Το άρθρο διερευνά τι σημαίνει επιτυχία και αμφισβητεί την αντίληψη ότι όσοι διακρίνονται είναι πάντα «παιδιά-θαύματα». Διεθνής έρευνα με 34.000 ανθρώπους από διαφορετικούς χώρους δείχνει ότι οι περισσότεροι κορυφαίοι αθλητές, επιστήμονες και καλλιτέχνες δεν ξεχώρισαν από νωρίς, αλλά προχώρησαν σταδιακά, μέσα από αποτυχίες και ποικίλες εμπειρίες.
Σύμφωνα με την έρευνα, η επιτυχία δεν βασίζεται στην πρόωρη εξειδίκευση, αλλά στη σταθερή προσπάθεια και στη δοκιμή διαφορετικών πεδίων. Η πορεία προς την επιτυχία είναι διαδικασία ωρίμανσης, στην οποία η αποτυχία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι.
Όταν αντικρίζουμε έναν άνθρωπο που πέτυχε, συχνά τον φανταζόμαστε ως «φαινόμενο» ήδη από παιδί: να διακρίνεται στο σχολείο, στο γήπεδο ή στο ωδείο, να προοδεύει ταχύτερα από τους συνομηλίκους του και να μοιάζει προορισμένος για μεγάλα πράγματα. Εδώ και δεκαετίες, η κοινωνία, οι εκπαιδευτικοί και οι μηχανισμοί εντοπισμού ταλέντων στηρίζονται σε αυτή την ιδέα. Μια μεγάλη διεθνής έρευνα, ωστόσο, αξιοποίησε στοιχεία για περισσότερους από 34.000 ανθρώπους που έφτασαν στην κορυφή του αθλητισμού, της επιστήμης, της μουσικής και του σκακιού και διαπίστωσε ότι η πραγματική διαδρομή προς την κορυφή σπάνια είναι ευθύγραμμη.
Στον αθλητισμό, τα ευρήματα που δημοσιεύτηκαν στο «Science» είναι ενδεικτικά: από τους αθλητές που αγωνίζονται σε διεθνές επίπεδο ως έφηβοι, το 82% δεν καταφέρνει να φτάσει στο ίδιο επίπεδο ως ενήλικας. Παράλληλα, το 72% όσων διακρίνονται διεθνώς στην ενήλικη ζωή δεν είχαν πετύχει ανάλογη διάκριση όταν ήταν νέοι.
Ανάλογα ευρήματα προκύπτουν και από το σκάκι. Από τα παιδιά κάτω των 14 ετών που βρίσκονται στην παγκόσμια δεκάδα, μόνο το 10% θα καταφέρει να βρίσκεται στο top 10 και ως ενήλικας. Ακόμη πιο αξιοσημείωτο είναι ότι οι σκακιστές που αργότερα μπήκαν στην παγκόσμια τριάδα είχαν στα 14 τους χαμηλότερη βαθμολογία από εκείνους που ως ενήλικες κατέλαβαν τις θέσεις 4-10.
Το ίδιο μοτίβο καταγράφεται και στην επιστήμη: πριν κερδίσουν το Νόμπελ, οι μελλοντικοί βραβευμένοι εμφάνιζαν πιο αργή αύξηση του επιστημονικού τους αποτυπώματος από συναδέλφους που δεν τιμήθηκαν τελικά, παρότι εκείνοι είχαν κάνει πιο εντυπωσιακό ξεκίνημα.
Μπετόβεν και Μότσαρτ: δύο διαφορετικές πορείες προς την κορυφή
Η αντιπαραβολή της διαδρομής του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν με εκείνη του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ δείχνει χαρακτηριστικά αυτή τη διαφορά.
Από μικρή ηλικία ο Μότσαρτ κέρδιζε τον θαυμασμό όλων. Ήταν παιδί-θαύμα, που έπαιζε και συνέθετε μουσική ενώ οι περισσότεροι συνομήλικοί του μόλις μάθαιναν τις νότες.
Σε αντίθεση με τον Μότσαρτ, ο Μπετόβεν δεν ξεχώριζε με ανάλογη λάμψη. Τα πρώτα βήματα της πορείας του ήταν πιο αργά και δύσκολα, χωρίς ιδιαίτερα εντυπωσιακή εξέλιξη. Αν η κρίση βασιζόταν μόνο στην αρχή, ο Μότσαρτ θα ήταν ξεκάθαρα το φαβορί.
Η ιστορική εξέλιξη ανέδειξε, όμως, μια πιο σύνθετη αλήθεια: σημασία δεν έχει πόσο νωρίς διακρίθηκε κάποιος, αλλά ο τρόπος με τον οποίο προχώρησε με την πάροδο του χρόνου.
Η αποτυχία ως αναπόσπαστο μέρος της πορείας προς την επιτυχία
Ανάλογη περίπτωση είναι ο Μάικλ Τζόρνταν, ο οποίος δεν επιλέχθηκε στην ομάδα μπάσκετ του λυκείου του. Η «αποτυχία» αυτή δεν σταμάτησε την εξέλιξή του· απλώς την καθυστέρησε, δίνοντάς του τη δυνατότητα να αναπτυχθεί με διαφορετικό ρυθμό. Τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι πολλοί άνθρωποι που έφτασαν στην κορυφή δεν ήταν οι καλύτεροι στην αρχή. Ήταν εκείνοι που συνέχισαν, κατέβαλαν μεγάλη προσπάθεια και βελτιώθηκαν σταθερά, με τον καιρό.
Η επιτυχία μέσα από πολλαπλές εμπειρίες
Ένα από τα πιο σταθερά πορίσματα της έρευνας είναι ότι όσοι έφτασαν στην κορυφή ως ενήλικες δεν είχαν επιλέξει από νωρίς να ειδικευτούν σε έναν μόνο τομέα.
Κατά τα πρώτα χρόνια της πορείας τους:
- Δοκίμασαν περισσότερα από ένα πεδία.
- Αφιέρωσαν λιγότερο χρόνο σε εντατική προπόνηση ή μελέτη ενός και μόνο αντικειμένου.
- Προόδευσαν σταδιακά, χωρίς απότομο άλμα.
Για παράδειγμα, πριν διακριθούν στο άθλημά τους, οι καταξιωμένοι αθλητές είχαν ασχοληθεί επί χρόνια και με δύο ακόμη αθλήματα. Οι επιστήμονες που έφτασαν σε κορυφαίες διακρίσεις είχαν εργαστεί ή σπουδάσει σε περισσότερους γνωστικούς τομείς και συνέχιζαν παράλληλες πνευματικές ή δημιουργικές δραστηριότητες. Αντίστοιχα στη μουσική, οι συνθέτες με τη μεγαλύτερη επιρροή δεν ήταν όσοι έγραψαν πολλά έργα από νωρίς, αλλά εκείνοι που δοκίμασαν διαφορετικά είδη και φόρμες πριν διαμορφώσουν το δικό τους ύφος.
Πρώτον, η δοκιμή διαφορετικών πεδίων αυξάνει τις πιθανότητες να ανακαλύψει κάποιος τι του ταιριάζει πραγματικά. Δεύτερον, οι εμπειρίες από ποικίλους χώρους ενισχύουν την ευελιξία στη σκέψη και στη μάθηση, δεξιότητες που αποδεικνύονται πολύτιμες αργότερα. Τρίτον, όταν αποφεύγεται η πρόωρη εξειδίκευση, περιορίζονται τόσο η ψυχική και σωματική καταπόνηση όσο και το κόστος επιλογών που αποκλείουν άλλες διαδρομές από πολύ νωρίς.
Το μήνυμα της έρευνας απευθύνεται σε όλους, όχι αποκλειστικά σε πρωταθλητές ή ιδιοφυΐες. Είναι σχετικό με όποιον αισθάνεται ότι «δεν ξεκίνησε σωστά», καθυστέρησε να ανακαλύψει τι του ταιριάζει ή συγκρίνει τον εαυτό του με ανθρώπους που προηγήθηκαν. Η ανάβαση προς την κορυφή δεν είναι αγώνας ταχύτητας, αλλά μια διαδικασία ωρίμανσης.
Συνοπτικά
- Η επιτυχία δεν κρίνεται από μια πρώιμη διάκριση, αλλά χτίζεται σταδιακά μέσα από αποτυχίες και εμπειρίες.
- Διεθνής μελέτη σε 34.000 άτομα αποδεικνύει ότι οι κορυφαίοι αθλητές και επιστήμονες δεν ήταν κατ’ ανάγκη οι καλύτεροι από μικρή ηλικία.
- Οι περισσότεροι άνθρωποι που διακρίθηκαν δεν επέλεξαν την πρόωρη εξειδίκευση, αλλά δοκίμασαν διαφορετικούς τομείς.
- Οι αποτυχίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της πορείας ωρίμανσης που οδηγεί στην επιτυχία.
- Η ενασχόληση με διαφορετικά πεδία αυξάνει τις πιθανότητες να ανακαλύψει κανείς την κατάλληλη διαδρομή και ενισχύει την ευελιξία της σκέψης.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/epitychia-pote-min-paraiteisai/20501
