Άγχος γονιών και παιδιών: Μπορεί να σπάσει ο φαύλος κύκλος;

Το άγχος γονιών και παιδιών μπορεί να δυναμώσει από μια συνηθισμένη, βιαστική αρχή της ημέρας. Το παιδί ψάχνει την τσάντα του, το τηλέφωνο χτυπά, οι εκκρεμότητες περιμένουν και η υπομονή μας τελειώνει πριν φύγουμε από το σπίτι. Μερικές φορές αρκούν μια κοφτή απάντηση, ένα ανήσυχο βλέμμα ή ένας αναστεναγμός για να αλλάξει το κλίμα. Το παιδί νιώθει την ένταση και γίνεται πιο ανήσυχο ή ευερέθιστο, με αποτέλεσμα το άγχος να μεγαλώνει και για τους δυο μας χωρίς να το αντιληφθούμε.

Δεν είναι τυχαίο που συχνά περιγράφουμε το άγχος ως κάτι «μεταδοτικό». Τα παιδιά παρακολουθούν τον τρόπο που αντιδρούμε και επηρεάζονται από την ατμόσφαιρα στο σπίτι. Αυτό δεν σημαίνει πως θα αγχωθούν οπωσδήποτε κάθε φορά που αγχωνόμαστε εμείς. Δείχνει, ωστόσο, ότι η στάση μας απέναντι στις δυσκολίες μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικό παράδειγμα για εκείνα.

Πώς το άγχος παγιδεύει γονείς και παιδιά σε έναν κύκλο

Η συνεχής ένταση μπορεί να κάνει έναν γονιό λιγότερο ικανό να αντιμετωπίσει ψύχραιμα τις ανάγκες του παιδιού. Το παιδί ενδέχεται τότε να αντιδράσει με γκρίνια ή θυμό, ή να αναζητήσει περισσότερη επιβεβαίωση. Αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να εντείνουν την πίεση για τον γονιό και να ανατροφοδοτήσουν έναν κύκλο που επαναλαμβάνεται.

Υπάρχει, όμως, και η αντίστροφη πορεία. Όταν οι γονείς αντιλαμβάνονται το άγχος τους και κάνουν προσπάθεια να το διαχειριστούν, περνούν στα παιδιά το μήνυμα ότι τα δυσάρεστα συναισθήματα δεν είναι απαραίτητο να μας κυριεύουν.

Τρεις απλές τεχνικές για την αντιμετώπιση του άγχους

1. Στρέφουμε την προσοχή σε όσα ελέγχουμε

Η προσπάθεια να προβλέψουμε ή να έχουμε υπό έλεγχο τα πάντα συχνά ενισχύει το άγχος. Θα τα πάει καλά το παιδί στο διαγώνισμα; Θα ολοκληρώσουμε όλες τις υποχρεώσεις εγκαίρως; Τι θα γίνει αν τα πράγματα δεν πάνε όπως τα περιμένουμε;

Αντί να γυρίζουμε ξανά και ξανά σε αναρίθμητα «κι αν», ας σκεφτούμε: «Τι μπορώ να κάνω αυτή τη στιγμή;».

Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να εξασφαλίσουμε πως το παιδί θα πάρει άριστα στο σχολείο. Μπορούμε όμως να το στηρίξουμε ώστε να βάλει σε τάξη το διάβασμά του, να ξεκουραστεί και να καταλάβει πως η προσπάθειά του μετρά, όποιος κι αν είναι ο βαθμός.

Με αυτόν τον τρόπο, το άγχος δεν χάνεται ως διά μαγείας, αλλά δεν καθορίζει πλέον κάθε αντίδρασή μας.

2. Αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη τις αρνητικές σκέψεις

«Δεν θα τα καταφέρω», «Κάτι κακό θα συμβεί», «Όλα πάνε στραβά». Το άγχος μπορεί να κάνει το μυαλό να εκλαμβάνει το χειρότερο ενδεχόμενο ως το πιο πιθανό.

Χωρίς να ακυρώνουμε το συναίσθημα του παιδιού, μπορούμε να το ενθαρρύνουμε να εξετάζει αν αυτές οι σκέψεις ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

Αν, λόγου χάρη, ακούσουμε «Κανείς δεν θέλει να παίξει μαζί μου», αντί για την αυθόρμητη απάντηση «Μην το σκέφτεσαι», μπορούμε να ρωτήσουμε: «Τι έγινε σήμερα και σε έκανε να νιώσεις έτσι;» ή «Υπήρξε κάποια στιγμή που πέρασες όμορφα με έναν φίλο σου;».

Δεν επιδιώκουμε να αντιμετωπίζουμε τα πάντα αισιόδοξα, αλλά να έχουμε κατά νου ότι οι σκέψεις δεν είναι πάντοτε γεγονότα.

3. Δίνουμε προσοχή στα σήματα του σώματος

Οι εκδηλώσεις του άγχους δεν περιορίζονται στις σκέψεις. Μπορεί να νιώσουμε το στομάχι μας σφιγμένο, να έχουμε πονοκέφαλο, να αναπνέουμε γρήγορα ή να αισθανόμαστε ένταση στους ώμους. Τα παιδιά, ειδικότερα, μπορεί να μην ξέρουν πώς να περιγράψουν με λόγια αυτό που τους συμβαίνει.

Μπορούμε να τα ενθαρρύνουμε να προσέχουν τις σωματικές αλλαγές, ρωτώντας: «Νιώθεις την κοιλίτσα σου σφιγμένη;», «Έχεις προσέξει ότι αναπνέεις πιο γρήγορα όταν ανησυχείς;».

Μπορεί να μας βοηθήσουν να χαλαρώσουμε μερικές αργές και ήρεμες αναπνοές, λίγη κίνηση ή ένα σύντομο διάλειμμα. Αν αναγνωρίζουμε νωρίς τα σημάδια της έντασης, γίνεται ευκολότερο να αντιδράσουμε προτού το άγχος φτάσει στην κορύφωσή του.

Άγχος: Οι γονείς δεν είναι υποχρεωμένοι να μένουν πάντα ήρεμοι

Τα παιδιά δεν χρειάζονται γονείς που δεν νιώθουν ποτέ άγχος. Χρειάζονται ενήλικες ικανούς να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους, να τα συζητούν και να αναζητούν τρόπους για να τα διαχειριστούν.

Αν κάποια στιγμή δεν καταφέρουμε να διατηρήσουμε την ψυχραιμία μας, μπορούμε να ηρεμήσουμε, να ζητήσουμε συγγνώμη και να εξηγήσουμε στο παιδί τι έγινε. Έτσι του δείχνουμε ότι μια δύσκολη στιγμή δεν είναι ανάγκη να καθορίσει ολόκληρη την ημέρα.

Αν το άγχος συνεχίζεται και επηρεάζει τον ύπνο, το σχολείο ή την οικογενειακή καθημερινότητα, η βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να είναι πολύτιμη.

Επομένως, είναι δυνατό να σπάσει ο φαύλος κύκλος. Όχι επειδή θα σταματήσουμε να ανησυχούμε, αλλά επειδή μπορούμε να μάθουμε να διαχειριζόμαστε το άγχος μαζί, δείχνοντας μεγαλύτερη κατανόηση και ασκώντας λιγότερη πίεση.