Η έκθεση σε χημικές ουσίες που επηρεάζουν τις ορμόνες μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και πριν από τη γέννηση, με πιθανές συνέπειες στην υγεία για πολλά χρόνια ή και για όλη τη ζωή. Σε νέα έκθεση, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) παρουσιάζουν ισχυρότερα επιστημονικά στοιχεία για τις επιδράσεις των λεγόμενων ενδοκρινικών διαταρακτών και προειδοποιούν ότι οι κίνδυνοι για τους ανθρώπους και το περιβάλλον είναι μεγαλύτεροι από τις προηγούμενες εκτιμήσεις.
Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες (Endocrine-Disrupting Chemicals – EDCs) περιλαμβάνουν ουσίες που είναι δυνατόν να διαταράξουν την κανονική λειτουργία του ορμονικού συστήματος. Η παρουσία τους έχει εντοπιστεί στο αίμα, στο μητρικό γάλα και στο αίμα από τον ομφάλιο λώρο, στοιχείο που δείχνει ότι η έκθεση μπορεί να αρχίσει ήδη στην εμβρυϊκή περίοδο.
Η έκθεση συνιστά την πρώτη εκτενή παγκόσμια αναθεώρηση των επιστημονικών γνώσεων για το θέμα από την αξιολόγηση του 2012.
Οι επιπτώσεις στη γονιμότητα και την καρδιαγγειακή υγεία
Όπως αναφέρουν ο ΠΟΥ και το UNEP, πάνω από μία δεκαετία ερευνών έχει ενισχύσει τα στοιχεία για τη σύνδεση της έκθεσης σε ενδοκρινικούς διαταράκτες με προβλήματα στη γονιμότητα και την αναπαραγωγική ανάπτυξη, στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη νευρολογική λειτουργία, καθώς και στη λειτουργία του θυρεοειδούς και άλλων ορμονικών μηχανισμών.
Ισχυρότερα είναι πλέον και τα επιστημονικά δεδομένα για πιθανές επιδράσεις στον μεταβολισμό, στο ανοσοποιητικό σύστημα και στην καρδιαγγειακή υγεία.
Οι ερευνητές αναζητούν επίσης στοιχεία για πιθανή σύνδεση με τη μεταβολική ηπατική νόσο, καθώς και για επιδράσεις στη νεφρική λειτουργία. Επισημαίνουν, ωστόσο, ότι στους συγκεκριμένους τομείς εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά γνώσης.
Η έκθεση κατά την εγκυμοσύνη και στα πρώτα χρόνια της ζωής θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική. Εάν διαταραχθεί η ορμονική λειτουργία σε κρίσιμες φάσεις ανάπτυξης, μπορεί να προκύψουν μακροχρόνιες συνέπειες, μεταξύ άλλων στον εγκέφαλο, στη σωματική ανάπτυξη και στην αναπαραγωγική υγεία.
«Αυτό που καθιστά τους ενδοκρινικούς διαταράκτες ιδιαίτερα ανησυχητικούς είναι ότι μπορούν να επηρεάσουν ορμόνες που ρυθμίζουν πολλές βασικές λειτουργίες τόσο στον άνθρωπο όσο και στην άγρια ζωή, από την ανάπτυξη και την αναπαραγωγή έως τον μεταβολισμό και τη συμπεριφορά. Οι επιπτώσεις αυτές μπορεί να είναι μακροχρόνιες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μη αναστρέψιμες», δήλωσε η Sheila Aggarwal Khan, διευθύντρια του Τμήματος Βιομηχανίας και Οικονομίας του UNEP.
Πλαστικά, καλλυντικά και είδη καθημερινής χρήσης
Δεν αποτελούν μία ενιαία ομάδα χημικών ουσιών οι ενδοκρινικοί διαταράκτες. Πρόκειται για διαφορετικές ουσίες, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν το ορμονικό σύστημα.
Η παρουσία τους είναι δυνατόν να εντοπιστεί σε υλικά και προϊόντα καθημερινής χρήσης, μεταξύ των οποίων πλαστικά, συσκευασίες τροφίμων, παιχνίδια, ιατροτεχνολογικά προϊόντα, φυτοφάρμακα και προϊόντα προσωπικής φροντίδας.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η δισφαινόλη Α (BPA), οι φθαλικές ενώσεις και τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs).
Η νέα αξιολόγηση αναδεικνύει ως ένα από τα βασικά ευρήματα την παγκόσμια έκταση της χρήσης χημικών ουσιών, την ώρα που τα διαθέσιμα στοιχεία για την ασφάλειά τους παραμένουν περιορισμένα.
Σε όλο τον κόσμο έχουν καταχωριστεί για παραγωγή και χρήση περισσότερες από 350.000 χημικές ουσίες και μείγματα. Ωστόσο, μόνο ένα μικρό ποσοστό έχει εξεταστεί ως προς τη δυνατότητά του να διαταράσσει το ενδοκρινικό σύστημα.
Η έκθεση σημειώνει ακόμη ότι οι άνθρωποι και τα ζώα εκτίθενται συνήθως σε μείγματα διαφορετικών χημικών ουσιών, όχι σε μία μόνο. Παρά το γεγονός αυτό, πολλά ρυθμιστικά συστήματα εξακολουθούν να εξετάζουν κάθε ουσία χωριστά και δεν συνυπολογίζουν επαρκώς τη συνδυασμένη έκθεση.
Οι πιθανές επιπτώσεις αφορούν και το περιβάλλον, όχι μόνο την ανθρώπινη υγεία. Η έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες έχει συσχετιστεί με προβλήματα στην αναπαραγωγή, την ανάπτυξη και τη συμπεριφορά ψαριών, πτηνών, αμφιβίων και θηλαστικών.
Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι το θέμα χρειάζεται να αντιμετωπιστεί ταυτόχρονα ως ζήτημα δημόσιας υγείας και ως περιβαλλοντική πρόκληση.
Πρόληψη της έκθεσης και ενίσχυση των ελέγχων
Ο ΠΟΥ και το UNEP καλούν σε συντονισμένα μέτρα για να μειωθεί η έκθεση, δίνοντας προτεραιότητα στον έγκαιρο εντοπισμό κινδύνων, στην ισχυρότερη επιστημονική παρακολούθηση και στην ανάπτυξη ασφαλέστερων εναλλακτικών ουσιών.
«Η προστασία της υγείας σημαίνει πρόληψη της επιβλαβούς έκθεσης πριν αυτή συμβεί», δήλωσε ο Bruce Gordon, προσωρινός διευθυντής του Τμήματος Περιβάλλοντος, Κλιματικής Αλλαγής, Ενιαίας Υγείας και Μετανάστευσης του ΠΟΥ.
Όπως ανέφερε, τα ολοένα περισσότερα επιστημονικά στοιχεία αναδεικνύουν τη σημασία της ασφάλειας των χημικών ουσιών σε προϊόντα καθημερινής χρήσης, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις εγκύους, τα παιδιά και τις μελλοντικές γενιές.
Οι επιχειρήσεις μπορούν επίσης να συμβάλουν στον περιορισμό των κινδύνων, όπως επισημαίνει η έκθεση: επιλέγοντας ουσίες μεγαλύτερης ασφάλειας, εξετάζοντας έγκαιρα τα προϊόντα τους και ενημερώνοντας με διαφάνεια για τη χημική τους σύσταση.
Οι δύο οργανισμοί τονίζουν ότι η προστασία δεν χρειάζεται να περιμένει μέχρι να επιλυθούν όλες οι επιστημονικές αβεβαιότητες και να απαντηθούν τα ερευνητικά ερωτήματα. Η έκθεση αναφέρει, μάλιστα, περιπτώσεις κατά τις οποίες οι επιβλαβείς συνέπειες παλαιότερων ενδοκρινικών διαταρακτών περιορίστηκαν ή αντιστράφηκαν, έπειτα από τη λήψη ρυθμιστικών μέτρων για τον περιορισμό της περιβαλλοντικής ρύπανσης.
Εκτός από την επιστημονική αξιολόγηση, το UNEP παρουσιάζει και μια δεύτερη έκθεση, με τίτλο From Evidence to Action: Addressing Endocrine Disrupting Chemicals Across Sectors. Το κείμενο προτείνει πρακτικές δράσεις για κλάδους όπως οι συσκευασίες τροφίμων, τα καλλυντικά, τα παιχνίδια και τα υφάσματα, καθώς και για την υγειονομική περίθαλψη, τη γεωργία και τη διαχείριση των αποβλήτων.
Η παρουσίαση των δύο εκθέσεων γίνεται στη Γενεύη, στο πλαίσιο της πρώτης Διεθνούς Διάσκεψης για το Παγκόσμιο Πλαίσιο για τις Χημικές Ουσίες. Η διάσκεψη διεξάγεται από τις 16 έως τις 20 Νοεμβρίου και συμμετέχουν σε αυτή κυβερνήσεις, εκπρόσωποι της βιομηχανίας και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/chimikes-oysies-se-plastika-kallyntika-kai-paichnidia-anisychoyn-poy-kai-oie/30151





