Στην Ουκρανία, ο πόλεμος έχει οδηγήσει σε εκτεταμένη ψυχική επιβάρυνση, εκτοπισμούς και απώλειες ανθρώπινων ζωών, ενώ έχει οξύνει και τις προϋπάρχουσες δυσκολίες στον τομέα της ψυχικής υγείας. Έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) το 2025 καταγράφει ότι περίπου το 72% των ενηλίκων δήλωσε πως αντιμετώπισε προβλήματα ψυχικής υγείας μέσα στο προηγούμενο έτος.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένα είναι τα παιδιά και οι έφηβοι: υπολογίζεται πως 3,5 εκατομμύρια παιδιά στην Ουκρανία κινδυνεύουν να εμφανίσουν κατάθλιψη ή/και διαταραχή μετατραυματικού στρες. Για να σχεδιαστούν αποτελεσματικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, που να είναι και προσβάσιμες, είναι κρίσιμο να κατανοηθεί πώς οι έφηβοι βιώνουν τη δυσφορία, αντιμετωπίζουν τις αντιξοότητες και αναζητούν υποστήριξη.
Έρευνα για την ψυχική υγεία εφήβων στην Ουκρανία
Αυτά τα ζητήματα εξετάζει η ποιοτική μελέτη αποτύπωσης της Ψυχικής Υγείας των Νέων στην Ουκρανία (Community Appraisal on Youth and Mental Health in Ukraine), την οποία εκπόνησαν οι Γιατροί του Κόσμου – Ελλάδας (MdM-Greece) στο πλαίσιο του προγράμματος Beyond Trauma.
Από τον Οκτώβριο του 2025 έως τον Ιανουάριο του 2026 διεξήχθη η έρευνα πεδίου, η οποία περιλάμβανε 29 συνεντεύξεις με βασικούς πληροφορητές (Key Informant Interviews – KIIs) και 21 συζητήσεις ομάδων εστίασης (Focus Group Discussions – FGDs), στις οποίες έλαβαν μέρος 156 άτομα. Επιδίωξη ήταν να καταγραφούν διαφορετικές εμπειρίες και οπτικές, με τη συμμετοχή εφήβων, γονέων, επαγγελματιών στους τομείς της ψυχικής υγείας και της εκπαίδευσης, καθώς και εκπροσώπων των τοπικών κοινοτήτων. Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν σε τέσσερις περιφέρειες της Ουκρανίας, με διαφορετικό βαθμό έκθεσης στις επιπτώσεις του συνεχιζόμενου πολέμου: Τσερνίβτσι, Σούμι, Χάρκοβο και Χμελνίτσκι.
Η μελέτη καταγράφει τις συναισθηματικές, κοινωνικές και σωματικές επιπτώσεις της πολεμικής ψυχικής δυσφορίας στους νέους. Παράλληλα, αναδεικνύει τη σημασία των δεσμών με συνομηλίκους, των άτυπων δικτύων στήριξης και των καθημερινών τρόπων διαχείρισης των δυσκολιών. Στα ευρήματα περιλαμβάνονται ακόμη σοβαρά εμπόδια στην αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας, μεταξύ των οποίων το στίγμα, η ελλιπής ενημέρωση και κατανόηση θεμάτων ψυχικής υγείας και τα προβλήματα επικοινωνίας ανάμεσα σε εφήβους και ενήλικες.
Πολεμική ψυχική δυσφορία και ανάγκες στήριξης των εφήβων
Πέντε θεματικές ενότητες αποτελούν το επίκεντρο της έρευνας: η ενημέρωση και η κατανόηση της ψυχικής υγείας, η ψυχική δυσφορία που σχετίζεται με τον πόλεμο, τα δίκτυα υποστήριξης και η αναζήτηση βοήθειας, οι τρόποι αντιμετώπισης των δυσκολιών και το ψηφιακό περιβάλλον. Με αφετηρία αυτές τις ενότητες διαμορφώνονται πρακτικές συστάσεις για επαγγελματίες ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, σχολεία, κοινοτικούς φορείς, τοπικούς θεσμούς και οργανισμούς που σχεδιάζουν ή εφαρμόζουν σχετικά προγράμματα. Στόχος των προτάσεων είναι η ενίσχυση προσβάσιμων, κοινοτικά βασισμένων υπηρεσιών ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης (MHPSS), προσαρμοσμένων στις ανάγκες των νέων και οργανωμένων σύμφωνα με το μοντέλο της κλιμακωτής φροντίδας (stepped care).
Την επιστημονική ευθύνη της μελέτης είχε ο Δρ Tom Hendriks από το Πανεπιστήμιο Tilburg της Ολλανδίας, ενώ ο Δρ Joop de Jong του Amsterdam UMC στην Ολλανδία συμμετείχε ως Ανώτερος Επιστημονικός Σύμβουλος του προγράμματος. Για την υλοποίηση υπήρξε στενή συνεργασία με ερευνητές του Εθνικού Ιατρικού Πανεπιστημίου του Χαρκόβου, του Κρατικού Πανεπιστημίου του Σούμι και του Κρατικού Ιατρικού Πανεπιστημίου της Μπουκοβίνα, καθώς και με την ομάδα των Γιατρών του Κόσμου – Ελλάδας στην Ουκρανία.
Η προσπάθεια ολοκληρώθηκε με τη στενή σύμπραξη φορέων και επαγγελματιών από την Ελλάδα, την Ουκρανία και την Ολλανδία. Η αφοσίωση, ο ενθουσιασμός και η δέσμευση όλων όσοι συμμετείχαν συνεισφέρουν ουσιαστικά στη συνεχιζόμενη προσπάθεια βελτίωσης της ψυχικής υγείας και της ψυχοκοινωνικής ευημερίας των νέων που επηρεάζονται από τον πόλεμο.
Αξιοποίηση των ευρημάτων για την ψυχική υγεία των νέων
Τα πορίσματα της μελέτης προσφέρουν τεκμηριωμένη αφετηρία για την ενίσχυση και διεύρυνση των δράσεων ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης (MHPSS) στην Ουκρανία. Μπορούν επίσης να συμβάλουν στον σχεδιασμό ανάλογων δράσεων για νέους από την Ουκρανία σε άλλα περιβάλλοντα, μεταξύ άλλων και σε χώρες που φιλοξενούν εκτοπισμένους πληθυσμούς.
Αξιοποιώντας τα δεδομένα της μελέτης, δημοσιεύθηκε επίσης στις 31 Οκτωβρίου 2026 το επιστημονικό άρθρο “Character Strengths Under Collective Adversity: A Thematic Analysis of Strengths in Wartime Ukraine” στο περιοδικό Medical Research Archives της Ευρωπαϊκής Ιατρικής Εταιρείας, στον τόμο 14, τεύχος 10. Το άρθρο εξετάζει ατομικά και σχεσιακά χαρακτηριστικά, ανάμεσά τους την αυτορρύθμιση, την επιμονή και την ελπίδα, τα οποία οι συμμετέχοντες ανέφεραν ως σημαντικούς πόρους για να αντιμετωπίσουν οι έφηβοι τις αντιξοότητες του πολέμου. DOI: https://doi.org/10.18103/mra.2026.0549
Η ποιοτική έρευνα για την ψυχική υγεία των νέων στην Ουκρανία αναδεικνύει τη σταθερή προσήλωση των Γιατρών του Κόσμου στην ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στη χώρα. Η προσπάθεια αυτή βασίζεται στην επιστημονική γνώση και σε τεκμηριωμένες παρεμβάσεις, ενώ περιλαμβάνει την ανάπτυξη ακαδημαϊκών συνεργασιών και την ενδυνάμωση των τοπικών δομών και δυνατοτήτων.
Κυρίως, υπογραμμίζει πόσο σημαντικό είναι οι πολιτικές και τα προγράμματα ψυχικής υγείας να θέτουν στο επίκεντρο τη φωνή, τις εμπειρίες και την ψυχική ανθεκτικότητα των νέων.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/oykrania-ta-aorata-traymata-poy-afinei-o-polemos-stoys-efivoys/28286
