Έλλειψη ιωδίου: Συμπτώματα, επιπλοκές, διάγνωση και αντιμετώπιση

Η έλλειψη ιωδίου μπορεί να εμποδίσει τον θυρεοειδή να παράγει αρκετές θυρεοειδικές ορμόνες και να οδηγήσει σε άλλα προβλήματα υγείας. Η αντιμετώπιση συνήθως περιλαμβάνει αύξηση της πρόσληψης ιωδίου.

Η έλλειψη ιωδίου επηρεάζει περίπου 2,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Είναι συχνότερη στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου η πρόσβαση σε επαρκή και θρεπτικά τρόφιμα μπορεί να είναι περιορισμένη. Μπορεί, όμως, να εμφανιστεί και σε άτομα που δεν ακολουθούν επαρκή διατροφή ή ο οργανισμός τους δεν επεξεργάζεται σωστά το ιώδιο.

Οι έγκυες και όσες θηλάζουν χρειάζονται περισσότερο ιώδιο. Έτσι, είναι πιθανότερο να εμφανίσουν έλλειψη αν δεν φροντίσουν να καταναλώνουν τροφές πλούσιες σε ιώδιο ή συμπλήρωμα που το περιέχει, όπως μια πολυβιταμίνη για την εγκυμοσύνη.

Τι είναι το ιώδιο και γιατί το χρειάζεται ο οργανισμός

Ο οργανισμός χρειάζεται συγκεκριμένη ποσότητα ιωδίου για να παράγει θυρεοειδικές ορμόνες. Οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν τον μεταβολισμό και άλλες βασικές λειτουργίες του σώματος.

Η έλλειψη ιωδίου μπορεί να προκαλέσει διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα, καθώς και άλλα προβλήματα. Ο οργανισμός δεν παράγει ιώδιο, επομένως η διατροφή είναι ο μόνος τρόπος πρόσληψής του. Οι ενήλικες χρειάζονται συνήθως 150 μικρογραμμάρια (μg) την ημέρα. Οι έγκυες χρειάζονται 220 μg και όσες θηλάζουν 290 μg ημερησίως.

Ιώδιο περιέχουν διάφορα τρόφιμα, όπως:

• ιωδιούχο επιτραπέζιο αλάτι και τρόφιμα που παρασκευάζονται με αυτό, όπως ζυμαρικά βρασμένα σε νερό με ιωδιούχο αλάτι
• ψάρια, όπως ο μπακαλιάρος
• θαλασσινά, όπως γαρίδες και στρείδια
• φύκια, όπως το νόρι και το κόμπου
• αυγά
• γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως γιαούρτι, τυρί και γάλα
• κρέατα, όπως το μοσχάρι και το συκώτι του

Συμπτώματα έλλειψης ιωδίου

Η έλλειψη ιωδίου μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που σχετίζονται με τα χαμηλά επίπεδα θυρεοειδικών ορμονών. Τα βρέφη που γεννιούνται από εγκύους με έλλειψη ιωδίου ενδέχεται να εμφανίσουν μόνιμα προβλήματα.

Διόγκωση του θυρεοειδούς στον λαιμό

Η διόγκωση μπορεί να σχηματίσει ένα ορατό εξόγκωμα στον λαιμό, που ονομάζεται βρογχοκήλη.

Υποθυρεοειδισμός

Τα χαμηλά επίπεδα θυρεοειδικών ορμονών, δηλαδή ο υποθυρεοειδισμός, μπορεί να προκαλέσουν:

• κόπωση
• αυξημένη ευαισθησία στο κρύο
• δυσκοιλιότητα
• ξηροδερμία
• αύξηση βάρους
• πρήξιμο στο πρόσωπο
• μυϊκή αδυναμία
• αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα
• πόνο ή δυσκαμψία στους μυς και τις αρθρώσεις
• επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού
• αραίωση των μαλλιών
• κατάθλιψη
• προβλήματα μνήμης
• βαρύτερη περίοδο από το συνηθισμένο σε άτομα που έχουν έμμηνο ρύση

Στα βρέφη, ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να προκαλέσει:

• συχνό πνίξιμο
• μεγάλη γλώσσα
• πρήξιμο στο πρόσωπο
• δυσκοιλιότητα
• χαμηλό μυϊκό τόνο
• έντονη υπνηλία

Σε παιδιά και εφήβους, μπορεί να προκαλέσει:

• κακή ανάπτυξη
• καθυστερημένη ανάπτυξη των δοντιών
• καθυστερημένη ήβη
• καθυστερημένη νοητική ανάπτυξη

Γνωστικές δυσκολίες

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• χαμηλό δείκτη νοημοσύνης
• δυσκολία στη μάθηση
• νοητική αναπηρία, ιδιαίτερα σε παιδιά των οποίων ο γονέας που κυοφόρησε είχε έλλειψη ιωδίου κατά την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό

Συμπτώματα στην εγκυμοσύνη

Σε εγκύους, ενδείξεις και συμπτώματα έλλειψης ιωδίου μπορεί να είναι:

• διόγκωση του θυρεοειδούς και βρογχοκήλη
• αυξημένα επίπεδα θυροξίνης και τριιωδοθυρονίνης, δύο θυρεοειδικών ορμονών
• αυξημένα επίπεδα θυρεοειδοτρόπου ορμόνης

Επιπλοκές της έλλειψης ιωδίου

Αν δεν αντιμετωπιστεί, η έλλειψη ιωδίου μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρό υποθυρεοειδισμό. Πιθανές επιπλοκές είναι:

• καρδιοπάθεια και συναφείς διαταραχές, όπως διόγκωση της καρδιάς και καρδιακή ανεπάρκεια
• προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως κατάθλιψη και γνωστική έκπτωση
• βλάβη στα περιφερικά νεύρα του σώματος, γνωστή ως περιφερική νευροπάθεια
• διαταραχή της ωορρηξίας, η οποία μπορεί να προκαλέσει υπογονιμότητα στις γυναίκες

Τα χαμηλά επίπεδα θυρεοειδικών ορμονών στην εγκυμοσύνη μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο συγγενών προβλημάτων στο παιδί. Η έλλειψη ιωδίου στην εγκυμοσύνη μπορεί να συνδέεται με:

• αποβολή
• ενδομήτριο θάνατο του εμβρύου
• πρόωρο τοκετό
• συγγενείς ανωμαλίες στα νεογνά
• συγγενή υποθυρεοειδισμό

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια

Το μυξοίδημα είναι σπάνια, αλλά απειλητική για τη ζωή επιπλοκή του υποθυρεοειδισμού. Μπορεί να προκληθεί από διάφορες παθήσεις, μεταξύ των οποίων και η έλλειψη ιωδίου. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• χαμηλή συστολική και υψηλή διαστολική αρτηριακή πίεση
• χαμηλό καρδιακό ρυθμό
• δυσανεξία στο κρύο
• έντονη κόπωση
• κώμα

Το μυξοίδημα είναι επείγουσα κατάσταση που απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση. Αν εμφανίσετε σχετικά συμπτώματα, καλέστε το 166 ή το 112.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Αν ο γιατρός υποψιαστεί έλλειψη ιωδίου, συνήθως ελέγχει τα επίπεδά του για να επιβεβαιώσει τη διάγνωση. Οι εξετάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Εξέταση ούρων: Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι διαθέσιμα μέσα σε λίγα λεπτά, αλλά η εξέταση δεν είναι τόσο ακριβής όσο ορισμένες άλλες.
• Εξέταση αίματος: Είναι απλή και ακριβής μέθοδος ελέγχου των επιπέδων ιωδίου στον οργανισμό, αλλά τα αποτελέσματα χρειάζονται περισσότερο χρόνο σε σύγκριση με την εξέταση ούρων.
• Δοκιμασία επιθέματος ιωδίου: Ο γιατρός εφαρμόζει ιώδιο σε μια περιοχή του δέρματος και ελέγχει την εικόνα της 24 ώρες αργότερα. Η εξέταση είναι σχετικά γρήγορη και οικονομική, αλλά μπορεί να μην είναι τόσο ακριβής όσο άλλες.
• Δοκιμασία φόρτισης ιωδίου: Μετρά την ποσότητα ιωδίου που αποβάλλεται στα ούρα σε διάστημα 24 ωρών. Χρειάζεται να συλλέγονται όλα τα δείγματα ούρων σε αυτό το διάστημα. Μπορεί να είναι ακριβέστερη από άλλες εξετάσεις.

Αντιμετώπιση της έλλειψης ιωδίου

Η αντιμετώπιση συνήθως περιλαμβάνει αύξηση της πρόσληψης ιωδίου, μέσω της διατροφής, συμπληρωμάτων ή και των δύο.

Διατροφή πλούσια σε ιώδιο

Η έλλειψη ιωδίου αντιμετωπίζεται συνήθως με την προσθήκη περισσότερων τροφίμων που περιέχουν ιώδιο στη διατροφή. Άτομα που ενδέχεται να μην προσλαμβάνουν αρκετό ιώδιο μέσω της τροφής είναι:

• όσοι ακολουθούν vegan διατροφή
• οι έγκυες
• όσες θηλάζουν
• όσοι δεν χρησιμοποιούν ιωδιούχο αλάτι
• όσοι καταναλώνουν ελάχιστα ή καθόλου γαλακτοκομικά, θαλασσινά και αυγά

Συμπληρώματα ιωδίου

Ο γιατρός μπορεί να συστήσει συμπληρώματα ιωδίου για την αντιμετώπιση της έλλειψης. Τα συμπληρώματα που περιέχουν κάλιο απορροφώνται ευκολότερα από τον οργανισμό. Μπορεί να επιλεγούν σκευάσματα που περιέχουν ιωδιούχο κάλιο ή ιωδικό κάλιο.

Καλό είναι να αποφεύγονται συμπληρώματα με περισσότερα από 150 μg ιωδίου την ημέρα, καθώς η υπερβολική πρόσληψη μπορεί επίσης να βλάψει τον θυρεοειδή. Πολλά άτομα με έλλειψη ιωδίου μπορούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα υγείας τους με αλλαγές στη διατροφή και προσθήκη συμπληρωμάτων.

Φαρμακευτική αγωγή

Ο γιατρός μπορεί να συστήσει λεβοθυροξίνη (Synthroid, Tirosint, Levoxyl) σε άτομα με υποθυρεοειδισμό, ιδίως σε βρέφη και παιδιά. Το φάρμακο αντιμετωπίζει την υπολειτουργία του θυρεοειδούς.

Η δόση μπορεί να προσαρμόζεται κάθε 6 έως 8 εβδομάδες, μέχρι να σταθεροποιηθούν τα επίπεδα των θυρεοειδικών ορμονών.

Αντιμετώπιση του μυξοιδήματος

Τα άτομα με μυξοίδημα χρειάζονται συνήθως νοσηλεία. Στο νοσοκομείο χορηγούνται συνήθως ενδοφλέβια υγρά και άλλες θεραπείες για τη σταθεροποίηση της κατάστασης. Μπορεί επίσης να χορηγηθεί θυρεοειδική ορμόνη.

Αφού σταθεροποιηθεί η κατάσταση, ο γιατρός παρακολουθεί τη λειτουργία του θυρεοειδούς και κρίνει αν οι αλλαγές στη διατροφή, ώστε να εξασφαλίζεται επαρκής πρόσληψη ιωδίου, αρκούν για τη διατήρηση σταθερών ορμονικών επιπέδων.

Χρόνος ανάρρωσης

Ο χρόνος ανάρρωσης εξαρτάται από τη σοβαρότητα της έλλειψης και τη λειτουργία του θυρεοειδούς. Η ήπια έλλειψη ιωδίου μπορεί να χρειαστεί 2 έως 4 εβδομάδες για να βελτιωθεί με συμπληρώματα.

Ποια είναι η πρόγνωση

Αν εντοπιστεί έγκαιρα, η έλλειψη ιωδίου μπορεί να αναστραφεί με ελάχιστες ή καθόλου παρενέργειες. Αν, όμως, διαγνωστεί αφού έχουν εμφανιστεί επιπλοκές, πολλές από αυτές —ιδίως στα παιδιά— μπορεί να είναι μόνιμες.

Ακόμη κι αν έχουν ήδη αναπτυχθεί επιπλοκές, η επαρκής πρόσληψη ιωδίου στη συνέχεια μπορεί να αποτρέψει την επιδείνωσή τους. Για την επιλογή διατροφικών αλλαγών, συμπληρωμάτων ή φαρμακευτικής αγωγής, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.