Πότε η υπνηλία μέσα στην ημέρα και ο ξαφνικός ύπνος είναι σημάδι άνοιας, σύμφωνα με μελέτη

Νέα έρευνα συνδέει τον ακούσιο ύπνο την ημέρα με 39% μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας στους ηλικιωμένους. Τι γνωρίζουν οι επιστήμονες για τη σύνδεση ύπνου και εγκεφάλου και ποιες αλλαγές αξίζει να προσέξετε;

Πότε η ημερήσια υπνηλία αποτελεί λόγο προσοχής

Το να αποκοιμηθείτε στην τηλεόραση ή καθισμένοι στο γραφείο μπορεί να μοιάζει αθώο. Αν, όμως, συμβαίνει συχνά και χωρίς να το επιδιώκετε, ίσως φανερώνει περισσότερα απ’ όσα νομίζετε για την υγεία του εγκεφάλου σας.

Σε νέα επιστημονική μελέτη με άτομα άνω των 65 ετών, ο ακούσιος ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας συσχετίστηκε με μεγαλύτερη πιθανότητα άνοιας. Οι ερευνητές διευκρινίζουν, ωστόσο, πως το εύρημα δεν αποδεικνύει ότι ο μεσημεριανός ύπνος προκαλεί τη νόσο.

Σημασία δεν έχει μόνο το αν κοιμάστε το μεσημέρι, αλλά και ο λόγος που σας δημιουργείται αυτή η ανάγκη.

Ένας σύντομος ύπνος που έχει προγραμματιστεί διαφέρει από το να σας παίρνει ξαφνικά ο ύπνος παρά τη θέλησή σας. Το δεύτερο ενδέχεται να συνδέεται με υπερβολική υπνηλία την ημέρα ή με μεταβολές στους μηχανισμούς που ελέγχουν τον ύπνο και την εγρήγορση.

Η Shelby Harris, ψυχολόγος με ειδίκευση στη συμπεριφορική ιατρική του ύπνου στο BetterSleep, σημειώνει ότι τέτοιες μεταβολές ενδέχεται να εκδηλωθούν πριν διαγνωστεί η άνοια.

Τι κατέγραψε η δεκαετής έρευνα για την άνοια

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο The Journals of Gerontology και εξέτασε 995 ενήλικες ηλικίας 65 ετών και άνω, οι οποίοι δεν είχαν άνοια όταν άρχισε η παρακολούθησή τους.

Για διάστημα δέκα ετών οι ερευνητές παρακολούθησαν τους συμμετέχοντες, χρησιμοποιώντας δεδομένα από εθνική έρευνα για την υγεία και τη γήρανση. Στους παράγοντες που συνυπολογίστηκαν περιλαμβάνονταν δημογραφικά στοιχεία, θέματα υγείας και δυσκολίες στον ύπνο.

Η ανάλυση κατέληξε σε τρία βασικά ευρήματα:

• Για όσους αποκοιμιούνταν χωρίς να το προγραμματίσουν ή είχαν τόσο προγραμματισμένους όσο και απρογραμμάτιστους ύπνους, ο κίνδυνος άνοιας ήταν υψηλότερος κατά 39%.
• Στους συμμετέχοντες που κοιμούνταν τις περισσότερες ημέρες ή κάθε μέρα, καταγράφηκε 48% υψηλότερος κίνδυνος.
• Όσοι κοιμούνταν για λιγότερο από 30 λεπτά είχαν 40% μεγαλύτερο κίνδυνο από εκείνους που δεν κοιμούνταν καθόλου μέσα στην ημέρα.

Το τρίτο αποτέλεσμα, ωστόσο, απαιτεί προσεκτική ερμηνεία. Αφού αφαιρέθηκαν από την ανάλυση όσοι εμφάνισαν άνοια κατά τα πρώτα πέντε χρόνια, η συσχέτιση της νόσου με τους σύντομους ύπνους δεν ήταν πλέον στατιστικά σημαντική.

«Αυτό υποδηλώνει ότι οι σύντομοι ύπνοι μπορεί μερικές φορές να αντανακλούν πρώιμες αλλαγές που σχετίζονται με την άνοια, αντί να συμβάλλουν άμεσα στην ανάπτυξή της», εξηγεί η Harris.

Η σύνδεση ανάμεσα στον ύπνο και την άνοια ίσως είναι αμφίδρομη

Το ερώτημα παραμένει αν ο υπερβολικός ύπνος επηρεάζει αρνητικά τη γνωστική λειτουργία ή αν οι πρώιμες μεταβολές στον εγκέφαλο οδηγούν σε αυξημένη ανάγκη για ύπνο.

Σε έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Alzheimer’s & Dementia, με 1.401 ηλικιωμένους και παρακολούθηση που έφτασε τα 14 χρόνια, η μεγαλύτερη διάρκεια και η συχνότερη εμφάνιση ημερήσιου ύπνου συσχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο για τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Επιπλέον, όσοι παρουσίαζαν επιδείνωση στη γνωστική λειτουργία κοιμούνταν περισσότερο την επόμενη χρονιά, ενώ η μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου συνδέθηκε με χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις σε μεταγενέστερο χρόνο. Τα αποτελέσματα παραπέμπουν σε πιθανή αμφίδρομη σύνδεση, αλλά δεν τεκμηριώνουν σχέση αιτίας και αποτελέσματος.

Μεσημεριανός ύπνος και άνοια: αιτία ή πρώιμο σύμπτωμα;

Η Harris τονίζει ότι από την αρχική έρευνα δεν μπορεί να εξακριβωθεί αν ο ύπνος την ημέρα συνεισφέρει στην εμφάνιση άνοιας ή αν αποτελεί πρώιμη ένδειξη νευρολογικών μεταβολών.

«Η μελέτη δεν μπορεί να καθορίσει αν ο ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας συμβάλλει στην άνοια ή αν αποτελεί πρώιμο σημάδι νευρολογικών αλλαγών που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη», εξηγεί.

«Ο συχνός ή ακούσιος ύπνος μπορεί να αντανακλά αλλαγές στη ρύθμιση του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης, οι οποίες εμφανίζονται πριν από τη διάγνωση της άνοιας. Εάν ο ύπνος αποτελεί σύμπτωμα και όχι αιτία, η απλή αποφυγή του δεν θα μείωνε απαραίτητα τον κίνδυνο άνοιας».

Στοιχεία από γενετική έρευνα στο Journal of Alzheimer’s Disease προσφέρουν μια ακόμη οπτική, καθώς αξιοποιήθηκε η μέθοδος της Μεντελιανής τυχαιοποίησης. Οι ερευνητές εντόπισαν ενδείξεις ότι η νόσος Αλτσχάιμερ επηρεάζει την τάση για ημερήσιο ύπνο, χωρίς όμως να βρουν επαρκείς ενδείξεις πως ο ύπνος την ημέρα προκαλεί τη νόσο.

Το αποτέλεσμα υπενθυμίζει ότι χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία: μια συνήθεια που προηγείται της διάγνωσης δεν είναι κατ’ ανάγκη η αιτία της νόσου.

Υπνηλία την ημέρα: ποιες άλλες αιτίες μπορεί να την εξηγούν;

Ο Hanul Bhandari, νευρολόγος και ειδικός στην ιατρική του ύπνου στο New Waters Recovery, παρομοιάζει τη σύνδεση του κακού ύπνου με την άνοια με το γνωστό δίλημμα «η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα;».

Τονίζει ότι η υπνηλία ενδέχεται να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι σχετίζεται με νευροεκφυλιστικές μεταβολές.

«Τα φάρμακα και οι ουσίες που διαταράσσουν τον ύπνο, όπως η καφεΐνη και η νικοτίνη, ή εκείνα που έχουν κατασταλτικές παρενέργειες, μπορεί επίσης να προκαλέσουν υπνηλία», εξηγεί.

Στις πιθανές εξηγήσεις συγκαταλέγεται και η αποφρακτική άπνοια ύπνου. Η διαταραχή αυτή ενδέχεται να υποβαθμίζει τη νυχτερινή ξεκούραση, με αποτέλεσμα έντονη υπνηλία την επόμενη μέρα.

Σε συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 15 μελετών, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά πάνω από 5,2 εκατομμύρια άνθρωποι, η υπνική άπνοια συσχετίστηκε με 34% αυξημένο σχετικό κίνδυνο άνοιας οποιασδήποτε αιτίας.

Το εύρημα δεν τεκμηριώνει ότι η άπνοια οδηγεί σε άνοια. Υπογραμμίζει, ωστόσο, πόσο σημαντικό είναι να διερευνώνται ενδεχόμενες διαταραχές ύπνου όταν η υπνηλία στη διάρκεια της ημέρας δεν υποχωρεί.

Τι να κάνετε όταν αποκοιμιέστε συχνά χωρίς να το επιδιώκετε

Οι ειδικοί δεν προτείνουν να πιέζετε τον εαυτό σας για να νικήσετε την υπνηλία με την πεποίθηση ότι αυτό θα σας προφυλάξει από την άνοια. Δεν έχει αποδειχθεί ότι η παράλειψη του μεσημεριανού ύπνου περιορίζει τον κίνδυνο.

Πιο σημαντικό είναι να παρατηρείτε αν μεταβάλλονται οι συνήθειές σας, ιδίως όταν οι αλλαγές εμφανίζονται απότομα ή συμβαίνουν με μεγαλύτερη συχνότητα.

«Οι ηλικιωμένοι θα πρέπει να δίνουν προσοχή στις αλλαγές των συνηθειών ύπνου τους, ιδιαίτερα εάν αρχίσουν να αποκοιμιούνται ακούσια κατά τη διάρκεια της ημέρας ή παρατηρήσουν σημαντική αύξηση στη συχνότητα με την οποία κοιμούνται», αναφέρει η Harris στο Parade.

«Η επίμονη ή ανεξήγητη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας αξίζει να συζητηθεί με έναν επαγγελματία υγείας, ώστε να αξιολογηθούν πιθανές διαταραχές ύπνου ή άλλες υποκείμενες παθήσεις».

Το βασικό μήνυμα είναι ότι ο μεσημεριανός ύπνος δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως απειλή για τον εγκέφαλο. Προσοχή χρειάζεται όταν αλλάζουν χωρίς προφανή αιτία η συχνότητα, η διάρκεια ή ο έλεγχος της υπνηλίας, ιδιαίτερα σε άτομα άνω των 65 ετών.