Μαθηματικά: Γιατί κάποιοι είναι καλοί και άλλοι δυσκολεύονται – Τι σημαίνει για την προσωπικότητά τους

Η ευκολία στα μαθηματικά δεν αποτελεί αποκλειστικά ένα «χάρισμα» με το οποίο γεννιέται κάποιος. Μεγάλη νέα έρευνα εντόπισε τις νοητικές δεξιότητες που συνδέονται με υψηλές επιδόσεις στο μάθημα. Ποια είναι τα βασικά συμπεράσματά της;

Για ποιους λόγους κάποιοι διαπρέπουν στα μαθηματικά, σύμφωνα με νέα έρευνα

Για αρκετούς, το μάθημα των μαθηματικών στο σχολείο αποτελούσε πηγή άγχους, σε αντίθεση με άλλους που το αντιμετώπιζαν με ενθουσιασμό. Νέα μελέτη διερεύνησε ποιες νοητικές δεξιότητες διακρίνουν όσους πετυχαίνουν υψηλές επιδόσεις στα μαθηματικά.

Η εργασία είναι μετα-ανάλυση, δηλαδή συνθέτει ευρήματα από πολλές μελέτες. Με τίτλο «Cognitive–Mathematics Relations: A Meta-Analysis of Norm-Referenced Standardized Test Batteries», δημοσιεύτηκε στο Journal of Intelligence και αξιοποίησε στοιχεία από 122 ομάδες τυποποιημένων τεστ για την αξιολόγηση νοητικών και ακαδημαϊκών δεξιοτήτων. Στη συνέχεια, οι ερευνητές ανέλυσαν πάνω από 47.000 συσχετίσεις.

Πώς σχετίζονται τα μαθηματικά με την προσωπικότητα και τη νοημοσύνη

Τα ευρήματα ερευνών που δημοσιεύτηκαν τα τελευταία χρόνια διευρύνουν την εικόνα: οι μαθηματικές επιδόσεις συνδέονται με τις νοητικές ικανότητες, αλλά και με την προσωπικότητα.

• Η μελέτη του 2026 με τίτλο “Beyond personality traits: a motivation–self-regulation model of mathematical problem-solving through self-efficacy and mathematical thinking” αναφέρει ότι οι μαθητές με περισσότερη οργανωτικότητα, ανοιχτότητα σε νέες εμπειρίες και ισχυρότερα κίνητρα τείνουν να εμπλέκονται πιο ενεργά στην επίλυση σύνθετων μαθηματικών προβλημάτων.
• Στη μελέτη του 2025, με τίτλο “The Relationship Between the Mathematics Anxiety and Mathematics Achievement of Middle School Students: The Moderating Effect of Working Memory”, το άγχος που σχετίζεται με τα μαθηματικά συνδέθηκε με σημαντικά χαμηλότερες επιδόσεις σε μαθητές γυμνασίου. Η μνήμη εργασίας, δηλαδή η προσωρινή διατήρηση και επεξεργασία πληροφοριών, φάνηκε να επηρεάζει τη σύνδεση αυτή.
• Σύμφωνα με τη μελέτη του 2024, “Conscientiousness and Cognitive Ability as Predictors of Academic Achievement: Evidence of Synergistic Effects From Integrative Data Analysis”, η νοητική ικανότητα συγκαταλέγεται στους ισχυρότερους παράγοντες πρόβλεψης της σχολικής επίδοσης. Ρόλο έχει και η ευσυνειδησία —δηλαδή η επιμέλεια και η συνέπεια—, καθώς οι δύο παράγοντες λειτουργούν συμπληρωματικά. Η ανάλυση αφορούσε περισσότερους από 18.000 μαθητές.

Οι δύο νοητικές δεξιότητες που κάνουν τη διαφορά

Η ικανότητα κατανόησης και αξιοποίησης της γνώσης περιλαμβάνει τη γλώσσα και το λεξιλόγιο, καθώς και την ικανότητα να ερμηνεύουμε καινούργιες πληροφορίες αξιοποιώντας όσα γνωρίζουμε ήδη.

«Είναι σημαντική για την ανάγνωση, είναι σημαντική για τη γραφή και τώρα βλέπουμε ότι είναι σημαντική και για τα μαθηματικά», αναφέρει ο Daniel Hajovsky, επίκουρος καθηγητής Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας στο Texas A&M University των ΗΠΑ, σύμφωνα με το Phys.org.

Με την ευέλικτη λογική σκέψη μπορούμε να εντοπίζουμε κανόνες και μοτίβα σε καταστάσεις που δεν γνωρίζουμε. «Πόσο καλά μπορεί ένας μαθητής να μάθει ένα παιχνίδι χωρίς να γνωρίζει εκ των προτέρων τους κανόνες του ή να έχει σχετικές γνώσεις;», σημειώνει ο ίδιος. Η συγκεκριμένη δεξιότητα επιτρέπει ακόμη να διακρίνουμε ποιες πληροφορίες είναι σχετικές και ποιες όχι.

Γιατί μετρά εξίσου και η αίσθηση των αριθμών

Οι γενικές νοητικές δεξιότητες δεν αρκούν, ωστόσο, για να ερμηνεύσουν από μόνες τους τις μαθηματικές επιδόσεις. Σημαντικό ρόλο παίζει και η αίσθηση των αριθμών: η στοιχειώδης κατανόηση των αριθμών, των ποσοτήτων και των σχέσεων ανάμεσά τους.

«Διαπιστώσαμε ότι η αίσθηση των αριθμών ήταν εξίσου σημαντική και ήταν ισχυρή βάση για την ανάπτυξη μεταγενέστερων μαθηματικών δεξιοτήτων», επισημαίνει ο Hajovsky. Οι γενικές νοητικές ικανότητες, εξηγεί, συμβάλλουν στη μάθηση και τη σχολική επίδοση, χωρίς όμως να αρκούν για να εξηγήσουν από μόνες τους τη μαθηματική ικανότητα ενός ανθρώπου.

Οι συγκεκριμένες δεξιότητες δεν μένουν αμετάβλητες σε όλη τη ζωή. Με εξάσκηση και κατάλληλη υποστήριξη είναι δυνατό να καλλιεργηθούν και να αναπτυχθούν.

Τι αποκαλύπτουν τα ευρήματα για τη νοημοσύνη

Ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα της ψυχολογίας είναι πως οι επιδόσεις σε διαφορετικά νοητικά τεστ συσχετίζονται θετικά. Έτσι, για παράδειγμα, όποιος λύνει χωρίς δυσκολία οπτικούς γρίφους συχνά έχει επίσης πλουσιότερο λεξιλόγιο.

«Και οι δύο ικανότητες βασίζονται σε αυτή τη “νοητική μηχανή” που επηρεάζει την απόδοσή μας σε κάθε επιμέρους νοητική εργασία», εξηγεί ο Hajovsky. Η καλή επίδοση στα μαθηματικά δεν συνεπάγεται ότι κάποιος έχει ένα ξεχωριστό «μαθηματικό γονίδιο». Αντίθετα, σχετίζεται με την αποτελεσματική λειτουργία των γενικότερων νοητικών του ικανοτήτων.

Η δυσκολία στα μαθηματικά, αντίστοιχα, δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην ένδειξη χαμηλότερης νοημοσύνης. Ενδέχεται να συνδέεται με επιμέρους δυσκολίες στη γλωσσική κατανόηση, τη λογική σκέψη ή την επεξεργασία των αριθμών, για τις οποίες μπορεί να προσφερθεί στοχευμένη εκπαιδευτική υποστήριξη.

Τι δείχνουν τα λάθη που κάνει ένας μαθητής στα μαθηματικά

Καθώς οι καινούργιες μαθηματικές γνώσεις στηρίζονται σε όσα έχουν διδαχθεί προηγουμένως οι μαθητές, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να λαμβάνουν έγκαιρη υποστήριξη.

«Αντί να εξετάζουμε μόνο τους βαθμούς ενός μαθητή, μπορούμε να προσέχουμε το είδος των λαθών που κάνει, ώστε να εντοπίζουμε σε ποιον τομέα χρειάζεται περισσότερη βοήθεια», αναφέρει ο Hajovsky.

Μέσα από την ανάλυση των λαθών γίνεται δυνατό να φανεί αν μια δυσκολία αφορά τη γλωσσική κατανόηση, τη λογική σκέψη ή την ταχύτητα επεξεργασίας των πληροφοριών. Έτσι, η διδασκαλία μπορεί να προσαρμόζεται στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε μαθητή και να τον βοηθά να καλλιεργήσει σταδιακά τις μαθηματικές του δεξιότητες.