Η βύθιση του προσώπου σε κρύο νερό είναι μία από τις τέσσερις δεξιότητες της διαλεκτικής συμπεριφορικής θεραπείας (DBT) που μπορούν να βοηθήσουν το σώμα να ηρεμήσει όταν τα συναισθήματα είναι πολύ έντονα. Οι άλλες τρεις είναι η έντονη άσκηση, η ελεγχόμενη αναπνοή και η συνδυασμένη μυϊκή χαλάρωση.
Οι δεξιότητες αυτές δεν απαιτούν να αναλύσετε ή να επεξεργαστείτε εκείνη τη στιγμή όσα αισθάνεστε. Στόχος τους είναι να ρυθμίσουν γρήγορα τη σωματική αντίδραση που συνοδεύει το άγχος, τον θυμό, το στρες ή άλλα έντονα συναισθήματα.
Η DBT δημιουργήθηκε από τη Marsha Linehan, η οποία πέθανε πρόσφατα σε ηλικία 83 ετών. Αποτελεί σημαντική θεραπευτική προσέγγιση για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις ψυχικής υγείας, όπως η χρόνια αυτοκτονικότητα και η οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Η Linehan είχε αποκαλύψει το 2011 ότι είχε και η ίδια αντιμετωπίσει την οριακή διαταραχή, δεκαετίες αφότου η DBT είχε καθιερωθεί ως βασική θεραπεία για αυτές τις καταστάσεις.
Οι δεξιότητες της DBT μπορούν να φανούν χρήσιμες είτε υπάρχει διάγνωση ψυχικής υγείας είτε πρόκειται για μια δύσκολη στιγμή. Η Shireen Rizvi, PhD, κλινική ψυχολόγος και διευθύντρια εκπαίδευσης στην ψυχολογία, υπηρεσιών και έρευνας DBT στο Montefiore Einstein στη Νέα Υόρκη, και η Vibh Forsythe Cox, PhD, κλινική αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και διευθύντρια της κλινικής DBT Marsha M. Linehan, εξηγούν πώς εφαρμόζονται.
Πώς γίνεται η βύθιση του προσώπου σε κρύο νερό
Θα χρειαστείτε ένα μεγάλο μπολ, αρκετό ώστε να χωρά ολόκληρο το πρόσωπο, με κρύο νερό και παγάκια. Όσο πιο κρύο είναι το νερό τόσο το καλύτερο, αλλά δεν χρειάζεται να είναι τόσο κρύο όσο σε ένα παγωμένο μπάνιο. Τοποθετήστε το μπολ σε χαμηλό τραπέζι ή στο πάτωμα, ώστε να σκύψετε και να βυθίσετε το πρόσωπο, όπως σε μια κίνηση κατάδυσης.
Πάρτε μια βαθιά ανάσα και βυθίστε το πρόσωπο, ιδίως την περιοχή γύρω από τη μύτη και τα μάτια, για όσο περισσότερο μπορείτε. Ιδανικά, ο συνολικός χρόνος κάτω από το νερό είναι 30 δευτερόλεπτα, αλλά αν αυτό σας φαίνεται πολύ στην αρχή, μείνετε όσο αντέχετε και επαναλάβετε τη διαδικασία, μέχρι να συμπληρώσετε συνολικά 30 δευτερόλεπτα.
Η βύθιση του προσώπου σε κρύο νερό ενεργοποιεί το λεγόμενο καταδυτικό αντανακλαστικό των θηλαστικών, εξηγεί η Rizvi. «Είναι αυτόματο. Δεν κάνετε κάτι συνειδητά για να δημιουργήσετε την αντίδραση· υπάρχει για να βοηθά τα θηλαστικά να επιβιώνουν σε κρύο νερό».
Το σώμα περνά σε λειτουργία επιβίωσης: μειώνει τους καρδιακούς παλμούς, επιβραδύνει την αναπνοή και κατευθύνει το αίμα προς τα ζωτικά όργανα. Κάτω από το νερό αυτή η αντίδραση βοηθά στην επιβίωση, ενώ στην καθημερινότητα μπορεί να συμβάλει στην ηρεμία έντονων συναισθημάτων. Σημαντικό είναι να βρίσκεται το πρόσωπο κάτω από το νερό. Ένα παγωμένο μπάνιο χωρίς βύθιση του προσώπου, για παράδειγμα, μπορεί να αυξήσει τους καρδιακούς παλμούς λόγω του ψυχρού σοκ.
Η τεχνική μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν τα συναισθήματα βρίσκονται σε πολύ υψηλή ένταση, όπως πάνω από 90 σε κλίμακα από το 1 έως το 100, είτε πρόκειται για άγχος είτε για θυμό, στρες ή ζήλια. Μπορεί επίσης να βοηθήσει όταν κάποιος αναμασά επίμονα τις σκέψεις του. «Όταν το σώμα βρίσκεται σε λειτουργία επιβίωσης, περιορίζει τους διαθέσιμους πόρους και περιορίζει επίσης την προσοχή. Έτσι, αν έχετε πολλές σκέψεις που σας προκαλούν άγχος, αυτό μπορεί να βοηθήσει να καθαρίσει προσωρινά το μυαλό σας», λέει η Cox. «Δεν μπορείτε να σκέφτεστε τη λίστα με τα ψώνια αν μόλις έχετε πέσει σε παγωμένο νερό».
Οι τέσσερις δεξιότητες TIPP
Η βύθιση σε κρύο νερό αντιστοιχεί στο T, από τη λέξη temperature (θερμοκρασία), στο ακρωνύμιο TIPP, το οποίο περιγράφει δεξιότητες του πυλώνα ανοχής στη δυσφορία της DBT. Τα υπόλοιπα γράμματα αντιστοιχούν στην έντονη άσκηση, την ελεγχόμενη αναπνοή και τη συνδυασμένη μυϊκή χαλάρωση.
Και οι τέσσερις δεξιότητες έχουν παρόμοιο βασικό στόχο: να βοηθήσουν το σώμα να περάσει από μια κατάσταση έντονης διέγερσης, κατά την οποία είναι ενεργοποιημένο το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, σε μια πιο χαλαρή κατάσταση, όπου κυριαρχεί ξανά το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα.
«Πρόκειται για δεξιότητες που ρυθμίζουν τη φυσιολογία σας. Συχνά, όταν βιώνετε ένα έντονο συναίσθημα, πιστεύετε ότι πρέπει να το διαχειριστείτε με το μυαλό σας. Αυτές οι δεξιότητες βοηθούν να το διαχειριστείτε με το σώμα σας», λέει η Cox. Αφού περάσει η έντονη στιγμή, μπορεί να είναι χρήσιμο να επεξεργαστείτε όσα συνέβησαν με άλλους τρόπους. Οι δεξιότητες TIPP προορίζονται για την ώρα της κρίσης.
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική προφύλαξη: όλες οι δεξιότητες TIPP έχουν στόχο να επιβραδύνουν γρήγορα τους καρδιακούς παλμούς. Αν έχετε καρδιολογικό πρόβλημα ή παίρνετε φάρμακα όπως οι β-αναστολείς, συμβουλευτείτε πρώτα τον γιατρό σας, λέει η Rizvi.
Έντονη άσκηση
Η έντονη άσκηση μπορεί να είναι απλή: κινηθείτε για περίπου 30 δευτερόλεπτα, κάνοντας επιτόπου άλματα, γρήγορες κινήσεις των χεριών πάνω και κάτω ακόμη και καθισμένοι ή μένοντας σε θέση σανίδας. Στόχος είναι να αυξηθούν οι καρδιακοί παλμοί και να νιώσετε τους μυς σας να κουράζονται. «Ακούγεται παράδοξο, αλλά μόλις τελειώσει αυτή η σύντομη έκρηξη άσκησης, τα πάντα επιβραδύνονται», λέει η Rizvi.
Η άσκηση μπορεί να έχει και ένα επιπλέον όφελος. Όταν βιώνετε έντονο συναίσθημα, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα μπορεί να απελευθερώσει γλυκόζη στην κυκλοφορία του αίματος, εξηγεί η Cox. Αυτή η αυτόματη σωματική αντίδραση παρέχει ενέργεια για την αντίδραση «μάχης ή φυγής». Η άσκηση καταναλώνει μέρος της επιπλέον γλυκόζης και μπορεί να βοηθήσει το σώμα να επιστρέψει στην αρχική του κατάσταση.
Ελεγχόμενη αναπνοή
Η πρώτη δεξιότητα P του TIPP είναι η ελεγχόμενη αναπνοή. Περιλαμβάνει εισπνοή και εκπνοή με σταθερό ρυθμό και για συγκεκριμένο αριθμό δευτερολέπτων. «Το βασικό στοιχείο αυτής της τεχνικής είναι η εκπνοή να διαρκεί περισσότερο από την εισπνοή. Αυτό ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα και επιβραδύνει τις λειτουργίες του σώματος», λέει η Cox.
Μπορείτε, για παράδειγμα, να εισπνέετε για τέσσερα δευτερόλεπτα και να εκπνέετε για οκτώ. Είναι επίσης σημαντικό η αναπνοή να γίνεται από το διάφραγμα, λέει η Rizvi. Για να το ελέγξετε, τοποθετήστε το χέρι στην κοιλιά: αν ανεβοκατεβαίνει με κάθε αναπνοή, χρησιμοποιείτε το διάφραγμα.
Η ελεγχόμενη αναπνοή είναι μια δεξιότητα που μπορεί να εφαρμοστεί σχεδόν παντού, χωρίς προετοιμασία ή εξοπλισμό. «Βρίσκω ότι η ελεγχόμενη αναπνοή είναι κάτι που συνήθως μπορείτε να κάνετε όπου κι αν βρίσκεστε και ό,τι κι αν κάνετε», λέει η Rizvi.
Συνδυασμένη μυϊκή χαλάρωση
Η τελευταία δεξιότητα TIPP είναι η συνδυασμένη μυϊκή χαλάρωση. «Όταν βιώνουμε ένα έντονο συναίσθημα, το σώμα μας σφίγγεται. Αυτή η τεχνική βοηθά να απελευθερωθεί μέρος της έντασης», λέει η Cox.
Ξεκινήστε από ένα σημείο του σώματος και προχωρήστε συστηματικά προς τα πάνω ή προς τα κάτω, σφίγγοντας και χαλαρώνοντας διαδοχικά τους μυς. Κάθε φορά που τους χαλαρώνετε, πείτε τη λέξη «χαλάρωσε». Ο συνδυασμός της σύσφιξης των μυών με τη λέξη μπορεί να βοηθήσει στην εξάσκηση της χαλάρωσης κατόπιν εντολής, εξηγεί η Cox.
Μπορείτε να ακολουθήσετε καθοδηγούμενες ασκήσεις συνδυασμένης μυϊκής χαλάρωσης που διατίθενται στο διαδίκτυο ή να τις κάνετε μόνοι σας, επιλέγοντας όσες μυϊκές ομάδες θέλετε ή προλαβαίνετε.
Οι δεξιότητες TIPP με μια ματιά
Θερμοκρασία
- Γεμίστε ένα μεγάλο μπολ με κρύο νερό και παγάκια.
- Τοποθετήστε το σε χαμηλό τραπέζι, ώστε να μπορείτε να σκύψετε και να βυθίσετε το πρόσωπό σας.
- Βυθίστε ολόκληρο το πρόσωπο για όσο περισσότερο μπορείτε, με στόχο συνολικά 30 δευτερόλεπτα κάτω από το νερό.
Έντονη άσκηση
- Κάντε για τουλάχιστον 30 δευτερόλεπτα μια σωματική δραστηριότητα που αυξάνει έντονα τους καρδιακούς παλμούς.
- Μπορείτε να τρέξετε επιτόπου, να κάνετε επιτόπου άλματα ή burpees, ή να κινείτε γρήγορα τα χέρια πάνω και κάτω.
Ελεγχόμενη αναπνοή
- Αναπνέετε από το διάφραγμα, ώστε η κοιλιά να ανεβοκατεβαίνει, και φροντίστε η εκπνοή να διαρκεί περισσότερο από την εισπνοή.
- Δοκιμάστε να εισπνέετε για τέσσερα δευτερόλεπτα και να εκπνέετε για οκτώ.
Συνδυασμένη μυϊκή χαλάρωση
- Σφίγγετε συστηματικά κάθε μυϊκή ομάδα για πέντε δευτερόλεπτα και στη συνέχεια χαλαρώνετε λέγοντας τη λέξη «χαλάρωσε».
- Ξεκινήστε από το κεφάλι ή τα δάχτυλα των ποδιών και προχωρήστε προς τα πάνω ή προς τα κάτω στο σώμα.
Όποια δεξιότητα κι αν επιλέξετε, θυμηθείτε ότι «τα συναισθήματα πυροδοτούνται μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου», λέει η Cox. Αυτό σημαίνει ότι, όσο έντονο κι αν είναι το συναίσθημα, θα περάσει — συχνά πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζετε. Μερικές φορές, το σώμα μπορεί να βοηθήσει το μυαλό να επανέλθει.
Αν έχετε καρδιολογικό πρόβλημα ή λαμβάνετε β-αναστολείς, συζητήστε με τον γιατρό σας πριν δοκιμάσετε τις δεξιότητες TIPP.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/agchos-tesseris-dexiotites-dbt-gia-grigori-anakoyfisi-apo-entona-synaisthimata/30006





