Μεταμοσχεύσεις νεφρού: 28 επεμβάσεις σε 30 ημέρες στο Λαϊκό

Στις 28 Οκτωβρίου, ημέρα εθνικής επετείου και αργίας, ενώ οι εορτασμοί και οι παρελάσεις έκλειναν δρόμους και εναέριο χώρο, στο Λαϊκό Νοσοκομείο της Αθήνας γιατροί, νοσηλευτές και συντονιστές έδιναν μάχη με τον χρόνο. Δύο δότες προσέφεραν τέσσερις νεφρούς. Όταν η τελευταία επέμβαση τελείωσε, περίπου στη μία μετά τα μεσάνυχτα, τέσσερις άνθρωποι που περίμεναν επί χρόνια ένα τηλεφώνημα είχαν αποκτήσει νέο νεφρό.

Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη

Η 28η Οκτωβρίου αποτέλεσε το αποκορύφωμα ενός ιδιαίτερα απαιτητικού μήνα για το νοσοκομείο. Όπως ανέφερε η διευθύντρια της Μονάδας Μεταμόσχευσης Νεφρού, καθηγήτρια Νεφρολογίας του ΕΚΠΑ Σμαράγδη Μαρινάκη, η μονάδα πραγματοποίησε συνολικά 28 μεταμοσχεύσεις νεφρού τον Οκτώβριο: 22 από αποβιώσαντες δότες και 6 από ζώντες. «Αυτό που έγινε στις 28 Οκτωβρίου ήταν πραγματικά το αποκορύφωμα», σημείωσε η ίδια.

Ρεκόρ μεταμοσχεύσεων σε έναν μήνα για τη Μονάδα Νεφρού

Η επίδοση γίνεται πιο κατανοητή μέσα από τη σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια. Σύμφωνα με τους γιατρούς της μονάδας, πριν από περίπου πέντε χρόνια πραγματοποιούνταν στο Λαϊκό 80 έως 90 μεταμοσχεύσεις νεφρού συνολικά ανά έτος. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, ο ετήσιος αριθμός ξεπερνά σταθερά τις 130. Επομένως, οι 28 επεμβάσεις μέσα σε έναν μήνα φτάνουν περίπου στο ένα πέμπτο του συνόλου μιας πρόσφατης χρονιάς.

Παράλληλα, καταγράφηκε σημαντική δραστηριότητα και στις μεταμοσχεύσεις ήπατος. Σε δεκαέξι ημέρες γενικής εφημερίας, το νοσοκομείο πραγματοποίησε δέκα τέτοιες επεμβάσεις. Μία από αυτές ήταν η συνδυασμένη μεταμόσχευση ήπατος και νεφρού, από τις πιο σύνθετες επεμβάσεις, καθώς προϋποθέτει στενό συντονισμό διαφορετικών ειδικοτήτων και χειρουργικών ομάδων.

Τέσσερα χειρουργεία και 12 ώρες αγώνα δρόμου

Η προετοιμασία είχε αρχίσει από το προηγούμενο βράδυ, καθώς οι δύο δότες βρίσκονταν σε διαφορετικές πόλεις: ο ένας στην Αθήνα και ο άλλος στη Θεσσαλονίκη. Στις επτά το πρωί έφτασαν στο Λαϊκό οι δύο πρώτοι νεφροί και από τότε ο χρόνος ήταν κρίσιμος. Χρειάζονταν οι ανοσολογικοί έλεγχοι συμβατότητας, με την τελική εξέταση να απαιτεί από μόνη της περίπου τέσσερις ώρες, ενώ έπρεπε να προετοιμαστούν και οι λήπτες και να διατεθούν χειρουργικές αίθουσες. Το νοσοκομείο λειτουργούσε με προσωπικό αργίας και η δυνατότητα να γίνουν δύο επεμβάσεις παράλληλα υπήρχε μόνο έως τις τρεις το μεσημέρι.

Περίπου στη μία το μεσημέρι άρχισαν οι δύο πρώτες επεμβάσεις, σε ξεχωριστές αίθουσες, και ολοκληρώθηκαν λίγο μετά τις τρεις. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν άλλες δύο, η μία μετά την άλλη. Στην ομάδα συμμετείχαν τέσσερις ειδικευμένοι χειρουργοί και τρεις ειδικευόμενοι, καθώς και τρεις νεφρολόγοι με δύο ειδικευόμενους, αναισθησιολόγοι και προσωπικό χειρουργείου. Κλήθηκαν επειγόντως και εργαζόμενοι που δεν είχαν εφημερία, ενώ αρκετοί προσφέρθηκαν εθελοντικά να συνδράμουν.

Ένα απρόβλεπτο πρόβλημα προέκυψε στη μεταφορά των δύο νεφρών από τη Θεσσαλονίκη. Θα ταξίδευαν με στρατιωτικό αεροσκάφος, όμως η πτήση έπρεπε να πραγματοποιηθεί πριν κλείσει ο εναέριος χώρος λόγω της παρέλασης. Για να προλάβει, χρειάστηκε συνεννόηση με τις στρατιωτικές αρχές. Στη συνέχεια, το αεροσκάφος χτύπησε πουλί, παρουσίασε βλάβη στον κινητήρα και επέστρεψε, με αποτέλεσμα η Πολεμική Αεροπορία να στείλει άλλο. Για την ομάδα του Λαϊκού, τέτοιες δυσκολίες δεν είναι πρωτόγνωρες: οι γιατροί αναφέρουν ότι έχει συμβεί αεροπλάνο να μην μπορεί να προσγειωθεί εξαιτίας καταιγίδας και να κατευθυνθεί σε διαφορετικό αεροδρόμιο.

Οι άνθρωποι που συντονίζουν κάθε μόσχευμα

Μετά την αφαίρεσή του, ένας νεφρός μπορεί να διατηρηθεί για περίπου 24 ώρες, αλλά η ταχύτερη μεταμόσχευση συνδέεται με λιγότερες επιπλοκές. Η λειτουργία ενός μοσχεύματος ύστερα από έξι ώρες ισχαιμίας δεν είναι ίδια με εκείνη ενός που έχει παραμείνει για είκοσι ώρες. Έτσι, η διαδικασία απαιτεί αδιάλειπτο συντονισμό: οι εντατικολόγοι φροντίζουν για τη διατήρηση των οργάνων του δότη, ο Εθνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων οργανώνει τη διαδικασία, οι πιλότοι της Πολεμικής Αεροπορίας μεταφέρουν τα μοσχεύματα και οι νοσοκομειακές ομάδες αναλαμβάνουν τα υπόλοιπα. Όπως λένε οι γιατροί, σε κάθε περίπτωση συμμετέχουν εύκολα περίπου τριάντα άτομα.

Τον συλλογικό χαρακτήρα της επιτυχίας επισήμανε ο συντονιστής διευθυντής της μονάδας και χειρουργός Γιώργος Κατσάνος. «Είμαι πολύ χαρούμενος και περήφανος», δήλωσε, αναφερόμενος στην ανταπόκριση όλων των ομάδων του νοσοκομείου στις αυξημένες ανάγκες. Όπως πρόσθεσε, στην προσπάθεια δεν συμμετέχουν μόνο γιατροί, αλλά και πολλοί άλλοι επαγγελματίες υγείας που συμβάλλουν καθημερινά.

Η δύσκολη πλευρά: οι υποψήφιοι που δεν προχώρησαν

Για κάθε διαθέσιμο νεφρό καλούνται κατά κανόνα περισσότεροι από ένας υποψήφιοι λήπτες, ώστε να υπάρχει εναλλακτική σε περίπτωση ιατρικού ή ανοσολογικού κωλύματος. Εκείνη την ημέρα είχαν προσκληθεί στο νοσοκομείο επτά άνθρωποι. Ο πρώτος στη σειρά δεν ήταν δυνατό να προχωρήσει για ιατρικούς λόγους, κι έτσι τα μοσχεύματα δόθηκαν στον δεύτερο και στον τρίτο.

Οι γιατροί αναφέρουν ότι το πιο δύσκολο σημείο της ημέρας δεν ήταν η επέμβαση, αλλά η ενημέρωση των ανθρώπων που δεν θα λάμβαναν μόσχευμα. Σε έναν ασθενή έπρεπε να εξηγήσουν ότι η κατάσταση των αγγείων του αποκλείει τη μεταμόσχευση και στο μέλλον. Την ίδια στιγμή, στον ίδιο διάδρομο, άλλοι έφευγαν με απογοήτευση, ενώ κάποιοι πανηγύριζαν.

Το τηλεφώνημα της μεταμόσχευσης ήρθε μετά από 14 χρόνια αναμονής

Πίσω από αυτή την ιστορία βρίσκεται ένας πολύ μεγαλύτερος αριθμός ασθενών. Στην Ελλάδα, περίπου 13.000 άνθρωποι κάνουν αιμοκάθαρση και περίπου 1.200 με 1.300 περιμένουν στη λίστα για μεταμόσχευση, με τον μέσο χρόνο αναμονής να φτάνει τα οκτώ με εννέα χρόνια. Οι τέσσερις ασθενείς που μεταμοσχεύτηκαν στις 28 Οκτωβρίου είχαν αναμείνει 14, 12 και 10 χρόνια, με δύο από αυτούς να έχουν το ίδιο διάστημα αναμονής. Πρόκειται για χρόνια ζωής με αιμοκάθαρση, περιορισμούς και την ελπίδα πως κάποια μέρα θα χτυπήσει το τηλέφωνο.

Για τους ασθενείς με νεφρική νόσο τελικού σταδίου, η μεταμόσχευση νεφρού αποτελεί την αποτελεσματικότερη θεραπευτική επιλογή. Μελέτες που εξετάζουν την επιβίωση όσων κάνουν αιμοκάθαρση και όσων έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση καταγράφουν σαφές πλεονέκτημα για τους δεύτερους. Οι γιατροί τονίζουν επίσης ότι υπάρχουν άνθρωποι που πεθαίνουν περιμένοντας μόσχευμα· επομένως, κάθε νεφρός που δεν αξιοποιείται συνιστά χαμένη ευκαιρία.

Η μεταμόσχευση στην Ελλάδα και τα στοιχεία που δείχνουν πρόοδο

Τα δεδομένα σε εθνικό επίπεδο καταγράφουν βελτίωση. Πριν από περίπου έξι χρόνια, η Ελλάδα είχε τέσσερις αποβιώσαντες δότες ανά εκατομμύριο κατοίκων, ενώ σήμερα έχει φτάσει τους 13,5, σύμφωνα με τους γιατρούς του Λαϊκού. Ο ΕΟΜ αναφέρει ότι το 2024 καταγράφηκαν 111 αποβιώσαντες δότες συμπαγών οργάνων, από τους οποίους ωφελήθηκαν 236 ασθενείς. Αν προστεθούν οι 125 ζώντες δότες —123 νεφρού και δύο ήπατος— οι ωφελημένοι ανέρχονται σε 361. Η άρνηση συγγενών υποψήφιων δοτών έχει μειωθεί στο 26%, ενώ ο οργανισμός θέτει ως στόχο τουλάχιστον 200 αποβιώσαντες δότες ετησίως.

Η ανοδική πορεία συνεχίζεται και το 2026. Μέχρι τις 18 Οκτωβρίου είχαν πραγματοποιηθεί 268 μεταμοσχεύσεις συμπαγών οργάνων από 119 αποβιώσαντες δότες, καθώς και 56 μεταμοσχεύσεις νεφρού από ζώντες δότες: συνολικά 324, για έκτη χρονιά στη σειρά με αυξητική τάση. Παράλληλα, στο διάστημα της ενημερωτικής δράσης του ΕΟΜ, από τις 10 έως τις 18 Οκτωβρίου, 4.264 άτομα εγγράφηκαν για πρώτη φορά στο Εθνικό Μητρώο Δωρητών Οργάνων.

Οι γιατροί του Λαϊκού προσθέτουν στη συζήτηση και την πρακτική της διάσταση. Ο κ. Κατσάνος θεωρεί ότι οι ενημερωτικές καμπάνιες έχουν περιορίσει τις κοινωνικές επιφυλάξεις. Η κ. Μαρινάκη εξηγεί πως το κύριο εμπόδιο δεν ήταν τόσο η δυσπιστία, όσο οι πιθανοί δότες που χάνονταν στις μονάδες εντατικής θεραπείας, οι οποίες χρειάζονταν υποστήριξη. Πλέον, την υποστήριξη αυτή προσφέρουν τοπικοί συντονιστές μεταμοσχεύσεων και, κατά την εκτίμησή της, οι πολίτες είναι έτοιμοι.

Το Λαϊκό Νοσοκομείο ως βασικός πυλώνας των μεταμοσχεύσεων

Η συμβολή του Λαϊκού δεν είναι συγκυριακή, καθώς το νοσοκομείο έχει μακρά παρουσία στις μεταμοσχεύσεις. Εκεί πραγματοποιήθηκε η πρώτη μεταμόσχευση νεφρού το 1971. Τα στοιχεία των τελευταίων ετών δείχνουν ότι στο Λαϊκό γίνεται πάνω από το 50% των μεταμοσχεύσεων νεφρού από αποβιώσαντες δότες και άνω του 70% των μεταμοσχεύσεων από ζώντες δότες. Κάθε χρόνο παρακολουθούνται επίσης περίπου 2.000 μεταμοσχευμένοι ασθενείς. Το μάθημα για την πολιτική υγείας από την 28η Οκτωβρίου είναι ξεκάθαρο: για να ενισχυθούν η δωρεά και οι μεταμοσχεύσεις χρειάζεται συντονισμός, από τις ΜΕΘ μέχρι τα αεροπλάνα, επαρκής στελέχωση των νοσοκομείων ακόμη και στις αργίες και, πάνω απ’ όλα, έγκαιρη δήλωση της βούλησης από τους πολίτες.

Ο κ. Κατσάνος συνέκρινε τις μεταμοσχεύσεις με καθρέφτη του ιατρικού πολιτισμού μιας χώρας και στάθηκε σε όσους δεν εμφανίζονται σε αυτή την εικόνα: τους δότες και τις οικογένειές τους, που καλούνται να πάρουν την πιο γενναία απόφαση μπροστά στο αδιανόητο. Όποιος θέλει να γίνει δότης μπορεί να ενημερωθεί και να εγγραφεί στο Εθνικό Μητρώο Δωρητών Οργάνων μέσω του ΕΟΜ. Είναι εξίσου σημαντικό να έχει ενημερωθεί για την απόφαση και η οικογένειά του.