Υπερμελάγχρωση μετά από έξαρση ψωρίασης: πώς αντιμετωπίζεται

Η αποκατάσταση του δέρματος μετά την ψωρίαση μπορεί να είναι μια μακρά διαδικασία. Ακόμη κι όταν υποχωρήσουν τα εξανθήματα που προκαλούν φαγούρα και οι ενοχλητικές πλάκες, μπορεί να εμφανιστεί μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση (PIH): περιοχές του δέρματος που είναι πιο σκούρες από το γύρω δέρμα, ως αποτέλεσμα της φλεγμονής.

Αυτή η αλλαγή στο χρώμα του δέρματος δεν είναι επικίνδυνη, μπορεί όμως να γίνει ένα απογοητευτικό στάδιο της ανάρρωσης από την ψωρίαση. «Οι άνθρωποι προσπαθούν πολύ και παίρνουν φάρμακα για να υποχωρήσει η ψωρίασή τους, και οι ενεργές βλάβες εξαφανίζονται», λέει ο πιστοποιημένος δερματολόγος Jason Miller. «Και αντί να βλέπουν καθαρό δέρμα, βλέπουν μια υπενθύμιση: “Είχα αυτή την πάθηση και τώρα μου έχει αφήσει αυτό το σημάδι στο δέρμα”».

Έρευνες σε ασθενείς με ψωρίαση έχουν δείξει ότι η υπερμελάγχρωση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα ζωής, όπως την αξιολογούν οι ίδιοι. «Η υπερμελάγχρωση μπορεί να αλλοιώσει σημαντικά την εμφάνιση», λέει η πιστοποιημένη δερματολόγος Tracy Evans, σημειώνοντας ότι ασθενείς με την πάθηση έχουν αναφέρει κατάθλιψη και μειωμένη αυτοπεποίθηση. «Είναι ιατρικό ζήτημα και πρέπει να αντιμετωπίζεται».

Υπάρχουν αρκετοί αποτελεσματικοί και ασφαλείς τρόποι για να βελτιωθεί η μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση. Οι ειδικοί εξηγούν τι την προκαλεί, πώς αντιμετωπίζεται και πώς μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος εμφάνισής της.

Τι προκαλεί υπερμελάγχρωση στα άτομα με ψωρίαση

Η υπερμελάγχρωση δεν εμφανίζεται μόνο σε άτομα με ψωρίαση. «Κάθε φλεγμονώδης διαδικασία στο δέρμα μπορεί να οδηγήσει σε υπερμελάγχρωση», λέει η πιστοποιημένη δερματολόγος Shira Y. Wieder. «Οτιδήποτε προκαλεί φλεγμονή και φέρνει αίμα και φλεγμονώδη κύτταρα στην επιφάνεια του δέρματος μπορεί, όταν υποχωρήσει, να αφήσει υπερμελάγχρωση». Αυτό συμβαίνει λόγω της υπερπαραγωγής μελανοκυττάρων, των κυττάρων που παράγουν τη χρωστική του δέρματος. «Έτσι απελευθερώνεται περισσότερη μελανίνη στις γύρω περιοχές», λέει η δρ Evans. «Και αυτή η στιβάδα παραμένει μετά τον τραυματισμό».

Η μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε, αλλά έρευνες έχουν εξετάσει γιατί ενδέχεται να είναι συχνότερη σε άτομα με ψωρίαση. Το ζήτημα φαίνεται να σχετίζεται με δύο κυτταροκίνες που είναι υπερδραστήριες στους ασθενείς με ψωρίαση. Οι κυτταροκίνες βοηθούν το ανοσοποιητικό σύστημα να αμυνθεί όταν εισέρχονται στον οργανισμό μικρόβια ή άλλες επιβλαβείς ουσίες. Στην ψωρίαση, ο οργανισμός παράγει υπερβολική ποσότητα αυτών των δύο κυτταροκινών. «Αυτό προκαλεί τη συγκέντρωση των μελανοκυττάρων και την παραγωγή περισσότερης χρωστικής, ειδικά στην ψωρίαση», λέει η πιστοποιημένη δερματολόγος Ava Shamban.

Η υπερμελάγχρωση δεν σημαίνει ότι κάτι έχει πάει στραβά. «Αντίθετα, συχνά αποτελεί ένδειξη ότι η πάθηση αντιμετωπίζεται ή βρίσκεται υπό έλεγχο», λέει ο δρ Miller. Οι σκούρες κηλίδες —ή, σε ορισμένους ασθενείς, οι ανοιχτόχρωμες κηλίδες, που ονομάζονται υπομελάγχρωση— δεν εμφανίζονται σε όλους. Όταν εμφανιστούν, συνήθως κάνουν την εμφάνισή τους καθώς η ψωρίαση αντιμετωπίζεται ή υποχωρεί.

«Όταν αντιμετωπίζετε την ψωρίαση, πρώτα υποχωρούν τα λέπια και έπειτα λεπταίνει η πλάκα», λέει η δρ Wieder. «Έρχεται στο ίδιο επίπεδο με το δέρμα, αλλά συχνά παραμένει κόκκινη ή μωβ, ανάλογα με τον αρχικό τόνο του δέρματος του ασθενούς». Όταν ξεθωριάσει η κόκκινη, μωβ ή καφέ περιοχή, μπορεί να απομείνει η μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση. «Αυτό είναι το τελευταίο που υποχωρεί», σημειώνει.

Πόσο διαρκεί η μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση

Ακόμη κι αν δεν γίνει κάποια θεραπεία, η μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση συνήθως υποχωρεί από μόνη της. «Το πρώτο που προτείνω στους ασθενείς είναι να περιμένουν και να παρακολουθούν την πορεία της», λέει η δρ Wieder. Ωστόσο, αυτό μπορεί να χρειαστεί αρκετό χρόνο: τρεις μήνες, έξι μήνες, έναν χρόνο ή και περισσότερο.

Οι δερματολόγοι συμφωνούν ότι η διάρκεια της υπερμελάγχρωσης εξαρτάται κυρίως από τον τόνο του δέρματος και από τον χρόνο έκθεσης στον ήλιο. Οι σκούρες κηλίδες μπορεί να είναι πιο επίμονες σε άτομα με σκουρότερο δέρμα, ενώ ο ήλιος μπορεί να τις επιδεινώσει σε κάθε τόνο δέρματος.

Πώς αντιμετωπίζεται η υπερμελάγχρωση στο σπίτι

Οι δερματολόγοι συμφωνούν ότι πρώτα πρέπει να αντιμετωπιστεί η ψωρίαση και μετά η υπερμελάγχρωση που μπορεί να εμφανιστεί ως συνέπειά της. «Το σημαντικότερο είναι να τεθεί υπό έλεγχο η ενεργή ψωρίαση, γιατί από εκεί θα προκύψουν νέες περιοχές με αλλαγή στη χρωστική», λέει ο δρ Miller.

Όταν η ψωρίαση είναι καλά ελεγχόμενη, μπορούν να εξεταστούν τρεις βασικές κατηγορίες θεραπειών για χρήση στο σπίτι: συστατικά που φωτίζουν το δέρμα, ρετινοειδή και προστασία από τον ήλιο. Ο δερματολόγος μπορεί να συνταγογραφήσει κρέμες με συνδυασμό συστατικών ή να συστήσει προϊόντα που διατίθενται χωρίς συνταγή.

Οι δερματολόγοι συχνά χρησιμοποιούν προϊόντα με υδροκινόνη για την αντιμετώπιση της υπερμελάγχρωσης σε ασθενείς με ψωρίαση. «Αυτά είναι πράγματι η πρώτη επιλογή που δοκιμάζουμε για να μειώσουμε τη χρωστική», λέει ο δρ Miller.

Είναι σημαντικό να συνεργαστείτε με δερματολόγο για να βρείτε αποτελεσματική θεραπεία. «Υπάρχουν πολλά προϊόντα λεύκανσης στην αγορά που απλώς δεν λειτουργούν», λέει η δρ Evans. «Οι άνθρωποι ξοδεύουν πολλά χρήματα σε θεραπείες που είναι ουσιαστικά άχρηστες». Από την άλλη, όπως λέει η δρ Wieder, πρέπει να αποφεύγεται η χρήση υδροκινόνης πολύ υψηλής ισχύος χωρίς καθοδήγηση, καθώς μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες, όπως ωχρόνωση, δηλαδή μόνιμο σκούρυνμα του δέρματος.

Ο γιατρός μπορεί επίσης να καθορίσει ποια συγκέντρωση υδροκινόνης είναι καταλληλότερη. «Προσαρμόζουμε το ποσοστό που συνταγογραφούμε ανάλογα με το πόσο καιρό σχεδιάζουμε να χρησιμοποιείται», λέει η δρ Wieder. «Είναι κάτι που θα γίνει μία φορά; Επανέρχεται; Έχετε πιο ευαίσθητο δέρμα; Και ζητώ πάντα από τους ασθενείς μου να τη δοκιμάσουν πρώτα κάτω από το πηγούνι, για να βεβαιωθούμε ότι την ανέχονται».

Η υδροκινόνη συχνά συνδυάζεται με άλλα τοπικά συστατικά, κυρίως ρετινοειδή και κορτικοστεροειδή, τα οποία μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της ψωρίασης. Μερικές φορές, ωστόσο, χρησιμοποιείται μόνο ρετινοειδές, «το οποίο έχει φανεί ότι βοηθά στη μεταφλεγμονώδη υπερμελάγχρωση», λέει η δρ Wieder.

Αν ο δερματολόγος κρίνει ότι θα βοηθήσουν πολλά συστατικά, μπορεί να συνταγογραφήσει εξατομικευμένη κρέμα που τα συνδυάζει. Έτσι μειώνεται η ανάγκη εφαρμογής πολλών προϊόντων και εξασφαλίζεται η κατάλληλη συγκέντρωση κάθε συστατικού για το δέρμα. «Ένας παράγοντας που φωτίζει το δέρμα, σε συνδυασμό με κορτικοστεροειδές, υδροκινόνη και ρετινοειδές, μπορεί να βοηθήσει τόσο στην ψωρίαση όσο και στην υπερμελάγχρωση», λέει η δρ Evans. Ο δρ Miller συμφωνεί ότι αυτά τα συστατικά τείνουν να λειτουργούν καλύτερα σε συνδυασμό.

Και σε αυτή την περίπτωση, η θεραπεία πρέπει να γίνεται με καθοδήγηση δερματολόγου. Ρετινοειδή όπως η τρετινοΐνη μπορεί να βοηθήσουν, αλλά «η τρετινοΐνη, ακόμη και η υδροκινόνη, μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό», ο οποίος ενδέχεται να οδηγήσει σε περισσότερη μεταφλεγμονώδη υπερμελάγχρωση, λέει η δρ Wieder. «Μειώνω την ποσότητα του ρετινοειδούς για άτομα με ευαίσθητο δέρμα, αλλά αν η συνταγογραφούμενη συγκέντρωση της τρετινοΐνης παραμείνει στο 0,025%, ορισμένα ασφαλιστικά προγράμματα μερικές φορές καλύπτουν αυτά τα σκευάσματα».

Το αντηλιακό δεν αναστρέφει την υπερμελάγχρωση, αλλά η σωστή προστασία από τον ήλιο είναι σημαντική για την αντιμετώπισή της. «Το δέρμα με υπερμελάγχρωση έχει περισσότερη χρωστική», λέει η δρ Evans. «Κάθε περιοχή με χρωστική μπορεί να σκουρύνει περισσότερο στον ήλιο, επομένως η αποφυγή της ηλιακής ακτινοβολίας βοηθά να μην επιδεινωθεί».

Ο δρ Miller προτιμά ακόμη και να προγραμματίζει τη θεραπεία της υπερμελάγχρωσης σε περίοδο με μικρότερη πιθανότητα έκθεσης στον ήλιο, όπως στη μέση του χειμώνα, εφόσον δεν έχουν προγραμματιστεί διακοπές σε ηλιόλουστο προορισμό. «Δεν θέλουμε οι άνθρωποι να εκτίθενται στο φυσικό φως του ήλιου, αν μπορούμε να το αποφύγουμε», λέει.

Θεραπείες στο ιατρείο για την υπερμελάγχρωση

Παρότι ο ήλιος μπορεί να επιδεινώσει την υπερμελάγχρωση, οι δερματολόγοι συστήνουν ορισμένες θεραπείες με φως στο ιατρείο, τόσο για την ψωρίαση όσο και για τις σκούρες κηλίδες που μπορεί να παραμείνουν, όταν οι τοπικές θεραπείες δεν έχουν αποτέλεσμα. «Το λέιζερ που μπορεί να βοηθήσει στην ψωρίαση ονομάζεται λέιζερ excimer», λέει η δρ Wieder. «Δεν βοηθά στον αποχρωματισμό που αφήνει μια πλάκα ψωρίασης, αλλά αντιμετωπίζει την ίδια την ψωρίαση». Όπως αναφέρθηκε, η έγκαιρη και εντατική αντιμετώπιση της ψωρίασης μπορεί να μειώσει την πιθανότητα να παραμείνει υπερμελάγχρωση.

«Η ενέργεια από λέιζερ και φως μπορεί να βοηθήσει γενικά τα άτομα με ψωρίαση», λέει η δρ Evans, σημειώνοντας ότι συνήθως χρησιμοποιεί λέιζερ Fraxel ή pico. «Χρειάζεται προσοχή. Δεν θέλουμε να τραυματίσουμε το δέρμα, αλλά να το διεγείρουμε». Ο ειδικός που σας παρακολουθεί θα σας καθοδηγήσει προς την καταλληλότερη θεραπεία για το δέρμα σας. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να απευθυνθείτε σε πιστοποιημένο δερματολόγο με εμπειρία στην αντιμετώπιση ασθενών με ψωρίαση και να τον ενημερώσετε αν είχατε πρόσφατα έκθεση στον ήλιο ή άλλο τραυματισμό του δέρματος που θα μπορούσε να επηρεάσει το αποτέλεσμα, λέει η δρ Evans. Η δρ Wieder προειδοποιεί ότι η λανθασμένη χρήση οποιουδήποτε λέιζερ ενέχει κίνδυνο εγκαύματος, το οποίο μπορεί να επιδεινώσει την ψωρίαση ή να προκαλέσει την εμφάνιση περισσότερων πλακών.

Ο δρ Miller, ο οποίος, όπως και η δρ Wieder, χρησιμοποιεί λέιζερ excimer για την ενεργή ψωρίαση, τονίζει επίσης ότι χρειάζεται προσοχή με τα λέιζερ. «Πρέπει να είμαστε κάπως προσεκτικοί με τις θεραπείες φωτός, ειδικά σε ασθενείς με σκουρότερους τύπους δέρματος, ώστε να μην επιδεινώσουμε την κατάσταση», λέει. «Ξεκινάμε με πιο ήπιες, χαμηλής έντασης θεραπείες και αυξάνουμε σταδιακά την ένταση, αν χρειάζεται».

Πώς να μειώσετε τον κίνδυνο μεταφλεγμονώδους υπερμελάγχρωσης

Δεν υπάρχει σίγουρος τρόπος πρόληψης της μεταφλεγμονώδους υπερμελάγχρωσης, αλλά η έγκαιρη αντιμετώπιση της ψωρίασης και η σωστή προστασία από τον ήλιο μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο. Οι δρ Shamban και δρ Evans αναφέρουν ότι η εντατική θεραπεία —ιδίως με φάρμακα από το στόμα ή ενέσιμα— που μπορεί να υποχωρήσει γρηγορότερα την ψωρίαση βοηθά να μειωθούν οι πιθανότητες εμφάνισης υπερμελάγχρωσης. «Με αυτόν τον τρόπο η ψωρίαση υποχωρεί πριν προλάβει να παραμείνει πολλή φλεγμονή», εξηγεί η δρ Evans. «Αν περιορίσετε τη φλεγμονή, μπορείτε, ελπίζουμε, να περιορίσετε και την υπερμελάγχρωση».

Η χρήση αντηλιακού είναι επίσης σημαντική για την πρόληψη της υπερμελάγχρωσης. Ο δρ Miller σημειώνει ότι περιοχές με ενδείξεις φλεγμονής, όπως κοκκινίλα, αλλαγή στην υφή ή φαγούρα, μπορεί να εμφανίσουν υπερμελάγχρωση αφού αντιμετωπιστεί η ψωρίαση. «Αν αρχίσετε να βλέπετε μια περιοχή που φαίνεται ότι μπορεί να αποκτήσει πιο έντονη χρωστική, η καλή αντηλιακή προστασία —ή, ακόμη καλύτερα, ρούχα που καλύπτουν το δέρμα ή είναι σχεδιασμένα να προστατεύουν από τον ήλιο— μπορεί να βοηθήσει πολύ», λέει. «Δεν υπάρχουν δεδομένα που να δείχνουν ότι αυτό θα σταματήσει εντελώς τη διαδικασία, αλλά μπορεί να την επιβραδύνει».

Οι αποφάσεις για τη θεραπεία της ψωρίασης και της υπερμελάγχρωσης πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.