Άνοια: Η χαμηλή δόση ασπιρίνης συνδέθηκε με 70% μικρότερο κίνδυνο σε συγκεκριμένη γενετική ομάδα

Η χαμηλή δόση ασπιρίνης μπορεί να συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο άνοιας σε άτομα με συγκεκριμένο γενετικό προφίλ, σύμφωνα με νεότερη ανάλυση δεδομένων. Ωστόσο, στην ίδια ομάδα καταγράφηκε περίπου διπλάσιος κίνδυνος σοβαρής αιμορραγίας, ενώ για τους περισσότερους συμμετέχοντες δεν διαπιστώθηκε όφελος.

Τι έδειξε η μελέτη

Η ασπιρίνη έχει μελετηθεί ως πιθανός τρόπος πρόληψης της άνοιας, καθώς δρα κατά της φλεγμονής, η οποία θεωρείται ότι συμβάλλει στην ανάπτυξη της νόσου Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, στη δοκιμή ASPREE του 2018, η καθημερινή λήψη χαμηλής δόσης ασπιρίνης (100 mg) από υγιείς ηλικιωμένους δεν είχε σημαντικό όφελος στην πρόληψη της άνοιας σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο. Μελέτη του 2020 που αξιοποίησε δεδομένα της ASPREE φάνηκε να επιβεβαιώνει το εύρημα: η χαμηλή δόση δεν μείωσε σημαντικά τον κίνδυνο Αλτσχάιμερ, άνοιας, ήπιας γνωστικής διαταραχής ή γνωστικής έκπτωσης.

Νεότερη ανάλυση εξέτασε τα δεδομένα από γενετική σκοπιά. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Alzheimer’s & Dementia, αξιολόγησε πολυγονιδιακές βαθμολογίες —γενετικές αναλύσεις που εκτιμούν την προδιάθεση για ασθένειες— και το γενετικό προφίλ περίπου 5.000 συμμετεχόντων στη δοκιμή ASPREE. Όσοι είχαν βαθμολογία που υποδήλωνε γενετική τάση για υψηλό αριθμό αιμοπεταλίων, τα οποία μπορεί να κάνουν το αίμα πιο επιρρεπές σε πήξη, φάνηκε να ωφελούνται από τη χαμηλή δόση ασπιρίνης ως προς την πρόληψη της άνοιας.

«Στους ανθρώπους που βρίσκονταν στο ανώτερο 20% ως προς τη γενετική βαθμολογία που σχετίζεται με τον αριθμό των αιμοπεταλίων, καταγράφηκαν πολύ λιγότερα περιστατικά άνοιας με την ασπιρίνη», εξηγεί ο Alexander Zubkov, νευρολόγος. «Περίπου το 1% όσων έλαβαν ασπιρίνη εμφάνισε άνοια, έναντι 3,3% στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου. Σε σχετικούς όρους, ο κίνδυνος μειώθηκε περίπου κατά 70%.»

Το πιθανό όφελος συνοδεύτηκε, όμως, από σημαντικό κίνδυνο: η ίδια ομάδα είχε περίπου διπλάσιο ποσοστό σοβαρής αιμορραγίας με την ασπιρίνη. Για το υπόλοιπο 80% των συμμετεχόντων, δεν φάνηκε να υπάρχει όφελος στην πρόληψη της άνοιας.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα

Δεν είναι εύκολο να γνωρίζει κανείς αν τα ευρήματα αφορούν τον ίδιο, καθώς βασίζονται σε γενετική ανάλυση, η οποία δεν είναι ακόμη ευρέως διαθέσιμη. Η υψηλή πολυγονιδιακή βαθμολογία που σχετίζεται με τα αιμοπετάλια δείχνει γενετική τάση για υψηλό αριθμό αιμοπεταλίων· δεν αντιστοιχεί σε μέτρηση από μια συνηθισμένη εξέταση αίματος. «Κάποιος που ανήκει σε αυτή την ομάδα μπορεί να έχει απολύτως φυσιολογικό αριθμό αιμοπεταλίων στις εξετάσεις του», σημειώνει ο Luke Sorrell, παθολόγος με εξειδίκευση στην ιατρική μακροζωίας.

«Αντίθετα, ένας υψηλός αριθμός αιμοπεταλίων σε μια συνηθισμένη εξέταση αίματος συνήθως οφείλεται σε κάτι προσωρινό, όπως η έλλειψη σιδήρου, η φλεγμονή, η λοίμωξη ή η ανάρρωση από χειρουργική επέμβαση», προσθέτει. «Κανείς δεν θα πρέπει να κοιτάξει την τελευταία γενική αίματος και να βγάλει συμπεράσματα με βάση αυτή τη μελέτη.» Χωρίς εξειδικευμένο γενετικό έλεγχο, δεν είναι γνωστό αν κάποιος ανήκει στην ομάδα που ενδέχεται να ωφεληθεί.

Οι γενετικές εξετάσεις που περιλαμβάνουν πολυγονιδιακές βαθμολογίες γίνονται πιο διαθέσιμες, σημειώνει ο Sorrell, και ενδέχεται στο μέλλον να προσφέρονται από γιατρούς. Ωστόσο, τα ευρήματα προέρχονται από μια μικρή υποομάδα συμμετεχόντων σε ήδη υπάρχουσα έρευνα και χρειάζεται να επιβεβαιωθούν σε νέες μελέτες. «Ρεαλιστικά, αυτό απέχει χρόνια», προσθέτει. «Θα απέτρεπα τον κόσμο από το να χρησιμοποιεί αρχεία DNA από εμπορικές εξετάσεις σε διαδικτυακούς υπολογιστές για να κάνει αυτοδιάγνωση.»

Η τακτική χρήση ασπιρίνης έχει γνωστούς κινδύνους εσωτερικής αιμορραγίας, κυρίως στο στομάχι και, σπανιότερα αλλά με σοβαρές συνέπειες, στον εγκέφαλο. «Οι ισχύουσες οδηγίες της Αμερικανικής Ομάδας Εργασίας Προληπτικών Υπηρεσιών συνιστούν να μην ξεκινά η χαμηλή δόση ασπιρίνης για πρωτογενή πρόληψη σε άτομα 60 ετών και άνω, επειδή ο κίνδυνος αιμορραγίας αντισταθμίζει το όφελος», εξηγεί ο Sorrell. «Η συγκεκριμένη μελέτη δεν αλλάζει αυτή τη σύσταση.» Αυτό δεν αφορά όσους λαμβάνουν ήδη καθημερινά ασπιρίνη με ιατρική συνταγή μετά από καρδιαγγειακό επεισόδιο: δεν πρέπει να τη διακόψουν χωρίς να μιλήσουν με τον γιατρό τους.

Ο κίνδυνος αιμορραγίας που σχετίζεται με την ασπιρίνη αυξάνεται με την ηλικία, το ιστορικό έλκους ή γαστρεντερικής αιμορραγίας, τη νεφρική νόσο, την αρρύθμιστη αρτηριακή πίεση, την αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ και τη χρήση άλλων φαρμάκων, όπως αντιπηκτικά, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ) όπως η ιβουπροφαίνη ή η ναπροξένη, εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRI) ή στεροειδή. «Το βασικό σημείο της μελέτης είναι ότι η αιμορραγία σχεδόν διπλασιάστηκε στην ίδια ακριβώς ομάδα που φάνηκε να ωφελείται», λέει ο Sorrell. «Αυτή η ανταλλαγή οφέλους και κινδύνου είναι όλη η ουσία.»

Πώς μπορεί να συνδέονται η ασπιρίνη και η άνοια

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η ασπιρίνη ενδέχεται να συνέβαλε στην πρόληψη της άνοιας στην ομάδα με τη γενετική προδιάθεση για υψηλό αριθμό αιμοπεταλίων· δεν δείχνουν ότι το φάρμακο θεραπεύει τη νόσο. Η πιθανή σύνδεση μπορεί να σχετίζεται με τον τρόπο λειτουργίας των αιμοπεταλίων.

«Τα αιμοπετάλια βοηθούν στον σχηματισμό θρόμβων και απελευθερώνουν επίσης χημικά σήματα που ενισχύουν τη φλεγμονή. Η ασπιρίνη εμποδίζει την ενεργοποίησή τους και μειώνει τη φλεγμονή», εξηγεί ο Zubkov. «Η νόσος των μικρών αγγείων στον εγκέφαλο, που προκαλείται από μικροσκοπικούς θρόμβους και βλάβες στα τοιχώματα των αγγείων, συμβάλλει σε μεγάλο ποσοστό των περιστατικών άνοιας. Σε άτομα με γενετική τάση για αυξημένη δραστηριότητα των αιμοπεταλίων, η ασπιρίνη ενδέχεται να περιορίζει αυτές τις βλάβες και τη χρόνια φλεγμονή που τις συνοδεύει.»

Πώς μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο άνοιας

Η Επιτροπή Lancet για την πρόληψη της άνοιας εκτίμησε το 2024 ότι σχεδόν τα μισά περιστατικά άνοιας συνδέονται με 14 τροποποιήσιμους παράγοντες. Σύμφωνα με τον Zubkov, βοηθητικά βήματα είναι:

• Η ρύθμιση της υψηλής αρτηριακής πίεσης και της υψηλής LDL χοληστερόλης.
• Η επαρκής σωματική δραστηριότητα.
• Η αντιμετώπιση προβλημάτων ακοής και όρασης.
• Ο επαρκής ύπνος.
• Ο περιορισμός του καπνίσματος και της κατανάλωσης αλκοόλ.
• Η φροντίδα της ψυχικής υγείας και η διατήρηση κοινωνικών επαφών.
• Η προστασία από τραυματισμούς στο κεφάλι.

«Για αυτά τα βήματα υπάρχουν ήδη ισχυρά στοιχεία, ενώ έρευνες όπως η νέα μελέτη αναζητούν πιο εξατομικευμένες επιλογές», σημειώνει.

Τι κρατάμε

«Η μελέτη αποτελεί ένα ενδιαφέρον παράδειγμα της δυνατότητας εξατομικευμένης πρόληψης», λέει ο Sorrell. «Ένα φάρμακο που κατά μέσο όρο φαίνεται να μην έχει αποτέλεσμα μπορεί να βοηθά μια συγκεκριμένη, γενετικά αναγνωρίσιμη ομάδα. Αυτή είναι η κατεύθυνση προς την οποία κινείται η ιατρική μακροζωίας.»

Προς το παρόν, τα ευρήματα αποτελούν ένδειξη και όχι σύσταση θεραπείας. «Το όφελος και η βλάβη ήταν ουσιαστικά παρόμοια σε απόλυτους αριθμούς, ενώ το εύρημα χρειάζεται επιβεβαίωση και ειδικά σχεδιασμένη κλινική δοκιμή πριν επηρεάσει τη φροντίδα οποιουδήποτε», καταλήγει. Η έναρξη, η συνέχιση ή η διακοπή της ασπιρίνης πρέπει να αποφασίζεται σε συνεννόηση με τον γιατρό.