PET εγκεφάλου: πώς βοηθά στην επιλογή και παρακολούθηση ασθενών με Αλτσχάιμερ

Η πυρηνική ιατρική συμβάλλει όλο και περισσότερο στη διάγνωση και τη θεραπεία της νόσου Αλτσχάιμερ, καθώς βοηθά τους γιατρούς να απεικονίζουν τις βιολογικές αλλαγές που σχετίζονται με τη νόσο και να καθοδηγούν τις αποφάσεις για νέες θεραπείες. Το PET αμυλοειδούς χρησιμοποιείται για να επιβεβαιώσει την παρουσία παθολογίας αμυλοειδούς και να υποστηρίξει τις θεραπευτικές αποφάσεις για ασθενείς που λαμβάνουν αντι-αμυλοειδικά φάρμακα, ενώ το PET ταυ μπορεί να προσφέρει πρόσθετες πληροφορίες για την εξέλιξη και την πρόγνωση της νόσου.

Στο 39ο Ετήσιο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Πυρηνικής Ιατρικής (EANM’26), που θα πραγματοποιηθεί στη Βιέννη από τις 17 έως τις 21 Οκτωβρίου, ειδικοί θα συζητήσουν τις πρώτες εμπειρίες από τη χρήση αυτών των εξετάσεων PET στην καθημερινή κλινική πράξη και θα παρουσιάσουν τις τελευταίες εξελίξεις στην πυρηνική ιατρική.

«Η μοριακή απεικόνιση μάς επιτρέπει να οπτικοποιούμε λειτουργίες και δομές-στόχους με τη χρήση ειδικών ιχνηθετών. Αυτό είναι ζωτικής σημασίας για την εφαρμογή της ιατρικής ακριβείας και την προσαρμογή της θεραπείας στις ανάγκες κάθε ασθενούς», λέει ο Matthias Brendel, αναπληρωτής διευθυντής του Τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής στο LMU Munich. «Σημειώνεται τεράστια πρόοδος, ιδιαίτερα στον χαρακτηρισμό και τη θεραπευτική παρακολούθηση νευροεκφυλιστικών νόσων, με κυριότερη τη νόσο Αλτσχάιμερ».

Επιβεβαίωση της διάγνωσης πριν από τη θεραπεία

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2021 ζούσαν με άνοια 57 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη μορφή άνοιας και αντιστοιχεί στο 60% έως 70% όλων των περιπτώσεων.

«Με μια εξέταση PET αμυλοειδούς μπορούμε να απεικονίσουμε το αμυλοειδές στον εγκέφαλο ενός ανθρώπου με άνοια και να διαπιστώσουμε αν πρόκειται πράγματι για νόσο Αλτσχάιμερ ή για κάποια άλλη μορφή άνοιας», εξηγεί ο Brendel. «Αυτό είναι σημαντικό, επειδή η νέα θεραπεία με μονοκλωνικά αντισώματα κατά του βήτα-αμυλοειδούς —λεκανεμάμπη και δονανεμάμπη, που εγκρίθηκαν τα τελευταία χρόνια από τον FDA και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή— μπορεί να είναι αποτελεσματική μόνο σε περιπτώσεις νόσου Αλτσχάιμερ».

Οι βιοδείκτες στο αίμα και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό μπορούν επίσης να συμβάλουν στη διάγνωση, αλλά σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθεί να υπάρχει κάποια αβεβαιότητα, σύμφωνα με τον Brendel, ο οποίος συνιστά εξέταση PET αμυλοειδούς για επιβεβαίωση πριν από την έναρξη της θεραπείας.

Πώς δείχνει αν αποδίδει η θεραπεία

Το PET αμυλοειδούς μπορεί επίσης να βοηθήσει τους γιατρούς να παρακολουθούν την ανταπόκριση στη θεραπεία. «Η εξέταση δείχνει πότε το επίπεδο του αμυλοειδούς στον εγκέφαλο πέφτει κάτω από το όριο ανίχνευσης, δηλαδή πότε η εξέταση είναι αρνητική για αμυλοειδές. Αυτό συμβαίνει σε πολλούς ασθενείς μετά από 12 μήνες θεραπείας με δονανεμάμπη, παρότι η θεραπεία έχει σχεδιαστεί γενικά να διαρκεί 1,5 χρόνο».

«Σε μια μελέτη φάσης 3 για τη δονανεμάμπη, που δημοσιεύτηκε στο Journal of the American Medical Association (JAMA), το 52% των συμμετεχόντων που έλαβαν το φάρμακο ολοκλήρωσε ολόκληρη τη θεραπεία σε λιγότερο από 12 μήνες. Όταν απομακρυνθεί το αμυλοειδές, οι γιατροί ενδέχεται να εξετάσουν το ενδεχόμενο διακοπής της θεραπείας», λέει ο ειδικός πυρηνικής ιατρικής.

Θεραπεία πριν προχωρήσουν τα συμπτώματα του Αλτσχάιμερ

Το βήτα-αμυλοειδές είναι μια πρωτεΐνη που υπάρχει φυσιολογικά στον εγκέφαλο. Σε άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ, συσσωρεύεται ανάμεσα στα εγκεφαλικά κύτταρα, σχηματίζοντας αρχικά μικρές συσσωματώσεις και στη συνέχεια μεγάλες πλάκες. Η διαδικασία αυτή αρχίζει χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα.

«Οι ιχνηθέτες που χρησιμοποιούνται στις εξετάσεις PET προσδένονται στις συμπαγείς πλάκες και τις απεικονίζουν, ενώ τα φάρμακα δρουν στις πρώιμες συσσωματώσεις. Έτσι, σύμφωνα με κλινικές δοκιμές, μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου έως και κατά 30% όταν χορηγούνται σε πρώιμο στάδιο», επισημαίνει ο Brendel.

Όσο νωρίτερα μπορεί να ξεκινήσει η θεραπεία, τόσο το καλύτερο, σύμφωνα με τον ειδικό πυρηνικής ιατρικής. Γι’ αυτό η λεκανεμάμπη και η δονανεμάμπη απευθύνονται σε ασθενείς στα αρχικά στάδια της νόσου, με ήπια γνωστική διαταραχή ή ήπια άνοια.

PET ταυ: πρόβλεψη της πορείας της νόσου

Στη νόσο Αλτσχάιμερ, το βήτα-αμυλοειδές δρα σε συνδυασμό με μια άλλη πρωτεΐνη, την ταυ, διαταράσσοντας την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων, τα οποία στη συνέχεια εκφυλίζονται σταδιακά. Παρότι δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένο φάρμακο που να στοχεύει τις εναποθέσεις ταυ, οι εξετάσεις PET ταυ έχουν ήδη μεγάλη αξία, λέει ο Brendel.

«Μόνο στην κλινική μας πραγματοποιούνται κάθε χρόνο περισσότερες από 500 εξετάσεις PET αμυλοειδούς και ταυ για τη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ. Με τον ιχνηθέτη που χρησιμοποιείται στο Ιατρικό Κέντρο του LMU, λαμβάνουμε επίσης μια καμπύλη πρόσδεσης, η οποία μας επιτρέπει να διαπιστώσουμε αν υπάρχουν εναποθέσεις ταυ που σχετίζονται με το βήτα-αμυλοειδές και να αξιολογήσουμε την έκταση της νευρωνικής βλάβης. Έτσι μπορούμε να κάνουμε ακριβείς προβλέψεις για την πορεία της νόσου και την πιθανότητα θετικής ανταπόκρισης στη θεραπεία».

Κλινικές δοκιμές με δονανεμάμπη έδειξαν ότι οι ασθενείς με χαμηλά επίπεδα ταυ ανταποκρίνονται καλύτερα στα νέα φάρμακα από όσους έχουν υψηλά επίπεδα ταυ στον εγκέφαλο, σύμφωνα με τον Brendel. «Το PET αμυλοειδούς είναι σημαντικό για την οριστική διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ γενικά», λέει ο ειδικός πυρηνικής ιατρικής. «Το PET ταυ έχει τις μεγαλύτερες δυνατότητες, επειδή μπορεί να μας βοηθήσει να προσδιορίσουμε με υψηλό βαθμό βεβαιότητας ποιοι είναι ιδιαίτερα κατάλληλοι για τις θεραπείες που είναι ήδη διαθέσιμες και ποιοι θα έχουν μικρό όφελος από αυτές».

Μια νέα θεραπεία με αντίσωμα βρίσκεται υπό ανάπτυξη

Βρίσκεται σε εξέλιξη μελέτη φάσης 3 για την τροντινεμάμπη, ένα αντίσωμα κατά του αμυλοειδούς που διασχίζει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό χρησιμοποιώντας δικό του μηχανισμό μεταφοράς. «Αυτό θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά τη διαθεσιμότητα του αντισώματος στον εγκέφαλο και να μειώσει τις παρενέργειες. Η θεραπεία θα μπορούσε τότε να ολοκληρώνεται πιο γρήγορα, ενδεχομένως μέσα σε τρεις έως τέσσερις μήνες. Και σε αυτή την περίπτωση, θα χρειάζεται PET αμυλοειδούς για να επιβεβαιωθεί ότι η θεραπεία ήταν επιτυχής. Πρέπει, βέβαια, να περιμένουμε να ολοκληρωθούν οι δοκιμές για τη ρυθμιστική έγκριση», προσθέτει ο Brendel.

Οι θεραπευτικές αποφάσεις λαμβάνονται σε συνεργασία με τον θεράποντα γιατρό.