Όταν υπάρχει άνοια στην οικογένεια, είναι φυσικό να αναρωτιέται κανείς αν θα αντιμετωπίσει τις ίδιες δυσκολίες με τους συγγενείς του. Τα γονίδια επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ και άλλων μορφών άνοιας, αλλά δεν είναι ο μόνος παράγοντας. Μελέτη σε περισσότερους από 100.000 ανθρώπους εξέτασε αν ένας επιπλέον χρόνος εκπαίδευσης μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνο άνοιας δεκαετίες αργότερα.
Πώς έγινε η μελέτη
Όσοι φοιτούν περισσότερα χρόνια μπορεί να διαφέρουν και σε άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία τους καθώς μεγαλώνουν, όπως οι συνθήκες της παιδικής ηλικίας, το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο ή τα γονίδια. Αυτό δυσκολεύει τον διαχωρισμό της επίδρασης της εκπαίδευσης από τις υπόλοιπες παραμέτρους.
Για να διερευνήσουν το ζήτημα, οι ερευνητές αξιοποίησαν έναν νόμο του 1972 στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος υποχρέωνε τους εφήβους να παραμένουν στο σχολείο έως τα 16 αντί για τα 15 έτη.
Ο νόμος αφορούσε όσους γεννήθηκαν την 1η Σεπτεμβρίου 1957 ή αργότερα. Οι ερευνητές συνέκριναν τα ποσοστά άνοιας σε ανθρώπους που γεννήθηκαν λίγο πριν και λίγο μετά την ημερομηνία αυτή και των οποίων η διάρκεια εκπαίδευσης διέφερε λόγω της αλλαγής.
Για την καταγραφή των διαγνώσεων άνοιας έως το τέλος του 2022, χρησιμοποιήθηκαν ιατρικά αρχεία και αρχεία θανάτων.
Ο επιπλέον χρόνος εκπαίδευσης συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας
Όσοι υποχρεώθηκαν να παραμείνουν στο σχολείο έναν επιπλέον χρόνο είχαν μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν άνοια αργότερα στη ζωή τους. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι η επιπλέον εκπαίδευση μείωσε την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας κατά περίπου 1,2 ποσοστιαίες μονάδες.
Η διαφορά ήταν μικρή σε απόλυτους όρους, αλλά υποδηλώνει ότι ένας επιπλέον χρόνος εκπαίδευσης μπορεί να έχει μακροχρόνια επίδραση στην υγεία του εγκεφάλου.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τον γενετικό κίνδυνο των συμμετεχόντων για νόσο Αλτσχάιμερ, μεταξύ άλλων παραλλαγές στο γονίδιο APOE, οι οποίες σχετίζονται με υψηλότερη πιθανότητα εμφάνισης της νόσου.
Πριν από την αλλαγή του νόμου, οι άνθρωποι με υψηλότερο γενετικό κίνδυνο είχαν περισσότερες διαγνώσεις άνοιας από όσους είχαν χαμηλότερο κίνδυνο. Μετά την αλλαγή, η διαφορά ανάμεσα στις δύο ομάδες περιορίστηκε σημαντικά, από 0,18 σε 0,02 ποσοστιαίες μονάδες.
Η εκπαίδευση δεν εξάλειψε τον γενετικό κίνδυνο. Ωστόσο, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ένας επιπλέον χρόνος φοίτησης μπορεί να περιορίσει τη διαφορά στα ποσοστά άνοιας ανάμεσα σε ανθρώπους με υψηλότερο και χαμηλότερο γενετικό κίνδυνο.
Πώς μπορεί η εκπαίδευση να βοηθά τον εγκέφαλο καθώς γερνά
Μια πιθανή εξήγηση είναι το γνωστικό απόθεμα, το οποίο, σύμφωνα με την εκτίμηση των ερευνητών, μπορεί να ενισχύθηκε από τις δεξιότητες και τα προσόντα που αποκτήθηκαν, καθώς και από τις εργασίες με μεγαλύτερη νοητική πρόκληση στις οποίες άνοιξε τον δρόμο η επιπλέον εκπαίδευση.
Η εκμάθηση νέων πληροφοριών και η εξάσκηση στην επίλυση προβλημάτων μπορεί να συμβάλλουν στην ενίσχυση αυτού του αποθέματος, προσφέροντας στον εγκέφαλο περισσότερους τρόπους να διαχειρίζεται τις προκλήσεις με την ηλικία.
Η εκπαίδευση μπορεί να ωφελεί τον εγκέφαλο και έμμεσα. Όσοι παρέμειναν στο σχολείο περισσότερο είχαν υψηλότερα εισοδήματα και μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν διαβήτη ή να υποστούν εγκεφαλικό επεισόδιο.
Και οι δύο αυτές παθήσεις μπορούν να επηρεάσουν την υγεία του εγκεφάλου, επομένως μέρος του οφέλους ενδέχεται να συνδέεται με τις ευρύτερες επιδράσεις της εκπαίδευσης.
Υπάρχουν, ωστόσο, περιορισμοί στα συμπεράσματα. Οι ερευνητές δεν μπόρεσαν να προσδιορίσουν ακριβώς πώς η εκπαίδευση μείωσε τον κίνδυνο άνοιας, ενώ οι συμμετέχοντες ήταν κυρίως ευρωπαϊκής καταγωγής, σχετικά ευκατάστατοι και ακόμη αρκετά νέοι.
Τα ευρήματα ενδέχεται να μην ισχύουν εξίσου για όλους και δεν εγγυώνται ότι ένα συγκεκριμένο άτομο θα αποφύγει την άνοια.
Απλοί τρόποι για να συνεχίσετε να γυμνάζετε το μυαλό σας
Δεν μπορείτε να επιστρέψετε στο παρελθόν για να προσθέσετε έναν χρόνο στην τυπική εκπαίδευσή σας, μπορείτε όμως να συνεχίσετε να μαθαίνετε και στην ενήλικη ζωή. Η μελέτη δεν εξέτασε αν οι παρακάτω δραστηριότητες μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας, αλλά αποτελούν προσιτούς τρόπους για να παραμένετε πνευματικά δραστήριοι.
- Μάθετε κάτι καινούργιο: Δοκιμάστε μια εφαρμογή εκμάθησης γλώσσας, παρακολουθήστε ένα σύντομο διαδικτυακό μάθημα ή εξασκηθείτε σε μια δεξιότητα που θέλατε πάντα να αναπτύξετε.
- Κάντε το διάβασμα τακτική συνήθεια: Επιλέξτε ένα βιβλίο, εξερευνήστε ένα θέμα που σας ενδιαφέρει ή διαβάστε κάτι που σας προκαλεί να σκεφτείτε διαφορετικά.
- Επιλέξτε χόμπι που απαιτούν σκέψη: Δοκιμάστε παζλ, παιχνίδια στρατηγικής, ένα μουσικό όργανο ή δραστηριότητες που περιλαμβάνουν σχεδιασμό και επίλυση προβλημάτων.
- Αναπτύξτε όσα ήδη γνωρίζετε: Αντί να περιορίζεστε σε οικείες εργασίες, αυξήστε σταδιακά τον βαθμό δυσκολίας καθώς εξοικειώνεστε με μια δεξιότητα.
Δεν χρειάζεται να μετατρέψετε τον ελεύθερο χρόνο σας σε ακόμη μία σχολική εργασία. Βρείτε κάτι που απολαμβάνετε πραγματικά και αφιερώστε του τακτικά χρόνο.
Οι συνήθειες αυτές δεν έχει αποδειχθεί στη συγκεκριμένη μελέτη ότι αναπαράγουν τα οφέλη της τυπικής εκπαίδευσης, προσφέρουν όμως έναν πρακτικό τρόπο να συνεχίσετε να μαθαίνετε καθώς μεγαλώνετε.
Τι κρατάμε
Ακόμη και μια μικρή αύξηση στη διάρκεια της εκπαίδευσης μπορεί να έχει μακροχρόνια σημασία για την υγεία του εγκεφάλου, ακόμη και σε ανθρώπους με υψηλότερο γενετικό κίνδυνο για νόσο Αλτσχάιμερ.
Δεν μπορείτε να αλλάξετε το ιστορικό φοίτησής σας, μπορείτε όμως να διατηρήσετε την περιέργειά σας. Επιλέξτε μια δραστηριότητα που σας ενδιαφέρει και σας προκαλεί, όπως η εκμάθηση μιας γλώσσας ή ενός μουσικού οργάνου, και εντάξτε την τακτικά στην εβδομάδα σας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/anoia-meleti-se-perissoteroys-apo-100-000-anthropoys-deichnei-pithano-ofelos-apo-enan-epipleon-chrono-ekpaideysis/26093
