Καρκίνος του φάρυγγα: Η σύνδεση με τον HPV, οι παράγοντες κινδύνου και τα πρώιμα σημάδια

Ο καρκίνος του φάρυγγα μπορεί να αναπτύσσεται αθόρυβα για χρόνια, ακόμη και δεκαετίες, πριν εμφανιστούν τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια. Ένας επίμονος πονόλαιμος, δυσκολία στην κατάποση, αλλαγή στη φωνή ή ένα ανώδυνο εξόγκωμα στον λαιμό μπορεί να είναι τα συμπτώματα, αλλά συχνά έχουν και άλλες, ακίνδυνες αιτίες.

Για δεκαετίες, η νόσος συνδεόταν κυρίως με μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους που κάπνιζαν ή κατανάλωναν πολύ αλκοόλ επί χρόνια. Καθώς όμως η χρήση καπνού και αλκοόλ έχει μειωθεί, οι γιατροί παρατηρούν ένα νέο μοτίβο: αυξάνεται το ποσοστό των ασθενών που δεν έχουν καπνίσει ποτέ, πίνουν λίγο αλκοόλ και δεν έχουν τους παραδοσιακούς παράγοντες κινδύνου.

Η αύξηση είναι ιδιαίτερα εμφανής στους καρκίνους των αμυγδαλών και της βάσης της γλώσσας, που αποτελούν μορφή καρκίνου του στοματοφάρυγγα. Σημαντικός παράγοντας σε αυτή την αλλαγή είναι ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), ένας συχνός σεξουαλικώς μεταδιδόμενος ιός, τον οποίο συναντούν οι περισσότεροι άνθρωποι κάποια στιγμή στη ζωή τους. Στις ΗΠΑ, ο HPV εκτιμάται ότι ευθύνεται πλέον για το 60% έως 70% των καρκίνων του στοματοφάρυγγα.

Οι ειδικοί εξετάζουν επίσης αν χαρακτηριστικά της σύγχρονης ζωής, όπως το άτμισμα, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, η ατμοσφαιρική ρύπανση και τα μικροπλαστικά, μπορεί να σχετίζονται με τον κίνδυνο καρκίνων κεφαλής και τραχήλου. Σε αυτή την ευρύτερη ομάδα περιλαμβάνονται οι καρκίνοι του φάρυγγα, του στόματος, της μύτης και του λάρυγγα.

Τι είναι ο καρκίνος του φάρυγγα και πόσο επικίνδυνος είναι;

Ο καρκίνος του φάρυγγα δεν είναι μία ενιαία νόσος. Ανήκει στην ευρύτερη ομάδα των καρκίνων κεφαλής και τραχήλου, οι οποίοι μπορεί να αναπτυχθούν στο στόμα, τον φάρυγγα, τη μύτη, τα ιγμόρεια και τον λάρυγγα. Τα αίτια, οι θεραπείες και οι πιθανότητες επιβίωσης διαφέρουν σημαντικά, ανάλογα με το σημείο όπου εμφανίζεται ο καρκίνος.

Για το 2026 εκτιμάται ότι 72.770 άνθρωποι στις ΗΠΑ θα διαγνωστούν με καρκίνο του στόματος, του φάρυγγα ή του λάρυγγα, ενώ περίπου 17.110 θα πεθάνουν από αυτές τις νόσους.

Η πρόγνωση ποικίλλει. Περίπου το 86% των ασθενών με καρκίνο του στοματοφάρυγγα που εντοπίζεται σε πρώιμο στάδιο, πριν εξαπλωθεί πέρα από το αρχικό σημείο, ζει τουλάχιστον πέντε χρόνια. Το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 40% για όσους διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο.

Η ογκολόγος δρ Selda Samakoglu, ειδική στους καρκίνους κεφαλής και τραχήλου στο Aveta Biomics, εξηγεί: «Με την πάροδο πολλών ετών, οι τύποι υψηλού κινδύνου του HPV μπορούν να διαταράξουν τη φυσιολογική ανάπτυξη των κυττάρων και να οδηγήσουν σε καρκίνο των αμυγδαλών ή της βάσης της γλώσσας».

Έρευνες έχουν επίσης συνδέσει τον μεγαλύτερο αριθμό ερωτικών συντρόφων με τους οποίους κάποιος έχει κάνει στοματικό σεξ με υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του φάρυγγα που σχετίζεται με τον HPV. Ωστόσο, οι περισσότεροι άνθρωποι που εκτίθενται στον ιό δεν θα εμφανίσουν ποτέ τη νόσο.

Ο εμβολιασμός κατά του HPV και η προστασία

Ο εμβολιασμός αποτελεί σημαντικό μέσο προστασίας. Στις ΗΠΑ, το εμβόλιο κατά του HPV εισήχθη για τα κορίτσια το 2006, ενώ ο συστηματικός εμβολιασμός των αγοριών ακολούθησε το 2011.

Ο HPV ευθύνεται επίσης για σχεδόν όλους τους καρκίνους του τραχήλου της μήτρας. Από τότε που ξεκίνησε ο εμβολιασμός, τα προκαρκινικά ευρήματα στα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας έχουν μειωθεί σχεδόν κατά 80% στις νεαρές γυναίκες στις ΗΠΑ.

Ενθαρρυντικά είναι και τα στοιχεία για τους καρκίνους κεφαλής και τραχήλου. Αμερικανική μελέτη του 2026, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 1,4 εκατομμύρια άνθρωποι, διαπίστωσε σημαντικά λιγότερους τέτοιους καρκίνους μεταξύ όσων είχαν εμβολιαστεί κατά του HPV. Οι ειδικοί αναμένουν ότι τα οφέλη θα γίνουν πιο εμφανή τις επόμενες δεκαετίες, καθώς οι εμβολιασμένες γενιές θα φτάνουν στις ηλικίες κατά τις οποίες συνήθως εμφανίζονται αυτοί οι καρκίνοι.

«Το πλήρες όφελος του εμβολίου αναμένεται να γίνει σαφέστερο καθώς οι εμβολιασμένες γενιές μεγαλώνουν», λέει η δρ Samakoglu.

Τα γονίδια δεν εξηγούν από μόνα τους τον κίνδυνο

Ο καρκίνος του φάρυγγα μπορεί να εμφανίζεται σε περισσότερα από ένα μέλη μιας οικογένειας, αλλά τα κληρονομικά γονίδια θεωρείται ότι ευθύνονται μόνο για μικρό ποσοστό των περιστατικών. Το να έχει κάποιος γονέα, αδελφό ή αδελφή ή παιδί με καρκίνο κεφαλής και τραχήλου συνδέεται με περίπου 70% υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσει και ο ίδιος τη νόσο.

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι γενετικές διαφορές μπορεί να κάνουν ορισμένους ανθρώπους πιο ευάλωτους σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός τους επεξεργάζεται επιβλαβείς ουσίες και επιδιορθώνει το κατεστραμμένο DNA. «Τα γονίδια μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός μας διαχειρίζεται τις εκθέσεις σε επιβαρυντικούς παράγοντες», λέει η δρ Samakoglu.

Σπάνιες κληρονομικές παθήσεις, όπως η αναιμία Fanconi, μπορούν επίσης να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο ορισμένων καρκίνων κεφαλής και τραχήλου, επειδή περιορίζουν την ικανότητα του οργανισμού να επιδιορθώνει βλάβες στο DNA.

Κάπνισμα και άτμισμα

Το κάπνισμα αποτελεί εδώ και χρόνια μία από τις κύριες αιτίες καρκίνου του φάρυγγα. Ο καπνός περιέχει δεκάδες καρκινογόνες ουσίες, οι οποίες προκαλούν βλάβες στο DNA των κυττάρων που επενδύουν τον φάρυγγα και μπορούν, με την πάροδο του χρόνου, να οδηγήσουν στην ανάπτυξη όγκων. Το κάπνισμα τσιγάρων έχει μειωθεί σημαντικά στις ΗΠΑ, ιδιαίτερα στους νεότερους ενήλικες.

Την ίδια στιγμή, το άτμισμα έχει γίνει πιο δημοφιλές, προκαλώντας ερωτήματα για το αν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα έχουν ανάλογο κίνδυνο καρκίνου. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του παραμένουν αβέβαιες: τα ηλεκτρονικά τσιγάρα χρησιμοποιούνται ευρέως μόνο εδώ και περίπου δύο δεκαετίες και οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη διαπιστώσει αν αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του φάρυγγα.

Ωστόσο, πρώιμες έρευνες έχουν προκαλέσει ανησυχία. Ανασκόπηση του 2026 από ερευνητές του University of New South Wales εντόπισε στοιχεία ότι το άτμισμα μπορεί να προκαλεί βλάβες στο DNA, φλεγμονή και άλλες αλλαγές στα κύτταρα που επενδύουν το στόμα και τους αεραγωγούς — διεργασίες που μπορεί να συμβάλουν στην ανάπτυξη καρκίνου. Σε ορισμένες μελέτες σε ζώα, μετά την έκθεση σε αερόλυμα ηλεκτρονικών τσιγάρων εμφανίστηκαν όγκοι. Αυτό, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι το άτμισμα προκαλεί καρκίνο στους ανθρώπους.

«Αυτό που με ανησυχεί είναι ότι οι ερευνητές έχουν εντοπίσει βλάβες στο DNA των κυττάρων του στόματος ανθρώπων που ατμίζουν, ακόμη και όσων δεν έχουν καπνίσει ποτέ», λέει η δρ Samakoglu. «Δεν γνωρίζουμε ακόμη πώς αυτό επηρεάζει τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο καρκίνου του φάρυγγα. Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα θερμαίνουν υγρό αντί να καίνε καπνό. Η θέρμανση μπορεί να δημιουργήσει επιβλαβείς χημικές ουσίες, όπως φορμαλδεΰδη, ενώ μέταλλα από τη συσκευή μπορεί να καταλήξουν σε αυτό που εισπνέουν οι χρήστες».

Το άτμισμα εκθέτει γενικά τους χρήστες σε λιγότερες επιβλαβείς ουσίες από το κάπνισμα τσιγάρων, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνο.

Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: τι δείχνουν οι έρευνες

Οι επιστήμονες διερευνούν επίσης αν τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, που αποτελούν σημαντικό μέρος της διατροφής στις ΗΠΑ, μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνων κεφαλής και τραχήλου.

Μελέτη του 2023, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 450.000 άνθρωποι από όλη την Ευρώπη, διαπίστωσε ότι για κάθε αύξηση κατά 10% στο ποσοστό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων στη διατροφή, ο κίνδυνος καρκίνου κεφαλής και τραχήλου ήταν υψηλότερος κατά 23%. Οι ερευνητές βρήκαν επίσης αύξηση κατά 24% στον κίνδυνο αδενοκαρκινώματος του οισοφάγου, ενός καρκίνου που προσβάλλει τον σωλήνα από τον οποίο περνά η τροφή.

Το αυξημένο σωματικό λίπος εξηγούσε μόνο ένα μικρό μέρος της συσχέτισης, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπορεί να εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες. Μια πιθανότητα είναι ορισμένα πρόσθετα και χημικές ουσίες στα επεξεργασμένα τρόφιμα —όπως γαλακτωματοποιητές και ουσίες που σχηματίζονται κατά την επεξεργασία του κρέατος— να συμβάλλουν στη φλεγμονή ή στην κυτταρική βλάβη. Ωστόσο, δεν έχει διαπιστωθεί ότι αυτά τα τρόφιμα προκαλούν άμεσα καρκίνους κεφαλής και τραχήλου.

«Προσπαθούμε ακόμη να καταλάβουμε τι κρύβεται πίσω από αυτή τη σύνδεση», λέει η δρ Samakoglu. «Η μελέτη δίνει έναν λόγο να εξετάσουμε το θέμα πιο προσεκτικά. Δεν αποδεικνύει ότι αυτά τα τρόφιμα προκάλεσαν τους καρκίνους, ενώ το κάπνισμα, το αλκοόλ και άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής μπορεί να εξηγούν μέρος των ευρημάτων. Επίσης, δεν πρέπει να θεωρούμε ότι όλα τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν τον ίδιο κίνδυνο».

Μικροπλαστικά και καρκίνος

Τα μικροπλαστικά —μικροσκοπικά θραύσματα πλαστικού που βρίσκονται στα τρόφιμα, στο πόσιμο νερό και ακόμη και στον αέρα— αποτελούν έναν ακόμη παράγοντα που μελετάται. Οι επιστήμονες τα έχουν εντοπίσει σε ιστούς σε όλο το ανθρώπινο σώμα, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το αν η μακροχρόνια έκθεση μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη καρκίνου.

Πρόσφατη μελέτη του University of Hawaii διαπίστωσε ότι περιοχές με υψηλότερα επίπεδα ρύπανσης από μικροπλαστικά στα παράκτια ύδατα είχαν επίσης υψηλότερα ποσοστά ορισμένων καρκίνων, μεταξύ των οποίων και καρκίνων του στόματος και του φάρυγγα. Άλλη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Scientific Reports, εξέτασε την εκτιμώμενη διατροφική έκθεση σε μικροπλαστικά σε 106 χώρες και βρήκε υψηλότερα ποσοστά καρκίνου του στόματος σε πληθυσμούς με μεγαλύτερη έκθεση.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα σωματίδια μπορεί να προκαλούν φλεγμονή και βλάβες στο DNA. Ρόλο ενδέχεται να παίζουν και χημικές ουσίες που σχετίζονται με τα πλαστικά, όπως οι δισφαινόλες και οι φθαλικές ενώσεις. Ωστόσο, τα στοιχεία παραμένουν προκαταρκτικά. Καμία από τις δύο μελέτες δεν απέδειξε ότι τα μικροπλαστικά προκαλούν καρκίνο, ενώ οι συγκρίσεις μεταξύ πληθυσμών δεν μπορούν να δείξουν αν όσοι νόσησαν είχαν εκτεθεί σε περισσότερα πλαστικά σωματίδια.

«Οι εργαστηριακές μελέτες προκαλούν ανησυχία, επειδή ορισμένα σωματίδια μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή, οξειδωτικό στρες και βλάβες στο DNA», λέει η δρ Samakoglu. «Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν οι ποσότητες στις οποίες εκτίθενται οι άνθρωποι στην καθημερινότητά τους προκαλούν αντίστοιχες βλάβες στο στόμα ή τον φάρυγγα».

Ατμοσφαιρική ρύπανση και καρκίνος του φάρυγγα

Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι γνωστό ότι προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα, αλλά οι επιστήμονες ανησυχούν όλο και περισσότερο ότι μπορεί να συμβάλλει και σε καρκίνους του στόματος και του φάρυγγα.

Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5, τα οποία είναι περίπου 30 φορές μικρότερα από το πάχος μιας ανθρώπινης τρίχας. Παράγονται από τις εξατμίσεις οχημάτων, τα εργοστάσια, τις πυρκαγιές και τις ξυλόσομπες. Μπορούν να εισπνευστούν βαθιά στους πνεύμονες και ακόμη να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος. Έρευνες δείχνουν ότι ενδέχεται να προκαλούν βλάβες και στα κύτταρα που επενδύουν τους ανώτερους αεραγωγούς.

Μελέτη του 2024 στις ΗΠΑ διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που εκτίθενται σε υψηλότερα επίπεδα PM2.5 είχαν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνους κεφαλής και τραχήλου, ιδιαίτερα στο στόμα και τον φάρυγγα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μακροχρόνια έκθεση μπορεί να προκαλεί φλεγμονή και βλάβες στο DNA, επιτρέποντας ενδεχομένως την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων.

«Η ανησυχία είναι ότι ορισμένοι ατμοσφαιρικοί ρύποι προκαλούν φλεγμονή και βλάβες στο DNA, αλλαγές που μπορεί να συμβάλουν στην ανάπτυξη καρκίνου», λέει η δρ Samakoglu. Παρότι η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι αναγνωρισμένη αιτία καρκίνου του πνεύμονα, η σχέση της με τον καρκίνο του φάρυγγα παραμένει λιγότερο σαφής. Δεν έχει διαπιστωθεί αν προκαλεί άμεσα τη νόσο ή σε ποιον βαθμό μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο.

Πώς μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος

Δεν υπάρχει τρόπος που να εγγυάται την πρόληψη του καρκίνου του φάρυγγα, αλλά οι ειδικοί αναφέρουν ότι ορισμένα μέτρα μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο. Ένα από τα σημαντικότερα είναι ο εμβολιασμός κατά του HPV, ο οποίος προστατεύει από τα στελέχη που ευθύνονται για τους περισσότερους καρκίνους του φάρυγγα που σχετίζονται με τον ιό.

Αμερικανική μελέτη του 2026, με περισσότερους από 1,4 εκατομμύρια συμμετέχοντες, διαπίστωσε ότι οι εμβολιασμένοι κατά του HPV είχαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν καρκίνο κεφαλής και τραχήλου, συμπεριλαμβανομένων των καρκίνων των αμυγδαλών και της βάσης της γλώσσας. Οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι χρειάζονται περισσότερα μακροχρόνια δεδομένα για να προσδιοριστεί με ακρίβεια πόση προστασία προσφέρει ο εμβολιασμός έναντι του καρκίνου του φάρυγγα.

Η αποφυγή του καπνού και ο περιορισμός του αλκοόλ είναι επίσης από τους αποτελεσματικότερους τρόπους μείωσης του κινδύνου. Η ταυτόχρονη χρήση καπνού και αλκοόλ είναι σημαντικά πιο επικίνδυνη από τη χρήση καθενός ξεχωριστά. Η κατανάλωση άφθονων φρούτων, λαχανικών και δημητριακών ολικής άλεσης μπορεί να προσφέρει επιπλέον προστασία, αν και τα στοιχεία ότι κάποια συγκεκριμένη διατροφή προλαμβάνει τον καρκίνο του φάρυγγα παραμένουν περιορισμένα.

Ποια σημάδια χρειάζονται έλεγχο

Οι ειδικοί τονίζουν ότι έχει σημασία η αναγνώριση των προειδοποιητικών συμπτωμάτων. «Οι οδοντίατροι κάνουν έλεγχο για καρκίνους κεφαλής και τραχήλου σε κάθε επίσκεψη. Οι τακτικοί έλεγχοι βοηθούν να εντοπιστεί η νόσος σε πολύ πιο πρώιμο στάδιο», λέει η δρ Jessica Pharar.

Ωστόσο, οι καρκίνοι που σχετίζονται με τον HPV μπορεί να αναπτυχθούν βαθιά μέσα στις αμυγδαλές ή στη βάση της γλώσσας και να μην είναι ορατοί σε έναν συνηθισμένο οδοντιατρικό έλεγχο. Όποιος έχει επίμονο πονόλαιμο, δυσκολία στην κατάποση, ανεξήγητη βραχνάδα ή εξόγκωμα στον λαιμό θα πρέπει να ζητήσει ιατρική συμβουλή, ιδιαίτερα αν τα συμπτώματα διαρκούν περισσότερο από δύο έως τρεις εβδομάδες. Τα περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα έχουν ακίνδυνες αιτίες, αλλά η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να κάνει σημαντική διαφορά στις πιθανότητες επιτυχούς θεραπείας.

Οι αποφάσεις για εξετάσεις, πρόληψη ή θεραπεία πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.