Η παγίδα της διαρκούς ευτυχίας για το παιδί

Κανένας γονιός δεν χαίρεται όταν βλέπει το παιδί του λυπημένο. Μπροστά στο κλάμα, στον θυμό ή στην απογοήτευση, συνήθως προσπαθούμε αμέσως να το ανακουφίσουμε: είτε αποσπώντας την προσοχή του, είτε προτείνοντας μια λύση, είτε λέγοντάς του πως δεν υπάρχει λόγος να στενοχωριέται.

Παρότι αυτή η αντίδραση είναι απόλυτα κατανοητή, η προσπάθεια να κρατάμε μακριά κάθε δυσάρεστο συναίσθημα μπορεί τελικά να φέρει αποτελέσματα αντίθετα από όσα θέλουμε.

Δεν είναι απαραίτητο τα παιδιά να είναι χαρούμενα κάθε στιγμή για να αναπτύσσονται ευτυχισμένα. Αυτό που χρειάζεται είναι να καταλάβουν ότι η λύπη, ο θυμός, ο φόβος και η απογοήτευση είναι φυσιολογικά κομμάτια της ζωής και ότι μπορούν να τα διαχειριστούν.

Όταν η ευτυχία μετατρέπεται σε… υποχρέωση

Χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε πάντα, ενδέχεται να περνάμε στα παιδιά την ιδέα ότι τα ευχάριστα συναισθήματα είναι αποδεκτά, ενώ τα δυσάρεστα πρέπει να σταματούν όσο πιο γρήγορα γίνεται.

«Μην κλαις», «Δεν έγινε τίποτα», «Έλα, χαμογέλα» είναι λόγια που συχνά λέμε με καλή πρόθεση. Αν όμως τα ακούν επανειλημμένα, τα παιδιά μπορεί να νιώσουν ότι η στενοχώρια τους είναι υπερβολική ή πως δεν είναι επιθυμητή.

Το παιδί μπορεί τότε να μην εξασκείται στο να αναγνωρίζει και να εκφράζει τα συναισθήματά του, αλλά να αρχίσει να τα αποκρύπτει ή να νιώθει άβολα όταν τα βιώνει.

Η καλή συναισθηματική υγεία δεν προϋποθέτει να νιώθουμε διαρκώς καλά. Αφορά την ικανότητα να εντοπίζουμε και να κατανοούμε τα συναισθήματά μας, μαθαίνοντας σταδιακά να τα διαχειριζόμαστε.

Τα δύσκολα συναισθήματα είναι επίσης σημαντικά

Τα συναισθήματα λειτουργούν ως μηνύματα για όσα έχουμε ανάγκη και για όσα έχουμε βιώσει.

Η απώλεια ενός σημαντικού πράγματος μπορεί να φέρει λύπη, η αίσθηση απειλής φόβο, ενώ ο θυμός μπορεί να προκύψει όταν κάτι μας φαίνεται άδικο ή όταν νιώθουμε ότι δεν σέβονται τα όριά μας.

Μέσα από τέτοιες εμπειρίες, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους.

Αν δεν το διαλέξουν σε ένα παιχνίδι, ένα παιδί μπορεί να αισθανθεί απόρριψη. Μια αποτυχία στην πρώτη προσπάθεια μπορεί να το απογοητεύσει, ενώ η αναμονή για κάτι που θέλει ενδέχεται να του προκαλέσει θυμό.

Όταν προσπαθούμε κάθε φορά να απομακρύνουμε τη δυσφορία, στερούμε από το παιδί τη δυνατότητα να εξασκείται στο πώς αντιμετωπίζονται οι μικρές προκλήσεις της καθημερινότητας.

Αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να το αφήνουμε να διαχειριστεί μόνο του όσα αισθάνεται. Η δική μας σταθερή παρουσία και στήριξη το βοηθούν να καλλιεργήσει σιγά σιγά τις δεξιότητες που χρειάζεται για να ρυθμίζει τα συναισθήματά του.

Η υπερπροστασία μπορεί να γίνει παγίδα

Η προσπάθεια να μη βιώσουν τα παιδιά καμία απογοήτευση ενδέχεται να μας κάνει να επεμβαίνουμε περισσότερο απ’ όσο είναι αναγκαίο.

Ίσως αναλαμβάνουμε να διευθετήσουμε αμέσως τις διαφωνίες τους με φίλους, τα προφυλάσσουμε από καταστάσεις όπου μπορεί να αποτύχουν ή ικανοποιούμε κάθε επιθυμία τους, ώστε να μην πληγωθούν.

Όταν τα προστατεύουμε υπερβολικά από τις συνηθισμένες δυσκολίες, μπορεί να περιορίζεται η ανάπτυξη της αυτονομίας και της αυτοπεποίθησής τους.

Για να μάθουν πως μπορούν να ξεπερνούν τα εμπόδια, τα παιδιά χρειάζεται να έχουν περιθώριο να προσπαθούν, να κάνουν λάθη και να δοκιμάζουν ξανά.

Δεν χρειάζεται να τα φέρνουμε επίτηδες αντιμέτωπα με δυσάρεστες καταστάσεις. Σημασία έχει να μην προσπαθούμε να προλάβουμε οπωσδήποτε κάθε μικρή απογοήτευση.

Πώς μπορούμε να αλλάξουμε τη στάση μας;

Όταν το παιδί δυσκολεύεται, μπορούμε αντί να προσπαθήσουμε να του αλλάξουμε αμέσως τη διάθεση να του δώσουμε χρόνο και χώρο να εκφραστεί.

Ορισμένες μικρές προσαρμογές στον τρόπο που επικοινωνούμε στην καθημερινότητα μπορεί να φανούν χρήσιμες:

• Δίνουμε όνομα στο συναίσθημα. Αντί να πούμε «Μην στενοχωριέσαι», μπορούμε να αναγνωρίσουμε: «Βλέπω ότι αυτό σε στενοχώρησε πολύ».
• Ακούμε πριν προτείνουμε λύσεις. Υπάρχουν στιγμές που το μόνο που χρειάζεται το παιδί είναι να νιώσει ότι κάποιος το καταλαβαίνει.
• Ξεχωρίζουμε το συναίσθημα από τη συμπεριφορά. Μπορεί να θυμώνει, όμως δεν είναι αποδεκτό να χτυπά ή να κάνει κακό σε άλλους.
• Το βοηθάμε να σκεφτεί λύσεις. Ανάλογα με την ηλικία του, μπορούμε να το ρωτήσουμε «Τι πιστεύεις ότι θα μπορούσες να κάνεις;» και να προσφέρουμε την ανάλογη βοήθεια.
• Μιλάμε για όσα έχουμε βιώσει. Περιγράφοντας με απλά λόγια, κατάλληλα για την ηλικία του, μια δική μας απογοήτευση και τον τρόπο που την αντιμετωπίσαμε, δείχνουμε ότι τα δύσκολα συναισθήματα είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.

Για να είναι ευτυχισμένο, δεν χρειάζεται να είναι πάντα καλά

Ένα από τα πιο ουσιαστικά πράγματα που μπορούμε να μάθουμε στα παιδιά ίσως είναι ότι η ευτυχία δεν συνεπάγεται πως δεν θα υπάρχουν δυσκολίες.

Ακόμη και σε μια παιδική ηλικία γεμάτη αγάπη και όμορφες στιγμές, ένα παιδί μπορεί να αισθανθεί λύπη, θυμό, ζήλια ή απογοήτευση.

Σημαντικό είναι να καταλάβει πως όλα αυτά τα συναισθήματα χωρούν στη ζωή του και πως δεν χρειάζεται να τα αποκρύπτει για να το αποδέχονται οι άλλοι.

Η συναισθηματική ανθεκτικότητα δεν χτίζεται όταν όλα εξελίσσονται πάντα όπως επιθυμούμε. Καλλιεργείται με τον καιρό, μέσα από την αντιμετώπιση δυσκολιών που μπορούμε να διαχειριστούμε, με τη στήριξη ανθρώπων στο πλευρό μας.

Σκοπός μας, άλλωστε, δεν είναι να αναθρέψουμε παιδιά που χαμογελούν συνέχεια, αλλά παιδιά που νιώθουν ασφαλή να είναι ο εαυτός τους, ακόμη κι όταν δεν έχουν διάθεση να χαμογελάσουν.