Η γήρανση της καρδιάς δεν είναι ομοιόμορφη: σε μελέτη σε ποντίκια, οι ενδείξεις φλεγμονής και ουλοποίησης εντοπίστηκαν κυρίως γύρω από τις αορτικές βαλβίδες και τη ρίζα της αορτής. Τα ευρήματα, από ερευνητές του The Jackson Laboratory (JAX), αναδεικνύουν περιοχές και κυτταρικές αλληλεπιδράσεις που ενδέχεται να βοηθήσουν στην κατανόηση των αλλαγών της καρδιάς με την πάροδο του χρόνου.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Aging Cell. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στις συγκεκριμένες περιοχές βρίσκονται ανοσοκύτταρα και κύτταρα του συνδετικού ιστού, των οποίων οι αλληλεπιδράσεις μεταβάλλονται με την ηλικία και ενδέχεται να επηρεάζουν τον γύρω καρδιακό μυ.
«Ορισμένοι δείκτες που σχετίζονται με τη φλεγμονώδη γήρανση υπήρχαν ήδη από την αρχή, σε νεαρές καρδιές, αλλά εντοπίζονταν συγκεκριμένα σε περιοχές που δεν είχαν οριστεί προηγουμένως: στις βαλβίδες και στην αορτή, και όχι στον μυϊκό ιστό», δήλωσε η Nadia Rosenthal, συγγραφέας της μελέτης και επιστημονική διευθύντρια στο JAX. «Πρέπει πραγματικά να σκεφτούμε τη γήρανση ως μια μη γραμμική διαδικασία. Όπως γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι δεν γερνούν όλοι με τον ίδιο ρυθμό, τώρα γνωρίζουμε ότι ούτε τα όργανα και οι ιστοί γερνούν με τον ίδιο ρυθμό, ακόμη και μέσα στο ίδιο άτομο».
Μεγάλο μέρος των προηγούμενων ερευνών για τη γήρανση της καρδιάς επικεντρωνόταν στον καρδιακό μυ και ιδιαίτερα στην αριστερή κοιλία, η οποία αντλεί αίμα προς την αορτή και το υπόλοιπο σώμα. Εξετάζοντας ολόκληρη την καρδιά, αντί να εστιάσουν κυρίως στον μυ, οι ερευνητές του JAX εντόπισαν αλλαγές και σε άλλους ιστούς, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα κύτταρά τους.
«Οι βαλβίδες και τα μεγάλα αιμοφόρα αγγεία συχνά θεωρούνται οι “σωληνώσεις” και όχι η κύρια μηχανή, όμως πρόκειται για ένα πολύ περίπλοκο μικρό σύστημα», ανέφερε η Rosenthal. «Αποδεικνύεται ότι φιλοξενούν πολλά από τα κύτταρα που μας ενδιαφέρουν και ότι εκεί συγκεντρώθηκαν ορισμένα από τα σημαντικότερα σήματα που σχετίζονται με τη γήρανση».
Πού εντοπίζονται οι αλλαγές της καρδιακής γήρανσης
Η μεγαλύτερη ηλικία είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο, ωστόσο πολλές από τις κυτταρικές διεργασίες που συμβάλλουν στη φθορά της καρδιάς παραμένουν ανεπαρκώς κατανοητές. Μία από τις δυσκολίες είναι ότι τα μυϊκά κύτταρα της καρδιάς των θηλαστικών έχουν πολύ περιορισμένη ικανότητα αναγέννησης ή αντικατάστασης. Για να μελετήσουν τι συμβαίνει με την ηλικία, η Rosenthal και οι συνεργάτες της χρησιμοποίησαν προηγμένες τεχνικές, οι οποίες επέτρεψαν την εξέταση χιλιάδων μεμονωμένων κυττάρων από νεαρά και ηλικιωμένα ποντίκια, ενώ ταυτόχρονα καταγράφηκε και η θέση τους στην καρδιά.
Είναι γνωστό ότι η γήρανση συνοδεύεται από επίμονη, χαμηλού βαθμού φλεγμονή σε όλο το σώμα. Προηγούμενες μελέτες έχουν εντοπίσει αντίστοιχες αλλαγές στην καρδιά, όπως αύξηση των μακροφάγων, δηλαδή ανοσοκυττάρων που ρυθμίζουν τη φλεγμονώδη δραστηριότητα, και των ινοβλαστών, κυττάρων που παράγουν και συντηρούν τον συνδετικό ιστό και συμβάλλουν στον σχηματισμό ουλώδους ιστού.
Η νέα ανάλυση έδειξε ότι, με την ηλικία, τα μακροφάγα γίνονταν πιο ενεργά σε γονίδια που σχετίζονται με τη φλεγμονή και τις αλλαγές στη δομή των ιστών. Οι ινοβλάστες, από την πλευρά τους, εμφάνιζαν όλο και περισσότερο μοριακά χαρακτηριστικά που συνδέονται με την ίνωση, δηλαδή την ουλοποίηση. Οι ερευνητές δεν περιορίστηκαν στον εντοπισμό των ενεργών γονιδίων: χαρτογράφησαν και τις θέσεις των κυττάρων, ώστε να παρακολουθήσουν πώς αλλάζουν διαφορετικές περιοχές της καρδιάς με την ηλικία.
Οι αλλαγές δεν κατανεμήθηκαν ομοιόμορφα. Τα ισχυρότερα σήματα φλεγμονής και ίνωσης εντοπίστηκαν γύρω από τις καρδιακές βαλβίδες και τη ρίζα της αορτής. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτές οι περιοχές μπορεί να λειτουργούν ως σημαντικά κέντρα καρδιακής γήρανσης, όπου οι αλλαγές στα υποστηρικτικά κύτταρα ενδέχεται να επηρεάζουν την υγεία του γειτονικού καρδιακού μυός.
«Για να διατηρούνται τα μυϊκά κύτταρα υγιή, τα υπόλοιπα κύτταρα της καρδιάς πρέπει να συνεχίζουν να τα υποστηρίζουν σε όλη τη διάρκεια της ζωής», δήλωσε η Rosenthal. «Η μελέτη αυτή προσφέρει για πρώτη φορά μια ολοκληρωμένη εικόνα του πώς τα υποστηρικτικά κύτταρα, ιδιαίτερα οι ινοβλάστες και τα μακροφάγα, αλλάζουν με την ηλικία και συμβάλλουν σε αυτό που αποκαλούμε φλεγμονώδη γήρανση».
Δείκτες γήρανσης εμφανίστηκαν και σε νεαρές καρδιές
Ένα ακόμη απρόσμενο εύρημα αμφισβήτησε τις έως τώρα παραδοχές για τον εντοπισμό κυττάρων που γερνούν. Η ομάδα εξέτασε μοριακούς δείκτες που συνδέονται συχνά με την κυτταρική γήρανση: μια κατάσταση κατά την οποία τα κύτταρα χάνουν οριστικά την ικανότητα να διαιρούνται, συχνά λόγω ηλικίας ή στρες. Καθώς τα γηρασμένα κύτταρα συσσωρεύονται, μπορούν να συμβάλουν σε παρατεταμένη φλεγμονή, βλάβη των ιστών και παθήσεις που σχετίζονται με την προχωρημένη ηλικία.
Ορισμένοι από αυτούς τους δείκτες υπήρχαν ήδη σε νεαρές καρδιές ποντικών. Αυτό υποδηλώνει ότι η παρουσία τους και μόνο δεν αρκεί για να διαπιστωθεί με αξιοπιστία αν ένα κύτταρο έχει εισέλθει σε κατάσταση κυτταρικής γήρανσης. Η σημασία τους ενδέχεται να εξαρτάται από το σημείο όπου εμφανίζονται και την κατάσταση του ιστού γύρω τους.
«Αυτό που μας εξέπληξε ήταν ότι ορισμένοι δείκτες που έχουν συνδεθεί με τη γήρανση υπήρχαν ήδη σε νεαρές καρδιές. Δεν βρίσκονταν εκεί όπου περίμενε κανείς και αυτό μας ανάγκασε να επανεξετάσουμε τι μας λένε», δήλωσε η Rosenthal. «Αυτό ανατρέπει τη συνήθη ερμηνεία της καρδιακής γήρανσης, επειδή οι δείκτες από μόνοι τους δεν σημαίνουν ότι ένα κύτταρο έχει γεράσει. Δεν υπάρχει τίποτα που να δείχνει κυτταρική γήρανση σε μια καρδιά ποντικού έξι μηνών».
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης γονίδια που γίνονταν πιο ενεργά με την ηλικία και εμφανίζονταν έντονα στις ίδιες περιοχές. Ανάμεσά τους ήταν το Ccl8, που βοηθά στη μετάδοση φλεγμονωδών σημάτων, και το Cdkn1a, γνωστό και ως p21, ένα γονίδιο που χρησιμοποιείται ευρέως ως δείκτης κυτταρικής γήρανσης. Η θέση τους ενίσχυσε τις ενδείξεις ότι οι βαλβίδες και η ρίζα της αορτής μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την κατανόηση της γήρανσης της καρδιάς.
«Δεν μιλάμε για μεμονωμένα γονίδια. Μιλάμε για μια ολόκληρη “συνομιλία” ανάμεσα στα ανοσοκύτταρα και τους ινοβλάστες. Καθώς γερνά η καρδιά, αλλάζει ο τρόπος επικοινωνίας αυτών των κυττάρων και αυτή η μεταβολή φαίνεται να συνδέεται με τη φλεγμονή και την αναδιαμόρφωση των ιστών που παρατηρούμε στις μεγαλύτερες ηλικίες», ανέφερε η Rosenthal.
Διαφορετικές μοριακές αλλαγές σε αρσενικές και θηλυκές καρδιές
Η μελέτη έδειξε ότι η γήρανση δεν προκαλούσε ακριβώς τις ίδιες μοριακές αλλαγές στις καρδιές αρσενικών και θηλυκών ποντικών. Στα αρσενικά, οι ινοβλάστες εμφάνιζαν ισχυρότερη σύνδεση με βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με την ίνωση. Στα θηλυκά, οι αντίστοιχες αλλαγές συνδέονταν περισσότερο με μονοπάτια που συμμετέχουν στην ανάπτυξη της καρδιάς και στην παραγωγή πρωτεϊνών.
Η Rosenthal σημείωσε ότι οι διαφορές αυτές μπορεί να προσφέρουν στοιχεία για την καρδιαγγειακή γήρανση στον άνθρωπο. Οι καρδιακές παθήσεις γίνονται συχνότερες στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, ενώ στους άνδρες η εμφάνισή τους ακολουθεί γενικά πιο σταδιακή πορεία. Οι διαφορετικές κυτταρικές μεταβολές στα αρσενικά και τα θηλυκά ποντίκια θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην έρευνα των βιολογικών διεργασιών πίσω από αυτές τις διαφορές.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα αφορούν διαφορές στη μοριακή δραστηριότητα και δεν αποδεικνύουν διαφορές στη λειτουργία της καρδιάς ή στον κίνδυνο νόσου. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί πώς επηρεάζουν αυτά τα πρότυπα την καρδιαγγειακή υγεία.
Για να εξετάσουν αν τα ευρήματα ενδέχεται να ισχύουν και στους ανθρώπους, οι ερευνητές τα συνέκριναν με δεδομένα από ανθρώπινες καρδιές που είχαν δημοσιευτεί προηγουμένως. Αρκετές μοριακές διεργασίες που συνδέονται με τη γήρανση, μεταξύ των οποίων μονοπάτια που συμμετέχουν στην απόκριση στο κυτταρικό στρες, εμφανίστηκαν και στα δύο είδη. Η ομοιότητα αυτή υποδηλώνει ότι ορισμένες από τις βιολογικές αλλαγές που εντοπίστηκαν στα ποντίκια μπορεί να έχουν σημασία και για την ανθρώπινη καρδιά.
«Τα ευρήματά μας μετατοπίζουν την προσοχή από τη γήρανση ολόκληρης της καρδιάς σε συγκεκριμένες ανατομικές περιοχές, βοηθώντας μας να κατανοήσουμε καλύτερα πώς συνδέονται η φλεγμονή και η ίνωση και ποιες περιοχές συμμετέχουν στη διαδικασία της γήρανσης», δήλωσε η Amalia Sintou, συγγραφέας της μελέτης και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο JAX.
Τι μπορεί να προσφέρουν τα ευρήματα για την υγεία της καρδιάς
Η έρευνα δεν εντοπίζει ακόμη κάποια νέα θεραπεία, αλλά προσφέρει στους επιστήμονες λεπτομερέστερη εικόνα για το πού εμφανίζονται οι αλλαγές που σχετίζονται με τη γήρανση και ποια κύτταρα εμπλέκονται. Η χαρτογράφηση αυτών των κυτταρικών προτύπων θα μπορούσε να κατευθύνει μελλοντικές μελέτες για τον περιορισμό της καρδιαγγειακής επιδείνωσης, τη διατήρηση της υγιούς καρδιακής λειτουργίας και τη βελτίωση της υγείας σε μεγαλύτερη ηλικία.
Η ομάδα της Rosenthal εξετάζει τώρα αν η άσκηση, η διατροφή και οι ασθένειες μεταβάλλουν τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στα ανοσοκύτταρα και τα κύτταρα του συνδετικού ιστού. Οι ερευνητές ελπίζουν να διαχωρίσουν τις φυσιολογικές επιπτώσεις της γήρανσης από αλλαγές που μπορεί να καθιστούν την καρδιά πιο ευάλωτη σε καρδιαγγειακά προβλήματα.
Ο σχεδιασμός του πειράματος βοήθησε επίσης να απομονωθεί η ίδια η γήρανση ως παράγοντας. Τα ποντίκια ζούσαν στις ίδιες συνθήκες και ακολουθούσαν την ίδια διατροφή, γεγονός που επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν τις αλλαγές λόγω ηλικίας χωρίς τις πρόσθετες διαφορές που θα μπορούσαν να επιφέρουν διαφορετικά περιβάλλοντα ή διατροφικές συνήθειες.
«Η αντικατάσταση βαλβίδας είναι συχνή σε μεγαλύτερους ενήλικες και ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι σε ποιον βαθμό η υποκείμενη βλάβη οφείλεται στην ίδια τη γήρανση», δήλωσε η Aleksandra Aljakna Khan, συγγραφέας της μελέτης και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο JAX. «Επειδή όλα τα ποντίκια της μελέτης μας ζούσαν στο ίδιο περιβάλλον και ακολουθούσαν την ίδια διατροφή, μπορέσαμε να απομονώσουμε τις επιπτώσεις της γήρανσης και να δείξουμε ότι η γήρανση από μόνη της μπορεί να ξεκινήσει ορισμένες από αυτές τις αλλαγές στις βαλβίδες και στην αορτή».
Συνολικά, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι για να κατανοηθεί η γήρανση της καρδιάς χρειάζεται να εξετάζονται όχι μόνο οι μύες που αντλούν το αίμα, αλλά και οι βαλβίδες, τα μεγάλα αιμοφόρα αγγεία και τα υποστηρικτικά κύτταρα. Η μελέτη του τρόπου με τον οποίο αυτές οι δομές αλλάζουν και επικοινωνούν με την πάροδο του χρόνου θα μπορούσε να βοηθήσει μελλοντικά στην αναζήτηση τρόπων διατήρησης της καρδιαγγειακής υγείας.
Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το NIH Common Fund μέσω του The Jackson Laboratory Senescence Tissue Mapping Center (JAX-Sen TMC U54 AG079753). Πρόσθετη υποστήριξη παρείχε το αντικαρκινικό κέντρο του JAX, το οποίο έχει οριστεί από το National Cancer Institute (P30 CA034196).
Στους επιπλέον συγγραφείς από το The Jackson Laboratory περιλαμβάνονται οι Yue Zhao, Antonios Somarakis, Harshpreet Chandok, Juliana Alcoforado Diniz, Ramalakshmi Ramasamy, Gretchen T. Clark, Brian S. White, Paul Robson, Ron Korstanje και J. Matthew Mahoney. Στη μελέτη συνέβαλαν επίσης οι Leon Frommer και Sikander Hayat από το RWTH Aachen University.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/kardia-nea-eyrimata-deichnoyn-oti-i-giransi-den-exelissetai-me-ton-idio-tropo-se-olo-to-organo/29960





