Ο REM ύπνος είναι η φάση που συχνά μας έρχεται στον νου όταν ξυπνάμε έχοντας θυμηθεί ένα όνειρο. Είναι όμως κάτι περισσότερο από μια περίοδο ονείρων: χαρακτηρίζεται από γρήγορες κινήσεις των ματιών, εγκεφαλική δραστηριότητα με ομοιότητες με την εγρήγορση και προσωρινή ατονία των μυών των άκρων.
Εμφανίζεται σε επαναλαμβανόμενους κύκλους μέσα στη νύχτα, με την πρώτη περίοδο να έρχεται περίπου 90 λεπτά αφού αποκοιμηθούμε. Καθώς η νύχτα περιλαμβάνει διαδοχικούς κύκλους και όνειρα μπορούν να εμφανιστούν και στον NREM, ένα όνειρο που θυμόμαστε το πρωί δεν αποτυπώνει όλη τη νύχτα.
Τι σημαίνει REM ύπνος και πότε εμφανίζεται;
Τα αρχικά REM προέρχονται από τις αγγλικές λέξεις Rapid Eye Movement, δηλαδή «ταχεία κίνηση των ματιών». Ο όρος περιγράφει τις γρήγορες κινήσεις των ματιών πίσω από τα κλειστά βλέφαρα, ένα από τα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης φάσης.
Ο ύπνος εναλλάσσεται επανειλημμένα ανάμεσα στον REM και στον μη-REM, γνωστό και ως NREM. Η πρώτη περίοδος REM εμφανίζεται περίπου 90 λεπτά μετά την έλευση του ύπνου και στη συνέχεια επανέρχεται σε διαδοχικούς κύκλους.
Ένας κύκλος ύπνου επαναλαμβάνεται συνήθως κάθε 80 έως 100 λεπτά, ενώ μια συνηθισμένη νύχτα περιλαμβάνει τέσσερις έως έξι κύκλους. Πρόκειται για τυπικά μοτίβα, όχι για σταθερό χρονόμετρο που λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Η κατανομή αλλάζει καθώς περνά η νύχτα: οι περίοδοι REM τείνουν να μεγαλώνουν προς το τέλος της, ενώ ο βαθύς ύπνος είναι συνήθως πιο εκτεταμένος νωρίτερα.
Πού βρίσκονται οι άλλες φάσεις μέσα στη νύχτα;
Στη σύγχρονη ταξινόμηση, ο NREM ύπνος χωρίζεται σε τρία στάδια. Το N1 είναι η μετάβαση από την εγρήγορση στον ύπνο, το N2 αντιστοιχεί σε ελαφρύ ύπνο και το N3 σε βαθύ ύπνο.
Έτσι, η νύχτα περιλαμβάνει εναλλαγές διαφορετικών σταδίων και όχι ένα ενιαίο, αμετάβλητο διάστημα ανάπαυσης. Οι φάσεις επανέρχονται, αλλά δεν καταλαμβάνουν κάθε φορά το ίδιο μέρος του κύκλου.
Σύντομες μερικές αφυπνίσεις μέσα στη νύχτα είναι συνηθισμένες και συχνά δεν τις θυμόμαστε το πρωί. Τα μοτίβα ύπνου μεταβάλλονται επίσης με την ηλικία: τα νεογνά περνούν περισσότερο χρόνο σε REM από τους ενήλικες.
Πόσο REM χωρά σε οκτώ ώρες ύπνου;
Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε το 2025 εκτιμά ότι ο REM αντιστοιχεί περίπου στο 20% έως 25% του συνολικού χρόνου ύπνου. Αν υποθέσουμε ότι κάποιος κοιμάται οκτώ ώρες, η αναλογία δίνει περίπου 96 έως 120 λεπτά — από μία ώρα και 36 λεπτά έως δύο ώρες.
Το παράδειγμα είναι αριθμητική απεικόνιση και όχι εξατομικευμένος στόχος ή πρόβλεψη για το τι θα δείξει η καταγραφή μιας συγκεκριμένης νύχτας. Το ποσοστό περιγράφει μια εκτίμηση για τον συνολικό χρόνο ύπνου, όχι μια ποσότητα που χρειάζεται να επιδιώκει κάθε άνθρωπος.
Και τα όνειρα; Δεν συμβαίνουν μόνο στον REM;
Τα περισσότερα όνειρα συνδέονται με τον REM ύπνο, αλλά όνειρα μπορούν να εμφανιστούν και στον NREM. Η ανάμνηση ενός ονείρου, επομένως, δεν αποκαλύπτει από μόνη της σε ποια φάση βρισκόμασταν ούτε περιγράφει όλες τις εναλλαγές της νύχτας.
Στον REM, η καταγεγραμμένη εγκεφαλική δραστηριότητα έχει ομοιότητες με εκείνη της εγρήγορσης. Την ίδια ώρα, η αναπνοή γίνεται ταχύτερη και ακανόνιστη, ενώ ο καρδιακός ρυθμός και η αρτηριακή πίεση αυξάνονται προς επίπεδα εγρήγορσης.
Οι μύες των άκρων, αντίθετα, αδρανοποιούνται προσωρινά σε μεγάλο βαθμό. Αυτή η μυϊκή ατονία περιορίζει την εκτέλεση των κινήσεων που μπορεί να περιλαμβάνει ένα όνειρο. Πρόκειται για έναν συνδυασμό εγκεφαλικών και σωματικών χαρακτηριστικών που διακρίνει τη φάση.
Τι γνωρίζουμε για τη μνήμη και πώς μελετάται ο ύπνος;
Η συμβολή του REM στη μάθηση και στη μνήμη μελετάται, αλλά δεν είναι ακριβές να αποδίδονται αυτές οι λειτουργίες αποκλειστικά σε αυτόν. Η εδραίωση της μνήμης πιθανότατα απαιτεί τη συμβολή τόσο του REM όσο και του NREM ύπνου, ενώ τα ευρήματα για τον ειδικό ρόλο του REM στη συναισθηματική επεξεργασία δεν είναι ομοιόμορφα.
Όταν χρειάζεται κλινική αξιολόγηση, η πολυυπνογραφία καταγράφει φυσιολογικά σήματα και παρακολουθεί τα στάδια και τους κύκλους του ύπνου. Στις μετρήσεις που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνονται οι κινήσεις των ματιών και η εγκεφαλική δραστηριότητα.
Για την εικόνα μιας νύχτας μετρούν οι φάσεις και οι κύκλοι συνολικά — όχι μόνο το όνειρο που θυμόμαστε το πρωί.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/rem-ypnos-faseis-kai-diarkeia/29540
