Ένα ηλικιακό χάσμα στην ευημερία των κατοίκων αναδύεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι σχετικές στατιστικές περιλαμβάνουν τόσο ποσοτικά δεδομένα για τη φτώχεια, το εισόδημα και την υλική και κοινωνική στέρηση όσο και υποκειμενικούς δείκτες, που καταγράφουν την αξιολόγηση της ποιότητας ζωής από τους ίδιους τους ανθρώπους.
Και σε αυτή την πτυχή, η Ελλάδα καταγράφει μία από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην Ευρώπη. Στην ερώτηση «πόσο ικανοποιημένοι είστε από τη ζωή σας γενικά;», με βαθμολογία από 0 έως 10, οι Έλληνες δίνουν κατά μέσο όρο 6,9, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 7,3. Η επίδοση αυτή είναι η δεύτερη χαμηλότερη στην ΕΕ, ισόβαθμη με της Λετονίας· χαμηλότερα βρίσκεται μόνο η Βουλγαρία, με 5,9.
Μια νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο VoxEU, το διαδικτυακό περιοδικό του Κέντρου Έρευνας Οικονομικής Πολιτικής (Center for Economic Policy Research – CEPR), εξετάζει μια διαφορετική πλευρά του ζητήματος.
Ευημερία και ηλικία: οι διαφορές μεταξύ των χωρών
Στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλα κράτη του ευρωπαϊκού Νότου, οι άνθρωποι αναφέρουν χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή όσο προχωρούν σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Σε αντίθετη κατεύθυνση κινούνται οι χώρες της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης, όπου η ικανοποίηση από τη ζωή ενισχύεται όσο αυξάνεται η ηλικία.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη διαφοροποιείται από όσα ίσχυαν μέχρι τώρα. Οι ερευνητές του CEPR εξετάζουν τους λόγους της μεταβολής και τη συνδέουν με τις αλλαγές στην αγορά εργασίας.
Η πορεία της ευημερίας αλλάζει με την ηλικία
Σε πρόσφατο αφιέρωμα για τη Generation X, δηλαδή τους σημερινούς μεσήλικες, ο Economist τους περιέγραψε ως την «πραγματικά χαμένη γενιά», που αισθάνεται τη μεγαλύτερη απογοήτευση από τη ζωή. Η επιστημονική εξήγηση συνδέεται συνήθως με μια καμπύλη σε σχήμα U: οι νέοι εμφανίζουν υψηλότερη ικανοποίηση, η οποία υποχωρεί σταδιακά και φτάνει στο χαμηλότερο σημείο γύρω στα 50. Στη συνέχεια, καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν και περνούν στην τρίτη ηλικία, η ικανοποίηση αρχίζει πάλι να ανεβαίνει.
Οι αναλυτές του VoxEU-CEPR αναφέρουν ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την περίοδο 2013-2015, το παραδοσιακό σχήμα της καμπύλης έδωσε τη θέση του σε μια σταθερά ανοδική πορεία της ευημερίας με την ηλικία. Η μεταβολή δεν σημαίνει ότι οι μεγαλύτεροι ανακάλυψαν ξαφνικά τη χαρά της ζωής· αποδίδεται στην υποχώρηση της ευημερίας των νεότερων, τόσο συνολικά όσο και συγκριτικά με τους ηλικιωμένους.
Με βάση στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου από 21 ευρωπαϊκές χώρες, έρευνα καταγράφει νέα αλλαγή από το 2020 και έπειτα. Η καμπύλη U έχει πράγματι χαθεί, ωστόσο η ικανοποίηση συνεχίζει να αυξάνεται με την ηλικία στη Βόρεια Ευρώπη, ενώ στη Νότια Ευρώπη μειώνεται.
Στην ομάδα όπου οι νέοι δηλώνουν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τους ηλικιωμένους περιλαμβάνεται η Ελλάδα, μαζί με την Κύπρο, την Ιταλία, τη Μάλτα, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Αντίθετη εικόνα εμφανίζεται σε 12 χώρες της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης: Βέλγιο, Δανία, Φινλανδία, Γερμανία, Ισλανδία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Νορβηγία, Σουηδία, Ελβετία και Ηνωμένο Βασίλειο. Εκεί, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία καταγράφουν υψηλότερη ικανοποίηση από τους νέους.
Για την Αυστρία και τη Γαλλία, τα διαθέσιμα ευρήματα δεν δίνουν ενιαία εικόνα.
Η ευημερία των νέων στην Ελλάδα έχει ανακάμψει, αλλά εξακολουθεί να είναι η χαμηλότερη στην ΕΕ / πηγή: VoxEU-CEPR
Το φαινόμενο του ελατηρίου στην ευημερία
Οι ερευνητές αποδίδουν την πτώση της ικανοποίησης με την ηλικία στον ευρωπαϊκό Νότο στη βελτίωση της θέσης των νέων σε σχέση με το παρελθόν. Από το 2015 και μετά, στις χώρες της νότιας Ευρώπης —με εξαίρεση τη Μάλτα— η ικανοποίηση από τη ζωή των ατόμων κάτω των 25 ετών παρουσιάζει σταδιακή άνοδο.
Οι δύο συντάκτες της μελέτης, ένας οικονομολόγος και ένας κοινωνικός επιστήμονας, επισημαίνουν ότι πρόκειται για διεθνές παράδοξο για δύο αιτίες. Η πρώτη είναι ότι οι περισσότερες έρευνες στον ανεπτυγμένο κόσμο καταγράφουν επιδείνωση της ευημερίας των νέων κατά την ίδια περίοδο.
Η δεύτερη εξήγηση που συζητείται, αν και δεν είναι ευρέως αποδεκτή, είναι ότι η εμφάνιση και η διάδοση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να ευθύνονται εν μέρει για την αλλαγή, καθώς συνδέονται με ιδιαίτερα αρνητικές συνέπειες για την ψυχική υγεία των νέων. Πώς εξηγείται, λοιπόν, ότι οι νέοι στη νότια Ευρώπη αισθάνονται πιο ικανοποιημένοι από τη ζωή σε σχέση με παλαιότερα; Και εκείνοι, άλλωστε, έζησαν την ευρεία εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Ποσοστά νεανικής ανεργίας – Στην Ελλάδα υποχωρούν, αλλά παραμένουν τα δεύτερα υψηλότερα στην ΕΕ / πηγή: VoxEU-CEPR
Η ανεργία των νέων στην Ευρώπη
Η ανάλυση επισημαίνει ότι βασική διαφορά των χωρών της νότιας Ευρώπης από τις υπόλοιπες είναι οι έντονες διακυμάνσεις της νεανικής ανεργίας. Σε περιόδους οικονομικής ύφεσης, όπως μετά την παγκόσμια κρίση του 2008, η ανεργία αυξήθηκε στις περισσότερες χώρες. Στον ευρωπαϊκό Νότο, ωστόσο, η αύξηση της ανεργίας των νέων ήταν πολύ πιο απότομη. Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία κατέγραψαν το υψηλότερο ποσοστό νεανικής ανεργίας το 2015: σε όλες ξεπέρασε το 30%, ενώ στην Ελλάδα και την Ισπανία έφτασε πάνω από το 50%.
Έκτοτε, η ανεργία των νέων υποχώρησε απότομα στις συγκεκριμένες χώρες. Ενδεικτικά, στην Ελλάδα μειώθηκε περισσότερο από 50%, στο 22% το 2024, ενώ τον Απρίλιο διαμορφώθηκε στο 20,4%, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat. Η εξέλιξη θυμίζει ελατήριο που, αφού πιεστεί, εκτινάσσεται γρηγορότερα προς τα πάνω· αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι υπάρχει ουσιαστική ανάπτυξη.
Οι ερευνητές βλέπουν τη θετική πλευρά και εντοπίζουν σύνδεση ανάμεσα στη μείωση της νεανικής ανεργίας και στην υψηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή.
Θα μπορούσε κανείς να επισημάνει ότι στην Ελλάδα και την Ισπανία η ανεργία των νέων εξακολουθεί να υπερβαίνει αισθητά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που βρίσκεται στο 14,8%. Η πρόοδος είναι σχετική, καθώς κατά την κρίση η ευημερία των νέων στη χώρα μας είχε φτάσει στο χαμηλότερο σημείο της, συμβάλλοντας και στο μεγάλο κύμα brain drain.
Στην Ελλάδα, η «καμπύλη της ευημερίας» έχει πάρει την κατιούσα: όσο περνούν τα χρόνια, τόσο αυξάνεται η απογοήτευση. Αυτό δείχνει πως οι εργασιακές προοπτικές χειροτερεύουν με την ηλικία, με αποτέλεσμα η ικανοποίηση από τη ζωή να υποχωρεί δραματικά.
Από την Αφροδίτη Τζιαντζή
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/eyimeria-poso-ikanopoiimenoi-eimaste-me-ti-zoi-mas/16438
