Εμπύρετες λοιμώξεις στα μικρά παιδιά: Αθ. Μίχος: Έξι έως οκτώ τον χρόνο δεν σημαίνουν αδύναμο ανοσοποιητικό

Ένα κατά τα άλλα υγιές παιδί προσχολικής ηλικίας μπορεί να παρουσιάσει έξι έως οκτώ εμπύρετες λοιμώξεις του αναπνευστικού μέσα σε έναν χρόνο. Ο αριθμός μπορεί να αυξηθεί ακόμη περισσότερο όταν το παιδί πηγαίνει σε βρεφονηπιακό σταθμό.

Οι συχνές ιώσεις, από μόνες τους, δεν αποτελούν ένδειξη ότι το ανοσοποιητικό δεν λειτουργεί σωστά. Για να διακρίνουν οι γιατροί τις αναμενόμενες λοιμώξεις από εκείνες που χρειάζονται διερεύνηση, συνεκτιμούν τη φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού, τη σοβαρότητα των επεισοδίων και το αν υπάρχουν διαστήματα χωρίς συμπτώματα.

Αυτά αναφέρει ο Αθανάσιος Μίχος, καθηγητής Παιδιατρικής Λοιμωξιολογίας, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικών Λοιμώξεων και γιατρός στο Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία», σε συνέντευξή του στο Πρακτορείο Fm και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας». Ο καθηγητής εξηγεί πότε οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις χρειάζονται προσοχή, πότε μπορεί να συστηθεί προσωρινή διακοπή της παρουσίας στον παιδικό σταθμό και ποιοι παράγοντες υποστηρίζουν ουσιαστικά την άμυνα του οργανισμού, πέρα από τις υποσχέσεις των σκευασμάτων ενίσχυσης.

Για την αξιολόγηση μετρούν περισσότερα από τον αριθμό των λοιμώξεων

Οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι ένας συχνός λόγος για τον οποίο οι γονείς απευθύνονται σε παιδίατρο ή λοιμωξιολόγο. Ο κ. Μίχος διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η καταμέτρηση των επεισοδίων δεν αρκεί για να διαπιστωθεί αν υπάρχει πρόβλημα στην άμυνα του οργανισμού. Αρχικά, οι παιδίατροι εξετάζουν συχνά την ανάπτυξη του παιδιού. «Όταν το παιδί συνεχίζει να παίρνει βάρος και ύψος κανονικά, η εικόνα είναι καθησυχαστική. Αντίθετα, η στασιμότητα του βάρους σε συνδυασμό με συχνές λοιμώξεις αποτελεί ένδειξη που χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο. Ανάλογη σημασία έχει η σοβαρότητα των επεισοδίων. Διαφορετικά αξιολογούνται οι απλές αναπνευστικές λοιμώξεις που υποχωρούν χωρίς ειδική θεραπεία και διαφορετικά εκείνες που απαιτούν επανειλημμένα αντιβιοτικά, ή νοσηλεία». Στην εκτίμηση λαμβάνονται ακόμη υπόψη η πλήρης ανάρρωση ανάμεσα στις λοιμώξεις και οι μικροοργανισμοί που τις προκαλούν. Ο καθηγητής τονίζει ότι οι πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες είναι σπάνιες. «Όταν, όμως, συνυπάρχουν συγκεκριμένα ανησυχητικά χαρακτηριστικά, θα πρέπει να ακολουθεί στοχευμένη εργαστηριακή διερεύνηση.

Πυρετός που επανέρχεται και βήχας που δεν υποχωρεί

Η επιστροφή των συμπτωμάτων δεν αποδίδεται πάντα σε νέα ίωση. Όπως εξηγεί ο καθηγητής, αν ο πυρετός και ο έντονος βήχας εμφανιστούν ξανά ενώ το παιδί φαινόταν να βελτιώνεται, ο γιατρός εξετάζει και την πιθανότητα βακτηριακής επιλοίμωξης. «Υπάρχουν, όμως, και καταστάσεις που δεν οφείλονται σε λοίμωξη. Ο παρατεινόμενος και ειδικά νυκτερινός βήχας για παράδειγμα, μπορεί να σχετίζεται με άσθμα. Γι’ αυτό η διάρκεια, η πορεία και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των συμπτωμάτων έχουν καθοριστική σημασία για την αξιολόγηση».

Ιδιαίτερη αξιολόγηση χρειάζεται όταν οι λοιμώξεις επανεμφανίζονται στο ίδιο σημείο. Όπως σημειώνει ο παιδίατρος, οι υποτροπιάζουσες ωτίτιδες, ειδικά όταν υπάρχει επίμονα υγρό στο αυτί, ενδέχεται να επηρεάσουν την ακοή και την ανάπτυξη της ομιλίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται εκτίμηση από παιδίατρο και ωτορινολαρυγγολόγο.«Συχνά μπορεί να χρειαστούν και σωληνάκια αερισμού. Γιατί ένα παιδί που δεν ακούει δεν μπορεί να μιλήσει κιόλας. Αντίστοιχα, οι συχνές αμυγδαλίτιδες και οι άπνοιες στον ύπνο χρειάζονται διερεύνηση. Ο καθηγητής αναφέρει ότι πλέον η αφαίρεση των αμυγδαλών αποφασίζεται βάσει αυστηρότερων κριτηρίων. «Σύμφωνα με τις νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες, χρειάζονται τουλάχιστον επτά βακτηριακές λοιμώξεις το χρόνο, ή επεισόδια άπνοιας και δεν αποτελεί αυτόματη λύση για κάθε παιδί που αρρωσταίνει συχνά».

Παιδικός σταθμός: Συχνές λοιμώξεις τον πρώτο χρόνο, χωρίς ενοχές

Η αρχή στον παιδικό σταθμό μπορεί να φέρει διαδοχικές λοιμώξεις, κυρίως κατά τον πρώτο χρόνο. Ο κ. Μίχος επισημαίνει πως οι γονείς είναι καλό να γνωρίζουν τι να περιμένουν, χωρίς να νιώθουν ενοχές για την απόφασή τους. Δεν υπάρχει μία κατάλληλη ηλικία έναρξης για όλες τις οικογένειες, αφού σημαντικό ρόλο παίζουν η εργασία των γονιών και οι διαθέσιμες επιλογές φροντίδας. Κατά την εκτίμησή του, το διάστημα από το δεύτερο έως το τρίτο έτος μπορεί να είναι κατάλληλο, αν και οι πρακτικές ανάγκες συχνά οδηγούν σε άλλες λύσεις. «Κατά τη διάρκεια των λοιμώξεων μπορεί να χρειαστούν απουσίες ακόμη και μίας ή δύο εβδομάδων. Σε βρέφη με πολύ συχνά επεισόδια, ο παιδίατρος ενδέχεται να συστήσει μεγαλύτερη περίοδο αποχής, ενός ή δύο μηνών, ανάλογα με την περίπτωση». Για να περιοριστεί η μετάδοση, ο καθηγητής συνιστά καλό αερισμό, καθαρισμό των χώρων και των παιχνιδιών, καθώς και τήρηση του προγράμματος εμβολιασμού.

Τέσσερις βασικοί παράγοντες για την άμυνα, χωρίς «μαγικά» σκευάσματα

Ο κ. Μίχος αναφέρει ως βασικούς παράγοντες για την υποστήριξη της άμυνας των παιδιών την ισορροπημένη διατροφή, τον επαρκή ύπνο, τη συστηματική σωματική δραστηριότητα και τον εμβολιασμό. Σχετικά με τις βιταμίνες, τα προβιοτικά και τα προϊόντα που υπόσχονται περιορισμό των λοιμώξεων, σημειώνει πως έχει διαμορφωθεί γύρω τους μια μεγάλη αγορά, χωρίς να υπάρχουν αντίστοιχα επαρκή επιστημονικά δεδομένα ότι ενισχύουν το ανοσοποιητικό. Όπως εξηγεί, κανένα σκεύασμα από το φαρμακείο δεν μπορεί να λειτουργήσει ως «μαγική» λύση που βελτιώνει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού. Τονίζει ακόμη ότι χρειάζεται αξιολόγηση όταν τα αντιβιοτικά χορηγούνται συχνά, αφού η επαναλαμβανόμενη χρήση τους συνδέεται με την επιλογή ανθεκτικών βακτηρίων.

Αναπνευστικές λοιμώξεις: η σταδιακή αύξηση και η πρόληψη

Ο καθηγητής περιγράφει την εικόνα της περιόδου, επισημαίνοντας ότι αυξάνεται σταδιακά τόσο η προσέλευση στα εξωτερικά και ιδιωτικά ιατρεία όσο και οι νοσηλείες. «Κυκλοφορούν κυρίως ρινοϊοί, αδενοϊοί και εντεροϊοί, ενώ ακόμη δεν έχει καταγραφεί αύξηση του RSV. Η κορύφωση των αναπνευστικών λοιμώξεων, όπως σημειώνει, συνήθως αναμένεται τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην πρόληψη της νόσησης από RSV μέσω του εμβολιασμού των εγκύων και της χορήγησης μονοκλωνικού αντισώματος στα βρέφη, επισημαίνοντας τη συμβολή αυτών των παρεμβάσεων στη μείωση των νοσηλειών. Ευρύτερα ο καθηγητής χαρακτηρίζει το ελληνικό πρόγραμμα εμβολιασμού πολύ καλό και τονίζει ότι η αξία του αποτυπώνεται καθημερινά στα παιδιατρικά ιατρεία και στα νοσοκομεία, μέσα από τη μείωση των σοβαρών λοιμώξεων και των εισαγωγών.