Παραμελημένες τροπικές ασθένειες: Ο ΠΟΥ ζητά συνεχή δράση – Η πρόοδος που έχει επιτευχθεί

Η Παγκόσμια έκθεση του ΠΟΥ για τις παραμελημένες τροπικές ασθένειες του 2026 αξιολογεί ενδιάμεσα τον οδικό χάρτη για τις NTDs την περίοδο 2021–2030. Διαπιστώνει ότι αυξάνονται οι χώρες που πετυχαίνουν την εξάλειψή τους, ενώ μειώνεται ο αριθμός των ανθρώπων που χρειάζονται θεραπεία.

Ενθαρρυντικά στοιχεία από την έκθεση του ΠΟΥ

Το 2024, οι άνθρωποι που χρειάζονταν παρεμβάσεις ήταν 1,41 δισεκατομμύρια, αριθμός μειωμένος κατά 36% σε σύγκριση με το 2010 και κατά 19% από το 2020. Από το 1999, τα περιστατικά αφρικανικής τρυπανοσωμίασης, γνωστής και ως νόσου του ύπνου, έχουν περιοριστεί κατά 98%. Η νόσος του σκώληκα της Γουινέας, επίσης, έφτασε σε ιστορικό χαμηλό, με μόλις 10 περιστατικά σε ανθρώπους το 2025.

«Η εξάλειψη των παραμελημένων τροπικών ασθενειών αποτελεί μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες της παγκόσμιας υγείας», ανέφερε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, δρ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους.

«Ωστόσο», προσθέτει ο δρ Τέντρος, «τα δύσκολα κεκτημένα αποτελέσματα που έχουμε επιτύχει μπορούν εύκολα να χαθούν. Γι’ αυτό οι χώρες και οι εταίροι πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους και όχι να υποχωρήσουν, αυξάνοντας την εγχώρια χρηματοδότηση, διατηρώντας την εξωτερική υποστήριξη και ενσωματώνοντας τις υπηρεσίες για τις NTDs στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Ο στόχος δεν είναι μόνο να εξαλείψουμε τις ασθένειες, αλλά να απαλλάξουμε τις κοινότητες από την αναπηρία, την παραμόρφωση, τον θάνατο και τη διαγενεακή φτώχεια».

Επιστημονικά εργαλεία για πρόληψη και αντιμετώπιση

Νέες επιστημονικές εξελίξεις διευρύνουν τις δυνατότητες πρόληψης και θεραπείας των NTDs. Σε αυτές περιλαμβάνονται η παιδιατρική πραζικουαντέλη (arpraziquantel), που έχει λάβει προέγκριση από τον ΠΟΥ για τη σχιστοσωμίαση, η γενόσημη μιλτεφοσίνη για τη λεϊσμανίαση και ένα εμβόλιο για τον δάγκειο πυρετό. Έχουν επίσης λάβει κανονιστική έγκριση δύο εμβόλια κατά του chikungunya, καθώς και νέα φάρμακα για την ογκοκερκίαση και την αφρικανική τρυπανοσωμίαση.

Παρά τη σημαντική πρόοδο που αναφέρει σε πολλές τροπικές ασθένειες, η έκθεση καταγράφει και αποκλίσεις στα αποτελέσματα. Τονίζει ότι οι νόσοι αυτές εξακολουθούν να επιβαρύνουν δυσανάλογα τις φτωχότερες και πιο ευάλωτες κοινότητες παγκοσμίως.

Το 2024, τα περιστατικά δάγκειου πυρετού άγγιξαν το ρεκόρ των 15,1 εκατομμυρίων. Οι θάνατοι από NTDs που μεταδίδονται μέσω φορέων έχουν αυξηθεί, ενώ η εξάλειψη της τροπείας (yaws) δεν βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης του στόχου. Από τους δείκτες για επιμέρους ασθένειες, μόλις τρεις έφτασαν τα ορόσημα του 2025. Την αξιολόγηση της προόδου δυσκολεύουν, παράλληλα, τα κενά στη συλλογή δεδομένων με ολοκληρωμένο και έγκαιρο τρόπο, μεταξύ άλλων και στοιχείων κατανεμημένων ανά φύλο.

Η αναπτυξιακή βοήθεια από το εξωτερικό για τις NTDs παραμένει συγκεντρωμένη σε λίγους δωρητές, οι οποίοι κάλυψαν σχεδόν το 80% της συνολικής χρηματοδότησης το διάστημα 2018–2024. Αυτό κάνει τα προγράμματα ιδιαίτερα εκτεθειμένα σε ξαφνικές περικοπές, που έχουν ήδη διαταράξει τη μαζική θεραπεία, τη διαχείριση περιστατικών, την επιτήρηση και τον έλεγχο των φορέων μετάδοσης. Επιπλέον, οι περικοπές έχουν θέσει σε κίνδυνο τη λήξη της διάρκειας ζωής φαρμάκων που διατίθενται δωρεάν.

Οι διαθέσιμοι πόροι παραμένουν μειωμένοι κατά 30%

Οι συνολικοί διαθέσιμοι πόροι για τις NTDs εξακολουθούν να υπολείπονται κατά 30% των επιπέδων πριν από την πανδημία. Για ορισμένα προγράμματα, η ειδική χρηματοδότηση έχει σχεδόν εκλείψει.

Ταυτόχρονα, οι χώρες δείχνουν ότι μπορεί να εξασφαλιστεί πιο βιώσιμη πρόοδος. Περισσότερα κράτη όπου ενδημούν NTDs εντάσσουν τις σχετικές δράσεις στις εθνικές στρατηγικές υγείας, στα βασικά πακέτα υπηρεσιών και στους εγχώριους προϋπολογισμούς. Για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πόρων, ενισχύεται επίσης η παροχή παρεμβάσεων για πολλές NTDs μέσω κοινών υπηρεσιών. Έχει ήδη ξεπεραστεί ο στόχος του 2030 για τον αριθμό των χωρών που εφαρμόζουν τη στρατηγική του ΠΟΥ για τις δερματικές τροπικές ασθένειες.

Ανάγκη για ταχύτερη και σταθερή δράση

Για να επιτευχθούν οι στόχοι του 2030, απαιτείται δράση με μεγαλύτερη ταχύτητα και διάρκεια, καταλήγει η έκθεση. Παράλληλα, αναγνωρίζει όσα έχουν επιτευχθεί, παρά τους περιορισμένους διαθέσιμους πόρους.

Η έκθεση ζητά από τις χώρες που πλήττονται να ενισχύσουν την εγχώρια χρηματοδότηση και να εντάξουν τις παρεμβάσεις για τις NTDs στην καθολική κάλυψη υγείας. Καλεί, ακόμη, να προσαρμόζουν τα προγράμματά τους, όπου απαιτείται, στις συνθήκες συγκρούσεων και στην κλιματική αλλαγή.

Ζητεί, παράλληλα, από τους δωρητές να διευρύνουν την υποστήριξή τους ώστε να καλύπτει όλες τις παρεμβάσεις για τις τροπικές ασθένειες. Οι χώρες που λαμβάνουν χρηματοδότηση καλούνται να αναζητήσουν περισσότερες πηγές πόρων, περιορίζοντας έτσι την εξάρτηση και την ευαλωτότητά τους.

Απομένουν πέντε χρόνια μέχρι το 2030 και χρειάζεται να επιταχυνθεί η δράση, ώστε να προστατευτούν τα εύθραυστα κεκτημένα και να αντιμετωπιστούν τα κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν.