίου και τους πάγκους χαλαζία

Η πυριτίαση παραμένει σπάνια, ωστόσο οι ειδικοί ανησυχούν όλο και περισσότερο για κρούσματα σε εργαζομένους που κόβουν τεχνητή πέτρα, όπως τον χαλαζία που χρησιμοποιείται σε πάγκους κουζίνας. Τα υλικά αυτά μπορεί να περιέχουν πάνω από 90% πυρίτιο.

Τα επίσημα στοιχεία καταγράφουν 12 θανάτους από πυριτίαση στη Βρετανία το 2024, όμως το μεγαλύτερο βάρος για την υγεία ενδέχεται να σχετίζεται με τον καρκίνο του πνεύμονα. Η Health and Safety Executive (HSE), η βρετανική υπηρεσία για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία, εκτιμά ότι περίπου 700 θάνατοι τον χρόνο συνδέονται με την επαγγελματική έκθεση σε πυρίτιο.

Οι κίνδυνοι έχουν οδηγήσει πολλούς ειδικούς στην υγεία να ζητήσουν την πλήρη απαγόρευση της τεχνητής πέτρας.

«Ξέρω μερικούς ανθρώπους που πέθαναν από επιπλοκές λόγω της εισπνοής σκόνης πυριτίου και θέλω να σταματήσει αυτό», λέει ο Hill. «Για μένα είναι πια αργά, αλλά μοιράζομαι την ιστορία μου για τους νεότερους που έρχονται στον κλάδο».

Από την πρώτη έκθεση στη διάγνωση

Ο Hill ξεκίνησε να εργάζεται ως μαθητευόμενος λιθοξόος στα 16 του. Όπως λέει, «ρίχτηκε στα βαθιά» και έκοβε πέτρα από την πρώτη κιόλας περίοδο της καριέρας του. Τότε, στους χώρους όπου εργαζόταν, δεν υπήρχαν «καθόλου μέτρα ασφαλείας», παρά μόνο μια χάρτινη μάσκα «αν ήσουν τυχερός».

Προς το τέλος της δεκαετίας του 1990 άκουσε για πρώτη φορά για τη σκόνη πυριτίου, όταν έμαθε ότι παλαιότεροι συνάδελφοι υπέφεραν από προβλήματα υγείας εξαιτίας της. Περίπου την ίδια περίοδο, η εταιρεία όπου εργαζόταν άρχισε να πραγματοποιεί τακτικές ακτινογραφίες θώρακος και εξετάσεις αναπνοής.

Το 2000 διαγνώστηκε με σκληρόδερμα, αφού παρατήρησε ότι τα δάχτυλά του είχαν σκληρύνει και δυσκολευόταν να τα κινήσει. Το σκληρόδερμα είναι αυτοάνοση πάθηση που προκαλεί πάχυνση και σκλήρυνση του δέρματος και, σε ορισμένους ανθρώπους, μπορεί να βλάψει εσωτερικά όργανα.

Τον Φεβρουάριο του 2006, ο Hill είπε ότι είχε να κοιμηθεί ολόκληρη νύχτα για περισσότερο από έναν χρόνο εξαιτίας του πόνου. Η πάθηση οδήγησε τελικά στον ακρωτηριασμό του δεξιού δείκτη του. Εξακολουθεί να εμφανίζει «εξελκώσεις» σε ορισμένα δάχτυλα.

Από το 2000 παρακολουθούσε τακτικά την κατάσταση των πνευμόνων του. Σε μία εξέταση το 2010, οι γιατροί εντόπισαν κάτι ύποπτο. Ειδικός θώρακος ζήτησε πιο λεπτομερή αξονική τομογραφία, η οποία έδειξε πυριτίαση σε πρώιμο στάδιο και στους δύο πνεύμονες. Ο Hill λέει ότι μόνο όταν έψαξε περισσότερα για την πάθηση κατάλαβε «πόσο επικίνδυνη μπορεί να είναι».

Σύμφωνα με το NHS, τα κύρια συμπτώματα της πυριτίασης είναι ο επίμονος βήχας, η δύσπνοια, η αδυναμία και η κόπωση. Με την πάροδο του χρόνου, η πάθηση προκαλεί ουλές στους πνεύμονες και μειώνει την ποσότητα οξυγόνου που περνά από τους πνεύμονες στο αίμα. Η εξέλιξη της βλάβης μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή ανεπάρκεια, σοβαρές λοιμώξεις των πνευμόνων ή υψηλή αρτηριακή πίεση στις αρτηρίες των πνευμόνων.

Καρκίνος του πνεύμονα και πάγκρεας

Ο Hill λέει ότι η αναπνευστική του ικανότητα μειωνόταν σταδιακά. Τον Δεκέμβριο του 2021, σε ηλικία 52 ετών, ο ρευματολόγος του παρατήρησε αλλαγή στην αναπνοή του και τον παρέπεμψε για αξονική τομογραφία. Η εξέταση έδειξε μια ανωμαλία στον αριστερό πνεύμονα, ενώ περαιτέρω έλεγχοι επιβεβαίωσαν την ύπαρξη καρκινικού όγκου.

«Συντρίφτηκα, φοβήθηκα και σοκαρίστηκα — όλα αυτά και κάθε συναίσθημα που μπορείτε να φανταστείτε», είπε. «Ήταν σαν μια γερή κλοτσιά εκεί που δεν λέγεται».

Βιοψία τον Φεβρουάριο του 2022 επιβεβαίωσε τρεις κακοήθεις όγκους. Οι γιατροί χρειάστηκε να αφαιρέσουν το μισό αριστερό πνεύμονά του, ώστε να διασφαλίσουν ότι θα απομακρυνθεί όλος ο καρκίνος. Παρότι οι γιατροί τον διαβεβαίωσαν ότι «τα είχαν αφαιρέσει όλα», οι όγκοι στον πνεύμονα επανεμφανίστηκαν τέσσερα χρόνια αργότερα, τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους.

Εντοπίστηκε επίσης καρκίνος στο πάγκρεας, ο οποίος, σύμφωνα με τους γιατρούς, δεν σχετιζόταν με τον καρκίνο του πνεύμονα. Τον Σεπτέμβριο του τρέχοντος έτους ο Hill υποβλήθηκε σε αφαίρεση τμήματος του παγκρέατος και του σπλήνα και περιμένει να μάθει αν μπορεί να ξεκινήσει χημειοθεραπεία. Είναι πιθανό η ισχυρή αντικαρκινική θεραπεία να επιδεινώσει την πυριτίασή του.

Μέτρα προστασίας για τους εργαζομένους

Ο Scott McGibbon, μέλος του Chartered Institute of Building, ο οποίος έχει εργαστεί και ο ίδιος σε οικοδομές, ζητά «ισχυρότερη ηγεσία από την κυβέρνηση» για το ζήτημα.

«Έχουμε την ευκαιρία να αποτρέψουμε χιλιάδες μελλοντικά περιστατικά επαγγελματικών ασθενειών. Αυτό, όμως, απαιτεί ισχυρότερη ηγεσία από την κυβέρνηση, καλύτερη εκπαίδευση και ενσωμάτωση της διαχείρισης της σκόνης πυριτίου στον τρόπο με τον οποίο ανατίθενται, σχεδιάζονται και υλοποιούνται τα έργα».

Το όριο επαγγελματικής έκθεσης είναι 0,1 mg σκόνης πυριτίου ανά κυβικό μέτρο αέρα, κατά μέσο όρο σε διάστημα οκτώ ωρών. Οι εργοδότες υποχρεούνται από τον νόμο να εφαρμόζουν μέτρα ελέγχου, όπως αξιολογήσεις κινδύνου, παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων που διατρέχουν κίνδυνο και παροχή κατάλληλου εξοπλισμού αναπνευστικής προστασίας.

Για εργασίες υψηλού κινδύνου, αυτό συχνά σημαίνει χρήση αναπνευστήρων καθαρισμού του αέρα και μασκών FFP3, του υψηλότερου επιπέδου προστατευτικής μάσκας φιλτραρίσματος. Ο McGibbon έχει δημιουργήσει ένα εργαλείο ενημέρωσης για όσους εργάζονται σε κατασκευαστικά έργα, είτε ως επαγγελματίες είτε σε εργασίες «φτιάξ’ το μόνος σου» στο σπίτι, ώστε να γνωρίζουν τους κινδύνους της σκόνης πυριτίου.

Για ζητήματα έκθεσης σε σκόνη πυριτίου και επιλογής προστατευτικού εξοπλισμού, οι εργαζόμενοι πρέπει να συμβουλεύονται τον γιατρό τους.