Social media: «Χάνουμε» 338 λέξεις κάθε χρόνο – Τι συμβαίνει;

Εκατοντάδες φίλοι, αμέτρητα μηνύματα και ειδοποιήσεις που δεν σταματούν. Είμαστε συνεχώς συνδεδεμένοι, παρακολουθούμε τι κάνουν οι άλλοι, σχολιάζουμε και μοιραζόμαστε στιγμές. Κι όμως, πότε ήταν η τελευταία φορά που κάναμε μια ουσιαστική συζήτηση χωρίς να κοιτάξουμε έστω μία φορά το κινητό μας; Μήπως, όσο αυξάνονται οι ψηφιακές επαφές, λιγοστεύουν οι κουβέντες με πραγματικό περιεχόμενο; Νέα επιστημονικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι αλλάζει ο τρόπος επικοινωνίας μας και πως τα social media ενδέχεται να έχουν σημαντικό ρόλο.

Μιλάμε ολοένα και λιγότερο;

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Perspectives on Psychological Science, διαπίστωσε ότι οι καθημερινές συνομιλίες μας φαίνεται να περιορίζονται σταδιακά.

Οι ερευνητές εξέτασαν στοιχεία για περισσότερους από 2.000 ανθρώπους ηλικίας 10 έως 94 ετών, οι οποίοι είχαν συμμετάσχει σε 22 μελέτες την περίοδο 2005-2019. Σύμφωνα με τα ευρήματα, κάθε χρόνο μειωνόταν κατά περίπου 338 ο αριθμός των λέξεων που χρησιμοποιούσαν καθημερινά. Η πτώση ήταν μεγαλύτερη στους νέους κάτω των 25 ετών και έφτανε περίπου τις 458 λέξεις ετησίως.

Η διάδοση των social media και οι γενικότερες αλλαγές στον τρόπο ζωής μας ενδέχεται, κατά την εκτίμηση των επιστημόνων, να έχουν περιορίσει τις ευκαιρίες για αυθόρμητη επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι τα κοινωνικά δίκτυα προκαλούν τη μείωση αυτή.

Πολλές επαφές, αλλά λιγότερη σύνδεση;

Σκεφτείτε τις σύντομες συζητήσεις που αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητάς μας: με έναν γείτονα, με φίλους σε μια συνάντηση ή με συναδέλφους στο διάλειμμα της δουλειάς. Πολλές τέτοιες στιγμές σήμερα ίσως αντικαθίστανται από ένα μήνυμα, ένα emoji ή λίγα λεπτά ασταμάτητου scrolling.

Ερευνητικά στοιχεία από τις ΗΠΑ καταγράφουν ότι, σε σύγκριση με προηγούμενες δεκαετίες, οι άνθρωποι περνούν περισσότερες ώρες μόνοι. Η εικόνα αυτή φαίνεται πιο έντονη στις νεότερες ηλικίες, που συναντούν τους φίλους τους από κοντά λιγότερο συχνά.

Το να βρίσκεται κάποιος μόνος, πάντως, δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι νιώθει μοναξιά. Αντίστοιχα, η συχνότερη χρήση των social media δεν συνεπάγεται αυτόματα λιγότερες σχέσεις με ουσία.

Οι ερευνητές τονίζουν, επιπλέον, ότι μπορεί να ισχύει και το αντίστροφο: κάποιοι ενδέχεται να στρέφονται περισσότερο στον ψηφιακό κόσμο επειδή ήδη έχουν λιγότερες ευκαιρίες για κοινωνική επαφή.

Τα social media δεν είναι πάντα ο «κακός» της ιστορίας

Η ψηφιακή επικοινωνία μπορεί, επίσης, να έχει θετική επίδραση. Έρευνα με παιδιά στη Νορβηγία, τα οποία παρακολουθήθηκαν από την ηλικία των 10 έως τα 18, διαπίστωσε ότι όσα αλληλεπιδρούσαν περισσότερο στα social media, δημοσιεύοντας και σχολιάζοντας αναρτήσεις, περνούσαν αργότερα περισσότερο χρόνο με φίλους και εκτός διαδικτύου.

Άρα, η διαδικτυακή επικοινωνία δεν υποκαθιστά πάντοτε την προσωπική επαφή· κάποιες φορές μπορεί να τη δυναμώνει.

Υπάρχουν, ωστόσο, και διαφορετικά ευρήματα. Στην ίδια μελέτη, η μεγαλύτερη χρήση των κοινωνικών δικτύων συνδέθηκε με δυσμενέστερη εξέλιξη των κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά που παρουσίαζαν υψηλότερα επίπεδα κοινωνικού άγχους.

Επομένως, δεν μετρά μόνο πόσο χρόνο περνάμε online, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο τον αξιοποιούμε, καθώς και ο ρόλος που έχει η ψηφιακή επικοινωνία στις πραγματικές μας σχέσεις.

Η επικοινωνία χρειάζεται κάτι περισσότερο από μια οθόνη

Με τα μηνύματα μπορούμε να διατηρούμε επαφή με ανθρώπους που βρίσκονται μακριά, ενώ μια βιντεοκλήση γεφυρώνει αποστάσεις και μια διαδικτυακή συζήτηση προσφέρει συντροφιά. Η επαφή από κοντά, όμως, εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη αξία.

Έρευνες καταδεικνύουν ότι οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, τόσο διαδικτυακά όσο και διά ζώσης, μπορούν να συμβάλουν στην ψυχική ευεξία, ιδίως όταν αφορούν ανθρώπους που είναι κοντά μας. Ωστόσο, η αποκλειστικά ψηφιακή επικοινωνία φαίνεται να αποφέρει λιγότερα οφέλη από την προσωπική επαφή.

Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να εγκαταλείψουμε τα social media. Ας θυμόμαστε, όμως, πως η ουσιαστική επικοινωνία δεν αποτιμάται σε likes, followers ή μηνύματα: απαιτεί χρόνο, προσοχή και αληθινό ενδιαφέρον για όσα θέλει να μοιραστεί ο άλλος.

Γιατί δεν αρκεί να υπάρχει κάποιος για να του μιλήσουμε· χρειάζεται και κάποιος που να μας ακούει πραγματικά.